Tychy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tychy
Zabudowa Tychów – Rondo Lwowskie
Zabudowa Tychów – Rondo Lwowskie
Herb Flaga
Herb Tychów Flaga Tychów
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja górnośląska
Data założenia przed 1467[1]
Prawa miejskie 1951
Prezydent Andrzej Dziuba
Powierzchnia 81,81 km²
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

128 621[2]
1572 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 43-100 do 43-135
Tablice rejestracyjne ST
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Tychy
Tychy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tychy
Tychy
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Tychy
Tychy
Ziemia 50°07′25″N 18°59′12″E/50,123611 18,986667
TERC
(TERYT)
2477011
SIMC 0944534
Hasło promocyjne: Tychy. Dobre miejsce
Urząd miejski
al. Niepodległości 49
43-100 Tychy
Strona internetowa
BIP

Tychy (niem. Tichau[3]) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim.

Według danych z 31 grudnia 2014 r. miasto miało 128 621 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj]

Tychy leżą w południowej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Są jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej.

Od północy Tychy graniczą z Katowicami, od wschodu z Lędzinami i Bieruniem, od południa z Bojszowami i Kobiórem, od zachodu z Wyrami i Mikołowem.

Historycznie Tychy położone są na Górnym Śląsku.

Miasto leży w dorzeczu Wisły, w zlewni Wisła Mała.

Tychy zajmują 26. pozycję pod względem liczby ludności w Polsce i 36. pod względem powierzchni[4].

Podział administracyjny[edytuj]

Dzielnice[edytuj]

W skład Tychów wchodzi 17 dzielnic:

Podział Śródmieścia[edytuj]

Brama słońca, ul. Dmowskiego

Śródmieście, inaczej Nowe Tychy, zgodnie z koncepcją Kazimierza Wejcherta podzielone jest na 2 dzielnice – Północną i Południową, z linią kolejową będącą granicą pomiędzy nimi. Te zaś podzielone są na 23 osiedla:

Hotel Piramida nad Jeziorem Paprocańskim

Dzielnica Północna[edytuj]

  • osiedle „Anna”
  • osiedle „Barbara” – również „podosiedla”: „Balbina” B–1, B–2
  • osiedle „Celina” – również „podosiedla”: C–1, C–2, C–3
  • osiedle „Dorota” – również „podosiedla”: D–1, D–2, D–3
  • osiedle „Ewelina” – również "podosiedle": E-2
  • osiedle „Felicja” – również „podosiedle”: F–1, F–2, F–6
  • osiedle „Genowefa”

Dzielnica Południowa[edytuj]

  • osiedle „Cztery Pory Roku” – zbudowane przez spółkę Murapol, mieści się przy skrzyżowaniu al. Bielskiej z ul. gen. Władysława Sikorskiego, jedyne osiedle na liście powstałe po upadku systemu komunistycznego,
  • osiedle „Honorata” – również „podosiedla”: H–1, H–2, H–4, H–5, H–6, H–7
  • osiedle „Karolina”
  • osiedle „Lucyna”
  • osiedle „Łucja”
  • osiedle „Magdalena”
  • osiedle „Natalia”
  • osiedle „Olga” – również „podosiedla”: O–1
  • osiedle „Paulina” – również „podosiedle”: P–1
  • osiedle „Regina” – również „podosiedla”: R–1, R–2
  • osiedle „Stella” – również „podosiedle”: S–1 (Osiedle Sosnowe)
  • osiedle „Teresa” – również „podosiedle”: T–1
  • osiedle „Urszula” – również „podosiedle”: U–1
  • osiedle „Weronika”
  • osiedle "Xymena"
  • osiedle „Zuzanna” – również „podosiedle”: Z–1

Środowisko[edytuj]

Geografia[edytuj]

Las w Tychach

Tychy należą do większych miast województwa śląskiego. Położone są w jego południowej części, na wysokości poniżej 300 m n.p.m., na pograniczu Kotliny Oświęcimskiej i Wyżyny Śląskiej. Miasto leży w obrębie megaregionu Karpackiego, prowincji Karpaty Zachodnie z Podkarpaciem Zachodnim i Północnym, obejmując m.in. fragment Kotliny Oświęcimskiej.

