Wincenty Pstrowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pomnik Wincentego Pstrowskiego w Zabrzu

Wincenty Pstrowski (ur. 28 maja 1904 w Desznie, zm. 18 kwietnia 1948 w Krakowie) – górnik, rębacz dołowy. W PRL uznany za wzór przodownika pracy.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ojciec Kazimierz był wyrobnikiem folwarcznym, a matka Zofia zajmowała się gospodarstwem domowym. Od 1928 r. pracował w kopalniach – najpierw w Polsce, potem w Belgii. Powrócił do Polski w 1946 r. Był związany z ruchem lewicowym. W okresie emigracji zarobkowej wstąpił do Komunistycznej Partii Belgii, a po powrocie do kraju wstąpił w szeregi komunistycznej PPR.

Pracując jako rębacz w kopalni „Jadwiga” 27 lipca 1947 wystosował list otwarty do górników, wzywający do współzawodnictwa pracy i przekraczania norm, w którym pisał m.in.:

Od maja ubiegłego roku pracuję jako rębacz na kopalni „Jadwiga” w Zabrzu. W lutym br. wykonałem normę 240%, wyrąbując 72,5 m chodnika. W kwietniu wykonałem normę 293%, wyrąbując 85 m chodnika. W maju dałem 270%, wyrąbując 78 m chodnika.

Następnie wezwał do współzawodnictwa innych górników. Wierzył, że w ten sposób zostanie przyspieszona odbudowa zniszczonej Polski. Do historii przeszło jego hasło: „Kto da więcej niż ja?”.

Ogłoszony został przez propagandę pierwszym polskim przodownikiem pracy. W wersji oficjalnej zmarł na białaczkę, a według innych relacji przyczyną zgonu mogło być usunięcie trzech zębów i następnie zbyt szybki powrót do pracy, co zaowocowało zakażeniem krwi.

Pochowany został 21 kwietnia 1948 na cmentarzu św. Anny w Zabrzu.

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Postanowieniem prezydenta Bolesława Bieruta z 20 listopada 1947 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za ofiarną i wydajną pracę w Przemyśle Hutniczym l Węglowym[1]. 22 lipca 1949 pośmiertnie nadano mu również Order Budowniczych Polski Ludowej (w gronie pierwszych wyróżnionych)[2].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Na cześć inicjatora ruchu współzawodnictwa pracy kopalnię „Jadwiga”, w której pracował przemianowano na kopalnię „Wincenty Pstrowski”. Jego imię nosił również statek towarowy z serii tzw. rudowęglowców oraz sanatorium w Rabce-Zdroju, a do 1990 roku jedno z osiedli w Żorach (obecnie os. Korfantego) i w Przemyślu (obecnie ul. Glazera). 1 grudnia 1951 imię Wincentego Pstrowskiego nadano Politechnice Śląskiej w Gliwicach (odebrano je ustawą Sejmu w październiku 2006 roku).

Nazwiskiem Pstrowskiego nazwano również w wielu miejscowościach ulice (m.in. w Jawiszowicach, Krakowie, Kołobrzegu, Lublinie, Łęcznej, Przemyślu, Olsztynie, Ostrołęce, Starachowicach, Sopocie) i place (m.in. w Tychach, Wałbrzychu), jednak po 1990 roku ich nazwy zostały zmienione. Nazwa ulic Wincentego Pstrowskiego została wytypowana do zmian jako wypełniająca, zdaniem IPN, normę art. 1 Ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.[3]

Pomnik Wincentego Pstrowskiego znajduje się w Zabrzu (autor: Marian Konieczny[4]). W 2018 roku zabrzańscy radni zdecydowali iż podlegający dekomunizacji pomnik Wincentego Pstrowskiego w Zabrzu zostanie przebudowany na pomnik upamiętniający Brać Górniczą, a działkę, na której się znajduje, obejmie tamtejsze Muzeum Górnictwa Węglowego[5].

Do 2001 roku imię W. Pstrowskiego nosiła również Szkoła Podstawowa nr 3 w Jastrzębiu Zdroju. Imię Wincentego Pstrowskiego nosiła również Szkoła Sportowa nr 4 w Mysłowicach (obecnie jest to Zespół Szkół Sportowych imienia Olimpijczyków Śląskich – imię szkoły zmienione w 1997 roku).

W 1977 roku Stefan Szlachtycz zrealizował telewizyjny film fabularny o Pstrowskim Kto da więcej co ja (w roli głównej wystąpił Jan Bógdoł). O okolicznościach jego realizacji opowiada sztuka Prezent dla towarzysza Edwarda G. (rok produkcji 2008, reżyseria: Janusz Dymek) wyemitowana w Teatrze TV.

W okresie PRL została ustanowiona Odznaka im. Wincentego Pstrowskiego[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. M.P. z 1948 r. Nr 5, poz. 25.
  2. M.P. z 1950 r. Nr 5, poz. 51.
  3. Instytut Pamięci Narodowej, ul. Pstrowskiego Wincentego, „Instytut Pamięci Narodowej” [dostęp 2018-03-03] (pol.).
  4. Leszek Mazan. Wyspiański, Długosz, Hubal i pochód królów na Wawel. Rozmowa z prof. Marianem Koniecznym. „Nowiny”, s. 5, Nr 260 z 19 listopada 1979. 
  5. PAP, Pomnik Pstrowskiego zniknie. Co w zamian? - wiadomości Zabrze, silesion.pl [dostęp 2018-02-25] (pol.).
  6. Odznaka im. W. Pstrowskiego dla załogi kopalni „Rzeszów”. „Gazeta Sanocka – Autosan”, s. 2, Nr 9 (210) z 20–31 marca 1981. Sanocka Fabryka Autobusów. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]