Usytuowane są przy skrzyżowaniu tras międzynarodowych WarszawaWiedeń (w Tychach jest to ul. Beskidzka / DK 1) i krajowej OpoleKraków (ul. Mikołowska i Oświęcimska / DK 44). W odległości 12 km od Tychów przechodzi autostrada A4.

Od południa, wschodu i zachodu miasto otaczają Lasy Pszczyńskie, będące pozostałością dawnej Puszczy Pszczyńskiej, a na północ od miasta znajdują się Lasy Katowicko-Murckowskie, będące fragmentem południowej części Leśnego Pasa Ochronnego GOP.

Klimat[edytuj]

Obszar, na którym leżą Tychy, występuje w regionie klimatycznym małopolskim. Charakteryzuje się on mikroklimatem wyżynnym z dużym wpływem pobliskich gór – dla miasta jest to pasmo Beskidu Śląskiego i Żywieckiego.

Średnioroczna temperatura powietrza wynosi +7,7 °C, zaś roczne opady wynoszą 800 mm. Średnia temperatura lipca wynosi 17,5 °C, zaś stycznia -3,7 °C[5]

Charakterystycznym zjawiskiem występującym w Tychach są wiatry wiejące niemal codziennie, stąd Tychy są określane często mianem miasta przeciągów. Wpływa na to m.in. położenie Tychów, tzn. „u podnóża gór” oraz Brama Morawska. Charakterystycznym zjawiskiem są też liczne burze oraz duża i nierzadko nagła zmienność pogody na tym obszarze. Do Tychów docierają również silne wiatry halne z pobliskich Beskidów, które wieją najczęściej w okresach jesiennym i wiosennym. Oczywiście nie są one tak silne jak w Beskidach, czy choćby w Bielsku-Białej, ale mogą osiągać nawet 30–32 m/s, tj. ok. 120 km/h, jednak takie prędkości w Tychach osiąga stosunkowo rzadko[potrzebny przypis].

Śnieg i śnieg z deszczem w Tychach pada czasami już pod koniec września, jak np. w 1995 r., kiedy to miejscami śnieg pokrył zieleń. Utrzymywanie się pokrywy śnieżnej w kwietniu to nic dziwnego. Może ona sięgać nawet do 50 cm, jak to miało miejsce 1996 r. Śnieg i śnieg z deszczem padają czasem także w okresie Świąt Wielkanocy. Zdarzały się lata, jak np. w 1985 r., kiedy śnieg spadł 1 maja oraz 23 i 24 maja 2004 r., kiedy to wystąpiły opady krupy śnieżnej i śniegu z deszczem przy temperaturze +3 i +4 stopnia za dnia i ok. +2 °C w nocy[potrzebny przypis].

Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 roku Tychy zostały sklasyfikowane jako 44. najbardziej zanieczyszczone miasto Unii Europejskiej[6].

Wody[edytuj]

Park Północny Tychy – ptactwo wodne

Jeziora i stawy[edytuj]

Rzeki i cieki wodne[edytuj]

Przyroda[edytuj]

W granicach miasta znajduje się około 150 ha zorganizowanej zieleni (oprócz zieleni na terenach administrowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe i MZBM). Parki zajmują 42,2 ha, a skwery 32,5 ha[7]. Pozostałe tereny to tereny przyuliczne.

Park Browarniany z muszlą koncertową i pijalnią piwa z 1899 roku

Parki i skwery na terenie miasta miasta[7]:

  • Park zabytkowy przy ulicy Katowickiej (tzw. Park Browarniany)
  • Park Górniczy na osiedlu „A”
  • Park Północny przy ulicy Edukacji
  • Park Miejski przy Urzędzie Miejskim
  • Park Łabędzi w sąsiedztwie Szpitala Wojewódzkiego
  • Park Suble I i II
  • Park Jaworek
  • Park św. Franciszka z Asyżu
  • Mini Park Raj – ul. Żwakowska 8-12[8]
  • Tereny zielone nad Potokiem Tyskim
  • Skwer przy ulicy Darwina
  • Skwer Niedźwiadków
  • Skwer przy placu M. Skłodowskiej-Curie
  • Skwer przy ulicy Czarnieckiego
  • Skwer Starego Alojza
  • Skwer przy ul. Dębowej
  • Ośrodek Wypoczynkowy „Paprocany”

Obszary leśne na terenie miasta zajmują 2252 ha[7]. Ważnym elementem pasm ekologicznych są również ogrody działkowe. Tychy otoczone są też dużymi kompleksami lasów, głównie Leśnym pasem ochronnym GOP-u i pozostałościami po Puszczy Pszczyńskiej. Do pomników przyrody należą lipy na Paprocanach.

Tychy również zajmują 9. miejsce w Polsce pod względem powierzchni parków spacerowo-wypoczynkowych[9]

Lp. Miasto ha
1 Warszawa 946
2 Bydgoszcz 874
3 Wrocław 789
4 Chorzów 618
5 Łódź 608
6 Katowice 526
7 Poznań 450
8 Kraków 358
9 Tychy 227
10 Sosnowiec 206

Demografia[edytuj]

Rozwój demograficzny[edytuj]

Ludność Tychów i jej rozwój demograficzny ma ścisły związek z wcielaniem okolicznych miejscowości oraz rozbudową miasta. W 1975 r. liczba ludności miasta przekroczyła 135 tys. W tym roku włączono do Tychów: Bieruń, Imielin, Lędziny, gminę Kobiór i gminę Wyry. Dwa lata później włączono gminę Bojszowy, odłączono Imielin. W 1991 r. odłączono Bieruń, Lędziny, gminę Bojszowy, gminę Kobiór i gminę Wyry. Największą populację Tychy odnotowały w 1990 r. – 191 723 mieszkańców.

Piramida wieku mieszkańców Tychów w 2014 r.[10]:

Piramida wieku Tychy.png


Tychy w liczbach[edytuj]

  • Położenie Tychów – szerokość geograficzna: 50.08°N, długość geograficzna: 19.00°E
  • Powierzchnia gminy – 81,81 km²[4]
  • Powierzchnia lasów – 21,64 km²[potrzebny przypis]
  • Powierzchnia zieleni miejskiej – 1,27 km²[potrzebny przypis]
  • Powierzchnia zieleni miejskiej na jednego mieszkańca – ok. 9,9 m²
  • Gęstość zaludnienia na 1 km² – 1572,2
  • Liczba mieszkańców – 128 621 (dane z 2014 r.), w tym:
    • kobiet: 66 601
    • mężczyzn: 62 020[11]

Nazwa[edytuj]

Znaczenie nazwy nie ma jednoznacznej toponimii i istnieje kilka teorii na ten temat. Najczęściej spotykane wywody wskazują na słowa oznaczające ciszę, tyczkę lub tykę, a także niemieckie słowo „teich” – „staw”.

W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 r. wieś została wymieniona jako Tychy[12].

Najstarsza wzmianka źródłowa o Tychach pochodzi z 1467 r. – Tichi (cichy), w 1527 r. w kontekście polskimw Tyssech = w Tyszech, w 1845 r. Tychów jak Kraków (gdyż niemieckie Tichau). Nazwa dzierżawcza od imienia Tych (zdrobnienie od Tymoteusz, podobnie jak Zych od Zygmunt), stąd nazwa rodowa Tychy. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX w. podaje historyczną nazwę Tychów[13]. Mniej prawdopodobną byłaby etymologia od niemieckiego Teich=staw, z późniejszym spolszczeniem na Tych(y)[14].

Z kolei niemiecki geograf oraz językoznawca Heinrich Adamy wywodzi znaczenie nazwy od polskiego określenia drewnianej tyczki, tyki[15]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 r. we Wrocławiu wymienia najwcześniejszą nazwę miejscowości w formie „Tychow, Tyka”, podając jej znaczenie jako „Stangengeholz”, czyli w tłumaczeniu „drewniane tyczki, tyki”[15]. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod polską nazwą Tychuw oraz niemiecką nazwą Tichau[16].

Tychy – w dopełniaczu występują dwie poprawne formy odmiany nazwy miasta – „do Tychów” oraz „do Tych”. Pierwsza jest głęboko zakorzeniona wśród ludności Górnego Śląska i częściej używana regionalnie, druga rozpowszechniła się ogólnie w Polsce, poza Śląskiem[17].

Historia[edytuj]

Herb Tychów z datą pierwszej wzmianki

Najstarsze znane ślady pobytu człowieka na terenie obecnych Tychów pochodzą już ze starszej epoki kamienia (na ziemiach polskich jest to okres od ok. 310 000 do 40 000 lat temu). Dowodem średniowiecznego osadnictwa na tym obszarze jest odkryty w okresie międzywojennym, badany przez archeologów w latach sześćdziesiątych XX w., cmentarz na terenie Cielmic, obecnie dzielnicy Tychów.

Pierwsza wzmianka o Tychach pochodzi z 1467 r. Znajduje się ona w tzw. protokolarzu miasta Pszczyna, w którym zapisywano między innymi informację o wydatkach pszczyńskiej rady miejskiej. Pod datą 1467 r. zapisano w języku łacińskim zdanie: „Dominikowi z Tychów daliśmy 5 groszy za gonty”.

Pierwszy drewniany kościół w Tychach wybudowano około 1500 r. W źródłach pisanych informacja o nim pojawia się dopiero pod datą 1529 r. Obecnie jest to kościół św. Marii Magdaleny. Z kolei z 1629 r. pochodzi pierwsza wzmianka na temat Browaru Książęcego w Tychach. Był on własnością rodów panujących na ziemi pszczyńskiej. Do nich należała również między innymi Huta Paprocka założona na początku XVIII w. w sąsiedztwie gminy Paprocany.

W listopadzie 1868 r. do Tychów dotarła kolej żelazna – uruchomiono linię kolejową łączącą Czechowice-Dziedzice, Tychy i Murcki z Szopienicami. W 1887 r. uruchomiono fabrykę celulozy w Tychach-Czułowie. W 1897 r. w Tychach założono drugi browar – Browar Obywatelski.

Po zakończeniu I wojny światowej wielu mieszkańców Tychów i sąsiednich gmin brało udział w powstaniach śląskich (1919–1921). Według wielu historyków wybuch I powstania śląskiego nastąpił w Paprocanach (wówczas samodzielna gmina), w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 r. W 1922 r. po plebiscycie i III powstaniu śląskim Tychy weszły w skład państwa polskiego (83,5% głosów za przyłączeniem do Polski). Naczelnikiem gminy Tychy został wybrany Jan Wieczorek. W 1934 r. Tychy uchwałą Śląskiej Rady Wojewódzkiej z dnia 20 listopada 1933 r. stały się gminą wiejską na prawach miejskich.

W latach II wojny światowej Tychy wraz z polską częścią Górnego Śląska przyłączono do Rzeszy Niemieckiej. W miejscowości od 1942 r. funkcjonował jeden z sieci obozów koncentracyjnych, administrowany przez Hauptamt Volksdeutsche Mittelstelle, przeznaczonych dla Polaków na Śląsku – Polenlager Tichau[18]. Dnia 28 stycznia 1945 r. Armia Czerwona wkroczyła do Tychów.

W latach 1945–1954 siedziba wiejskiej gminy Tychy. 4 października 1950 r. Prezydium Rządu przyjęło uchwałę o rozbudowie Tychów. Miesiąc później, dnia 8 listopada, Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie w sprawie nadania gminie Tychy ustroju miejskiego z dniem 1 stycznia 1951 r. W granice miasta włączono Paprocany i Wilkowyje. Rozpoczęła się budowa miasta Nowe Tychy, które spełniać miało rolę miasta-sypialni dla Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Pierwsze wybudowane osiedle mieszkaniowe zostało oznaczone literą „A”. Następne osiedla mieszkaniowe nazywane były według kolejnych liter alfabetu. Autorem projektu osiedla „A” był Tadeusz Teodorowicz-Todorowski. Generalnymi projektantami miasta Nowe Tychy byli architekci Hanna Adamczewska-Wejchert i Kazimierz Wejchert.

 Osobny artykuł: Nowe Tychy.

W 1973 r. do Tychów przyłączono gromady Cielmice, Jaroszowice, Urbanowice, część Bierunia Starego. W 1975 r. w granice miasta włączono Bieruń, Lędziny, Imielin, Wyry, Gostyń, Chełm Śląski. W 1977 r. wyłączono z Tychów gminy Imielin, Chełm Śląski i część Kopciowic. W 1991 r. doszło do podziału wielkich Tychów, z granic miasta wyłączono pięć gmin: Bieruń, Bojszowy, Kobiór, Lędziny i Wyry.

W 1997 r. w Tychach utworzono Podstrefę Tyską Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W tym samym roku otwarto w Tychach Wyższą Szkołę Zarządzania i Nauk Społecznych. W listopadzie 2004 r. zostało otwarte Tyskie Muzeum Piwowarstwa, w kwietniu 2005 r. – Muzeum Miejskie w Tychach[19][20].

Kalendarium[edytuj]

  • 1467 r. – pierwsza wzmianka o Tychach w protokolarzu pszczyńskim
  • 1629 r. – powstanie Browaru Książęcego
  • 1640 r. – powstanie huty (tzw. kuźnia jaroszewicka)
  • 1685 r. – pierwsza wzmianka o zamku myśliwskim, który był pierwszą budowlą murowana w Tychach
  • 1750 r. – powstanie Cegielni Książęcej
  • 1846 r. – powstanie samodzielnego urzędu leśnego w Tychach
  • 1850 r. – powstanie samorządu gminnego
  • 1866 r. – powstanie pierwszego samodzielnego urzędu pocztowego
  • 1870 r. – modernizacja Cegielni Książęcej (wprowadzenie napędu parowego)
  • 1870 r. – wybudowanie pierwszej linii kolejowej łączącej Tychy z Katowicami i Szopienicami przez Murcki oraz z Dziedzicami
  • 1883 r. – wybudowanie prywatnej książęcej bocznicy kolejowej łączącej browar ze stacją kolejową
  • 1887 r. – powstanie Fabryki Celulozy (Tychy-Czułów)
  • 1894 r. – powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej
  • 1898 r. – powstanie Browaru Obywatelskiego
  • 1899 r. – otwarcie budynku urzędu pocztowego przy ówczesnej ul. Książęcej, obecnie Kościuszki
  • 1908 r. – doprowadzenie do miasta energii elektrycznej
  • 28.08.1922 r. – Marszałek Józef Piłsudski odwiedza Tychy
  • 1930 r. – odsłonięcie przedwojennego Pomnika Powstańca Śląskiego
  • 20.11.1933 r. – uchwała Śląskiej Rady Wojewódzkiej o przyznaniu Tychom praw gminy miejskiej
  • 01.01.1934 r. – przyznanie Tychom praw gminy miejskiej
  • 1939 r. – powstanie spółki Książęce Browary S.A.
  • 28.01.1945 r. – wyzwolenie Tychów
  • 04.10.1950 r. – uchwała Prezydium Rządu w sprawie rozbudowy miasta Tychy
  • 1950 r. – zmiana herbu miasta na wypełniony czerwonymi cegłami mur z umiejscowionym na górze napisem „TYCHY” oraz skrzyżowanym w prawym górnym rogu pyrlikiem z żelazkiem
  • 1951 r. – ponowne przyznanie Tychom praw miejskich
  • 1953 r. – powstanie Przedsiębiorstwa Ciężkiego Sprzętu Budowlanego Budownictwa Węglowego
  • 1953 r. – powstanie pierwszego liceum ogólnokształcącego w Tychach
  • 1956 r. – powstanie Spółdzielni Pracy „Piezoelektronika”
  • 1957 r. – powstanie Przedsiębiorstwa Przemysłu Chłodniczego (pierwszy w Polsce zakład przemysłu chłodniczego)
  • 1958 r. – powstanie Spółdzielni Pracy „Tyszanka”
  • 1958 r. – podjęcie decyzji o budowie Elektrociepłowni Tychy
  • 1958 r. – rekonstrukcja przedwojennego Pomnika Powstańca Śląskiego
  • 1959 r. – powstanie zajezdni autobusowej PKM Tychy
  • 1960 r. – powstanie Ciepłowni (później Elektrociepłowni Tychy)
  • 1964 r. – powstanie Zakładu Elektroniki Górniczej
  • 1965 r. – otwarcie Teatru Małego w Tychach
  • 1966 r. – powstanie Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego Budownictwa Elektrowni i Przemysłu „TRANSPRZET”
  • 1968 r. – powstanie Kombinatu Ogrodniczego
  • 1969 r. – powstanie Okręgowego Przedsiębiorstwa Przemysłu Zbożowo-Młynarskiego
  • 1970 r. – powstanie Śląskich Zakładów Mechanizacji Budownictwa ZREMB
  • 1970 r. – powstanie Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej „SAD”
  • 1971 r. – powstanie Zakładu Produkcji Elementów Budowlanych
  • 1971 r. – powstanie Przedsiębiorstwa Dostaw Materiałów Odlewniczych
  • 1971 r. – powstanie Przedsiębiorstwa Robót Inżynieryjnych
  • 1972 r. – powstanie Spółdzielni Inwalidów „TERMOPLASTYKA”
  • 1973 r. – powstanie Zakładu Wytwórczego Serów Topionych
  • 1973 r. – powstanie Fabryki Samochodów Małolitrażowych
  • 1975 r. – połączenie tyskich i zabrzańskich browarów w jedno przedsiębiorstwo – Górnośląskie Zakłady Piwowarskie z siedzibą w Zabrzu
  • 1975 r. – odsłonięcie Pomnika Walki i Pracy (pierwotna nazwa pomnika to Pomnik Integracji)
  • 1976 r. – piłkarze GKS Tychy zdobywają wicemistrzostwo Polski
  • 25.01.1977 r. – wyłączenie z terenu miasta gmin Chełm Śląski, Imielin i części Kopciowic oraz włączenie w granice miasta gmin: Bojszowy, Jedlina, Świerczyniec, Międzyrzecze i Kobiór
  • 01.01.1981 r. – tyskie browary ponownie się usamodzielniają
  • 1989 r. – zmiana herbu miasta na srebrno-złoty róg na błękitnym polu
  • 01.07.1990 r. – powstaje spółka Browint, której udziałowcami są Tyskie Zakłady Piwowarskie i Bank Śląski w Katowicach
  • 01.10.1991 r. – PKM Tychy wyodrębnia się z Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego
  • 1992 r. – powstanie spółki Fiat Auto Poland
  • 13.07.1992 r. – powstanie Spółki Browary Tyskie Górny Śląsk S.A.
  • 01.01.1996 r. – PKM Tychy zostaje przekształcone w spółkę PKM Sp. z o.o. w Tychach
  • 1996 r. – powstanie Kompanii Piwnej, która wykupiła 52% akcji Browarów Tyskich Górny Śląsk S.A.
  • 18.06.1996 r. – powstanie Podstrefy Tyskiej Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomiczna S.A.
  • 1998 r. – otwarcie nowej rozlewni i Centrum Obsługi Klienta Browarów Tyskich
  • 1998 r. – otwarcie drukarni Agory – wydawcy „Gazety Wyborczej
  • 1998 r. – powstanie fabryki ISUZU
  • 1998 r. – uchwała Rady Miasta w sprawie zmiany herbu miasta, zrealizowana w 2000 roku
  • 1998 r. – likwidacja Browaru Obywatelskiego
  • 1999 r. – z połączenia Lech Browary Wielkopolski S.A. oraz Browarów Tyskich Górny Śląsk S.A. powstaje Kompania Piwowarska S.A.
  • 2000 r. – zmiana herbu miasta na złoty róg z czarnymi okuciami, z rzemieniem koloru złotego skręconym ku górze, na błękitnym polu
  • 24.10.2001 r. – otwarcie nowej hali sportowej przy ul. Borowej 123
  • 04.2003 r. – powstanie Tyskich Hal Targowych „Centrum”
  • 06.2003 r. – powstanie pola do nauki gry w golfa
  • 01.05.2004 r. – otwarcie hotelu Aros
  • 01.05.2004 r. – otwarcie hotelu Piramida
  • 22.11.2004 r. – otwarcie Tyskiego Muzeum Piwowarstwa
  • 18.03.2005 r. – zdobycie przez GKS Tychy Mistrzostwa Polski w hokeju na lodzie
  • 25.04.2005 r. – otwarcie Muzeum Miejskiego
  • 28.04.2006 r. – otwarcie kina wielosalowego Nove Kino Tychy
  • 25.05.2008 r. – uroczyste otwarcie Hali Sportowej przy al. Piłsudskiego
  • 24.02.2011 r. – utworzenie spółki Tyski Sport
  • 12.05.2011 r. – przejęcie przez spółkę Tyski Sport sekcji hokeja
  • 17.05.2011 r. – przejęcie przez spółkę Tyski Sport sekcji piłki nożnej
  • 01.09.2012 r. – otwarcie nowych stacji kolejowych
  • 23.10.2012 r. – otwarcie nowej siedziby Muzeum Miejskiego
  • 02.04.2015 r. – zdobycie przez GKS Tychy drugiego Mistrzostwa Polski w hokeju na lodzie
  • 18.07.2015 r. – otwarcie Stadionu Miejskiego w Tychach

Zabytki[edytuj]

Park Browarniany z muszlą koncertową (obecnie w przebudowie)
Huta Paprocka w Tychach (przed remontem)

Obiekty zabytkowe[edytuj]

Według rejestru zabytków NID[21] na listę zabytków wpisane są obiekty:

  • kościół parafialny św. Marii Magdaleny, 1744–82, 1906–07, nr rej.: 671/66 z 28.05.1966;
  • zespół pałacowy, nr rej.: 1296/83 z 18.01.1983:
    • pałac, XVIII-XIX w.,
    • pijalnia piwa, murowano-drewniana z 1899 r.,
    • muszla koncertowa, murowano-drewniana z 1899 r.,
    • park,
    • stajnia z początku XIX wieku;
  • willa z ogrodem, ul. Damrota 41, z początku XX w., nr rej.: A/1527/93 z 30.04.1993 r.;
  • stodoła, ul. Mikołowska 177, drewniana z XIX w., nr rej.: 672/66 z 28.05.1966 r.;
  • zespół „Browaru Książęcego”, nr rej.: A/259/10 z 28.05.1966 r. i z 1.02.1996 r.;
  • zespół „Browaru Obywatelskiego”, ul. Browarna 7, nr rej.: A/80/03 z 28.02.2003 r.:
    • słodownia z 1896–97 r.,
    • warzelnia z maszynownią i leżakownia (1896–97),
    • bednarnia – (1896–97),
    • młotownia z 1914 r.,
    • rozdzielnia z 1914 r.,
    • warsztat mechaniczny (1896–97),
    • stajnie i garaże z 1930 r.,
    • portiernia (1896–97),
    • studnia głębinowa (1896–97),
    • budynek dyrekcji z kasynem z lat 1896–1897;
  • kasyno Browaru Obywatelskiego z parkiem, z 1905 r., nr rej.: A/414/14 z 14.03.2014 r.;
  • zespół Huty Paprockiej, XVIII-XIX w., nr rej.: A/1427/91 z 10.07.1991 r.:
    • budynek mieszkalno-administracyjny z 2 połowy XIX w.,
    • budynek produkcyjny z połowy XIX w.,
    • budynek gospodarczy z 1787.

Polityka[edytuj]

Władze miasta[22][edytuj]

Osoba Stanowisko
Andrzej Dziuba Prezydent Miasta
Daria Szczepańska I Zastępca Prezydenta
Igor Śmietański II Zastępca Prezydenta
Miłosz Stec III Zastępca Prezydenta
Urszula Dryka Skarbnik Miasta
Aneta Luboń-Stysiak Sekretarz Miasta

Rada Miasta[edytuj]

Ugrupowanie Kadencja 2002-2006[23] Kadencja 2006-2010[24] Kadencja 2010-2014[25] Kadencja 2014-2018[26]
Sojusz Lewicy Demokratycznej 7 (SLD-UP) 1 (LiD) 1
Tychy – Naszą Małą Ojczyzną 6 4 5 4
Liga Polskich Rodzin 3
Platforma Obywateli Prawych i Sprawiedliwych 5
KWW Prezydenta Andrzeja Dziuby 4 6 9 8
Prawo i Sprawiedliwość 6 5 7
Platforma Obywatelska 7 5 5
KWW z Mieczysławem Podmokłym 1
KWW Barbary Koniecznej  1

Miasta partnerskie[edytuj]

Miasto Państwo Rok rozpoczęcia
Cassino  Włochy 1977
Berlin Marzahn-Hellersdorf  Niemcy 1992
Huddinge  Szwecja 2002

Miasta współpracujące[edytuj]

Miasto Państwo Rok rozpoczęcia
Roubaix  Francja 1995
Milton Keynes  Wielka Brytania 1995
Tuttlingen  Niemcy 1997
Dacorum  Wielka Brytania 1999
Kijów-Podole  Ukraina 2000

Architektura[edytuj]

Tychy, panorama miasta od strony południowej
Tychy, panorama miasta od strony południowej
Tychy widziane z góry Klimont

Osiedle Anna[edytuj]

 Osobny artykuł: Osiedle A (Tychy).

Osiedle to jest modelowym przykładem architektury socrealistycznej w Polsce. Zaprojektowane przez Tadeusza Teodorowicza-Todorowskiego na początku lat 50. XX w. jako pierwsze osiedle Nowych Tychów. Przez osiedle przechodzą dwie osie kompozycyjne: wschód-zachód, którą stanowi ul. Arkadowa oraz północ-południe. Krzyżują się one na placu św. Anny, który jest punktem centralnym osiedla, znajdują się tu: biblioteka, poczta, lokale handlowe i usługowe oraz budynek dawnego Domu Kultury „Górnik”, gdzie karierę zaczynał legendarny wokalista grupy Dżem, Rysiek Riedel. Osiedle nie imponuje skalą wykonania, natomiast w wielu miejscach: na gzymsach, portalach, elewacjach czy kolumnadach można znaleźć ciekawe elementy architektury socrealistycznej, jak: posągi, płaskorzeźby, gmerki, sgraffito czy malowidła ścienne. Przedstawiają one przede wszystkim zwykłych ludzi pracy: górnika, budowlańca, matkę z dzieckiem (na żłobku), mężczyznę z kontrabasem (na domu kultury) oraz najsłynniejszą robotnicę z kielnią przy wejściu do centralnego placu. Osiedle nie jest wpisane do rejestru zabytków, ale miasto samo uznało go za zespół podlegający ochronie[27].

Place w Tychach[edytuj]

Osiedle Balbina, ul. Barona 30
  • Rynek – przed II wojną światową plac 3 Maja, w okresie komunistycznym plac ZBoWiD. Stanowi centrum Starych Tychów. Przy rynku znajduje się najstarszy tyski kościół, Teatr Mały oraz wybudowane w latach 60 dwupiętrowe bloki mieszkalne z lokalami handlowo-usługowymi w podcieniach. Na środku Rynku znajduje się fontanna z rzeźbami wydr.
  • Plac Wolności – Stare Tychy. Znajduje się tu budynek przedwojennego ratusza miejskiego oraz pierwszej w mieście szkoły. Na placu stoi także zburzony przez hitlerowców i odrestaurowany w 2006 r. pomnik Powstańca Śląskiego.
  • Plac św. Anny – osiedle „A”. Centralny punkt pierwszego osiedla Nowych Tychów. Dawniej nazywany placem Stalina, później W. Pstrowskiego.
  • Plac Krzysztofa Kamila Baczyńskiego – Osiedle „B” (dawniej plac Bieruta)
  • Plac G. Bacewicz – osiedle „Balbina”
  • Plac S. Czarnieckiego – osiedle „C–1”
  • Plac M. Curie-Skłodowskiej – osiedle „C–3”
  • Plac Konstytucji 3 Maja – Śródmieście os. „H”
  • Plac W. Korfantego – osiedle „K”
  • Plac F. Nowary – Paprocany
  • Plac gen. J. Ziętka – osiedle „Z”
  • Plac Zbawiciela – osiedle „Z–1”

Pomniki w Tychach[edytuj]

Pomnik Powstańca Śląskiego
  • Pomnik Walki i Pracy zwany „Żyrafą” – jest wkomponowany w Park Miejski niedaleko Urzędu Miasta. Na placu pod „Żyrafą” odbywa się wiele imprez masowych, np. Dni Tyskie, Święto Czekolady czy Port Pieśni Pracy.
  • Pomnik Powstańca Śląskiego na placu Wolności. Zbudowana przed wojną postać z szablą, w czasie działań wojennych zniszczona przez hitlerowców. Został w 1958 r. odbudowany w nieco zmienionej, bardziej odpowiadającej socjalistycznym warunkom postaci przez Augusta Dyrdę. W 2006 r. ten sam autor zrekonstruował oryginalny wygląd pomnika. [sprawdzić]
  • Pomnik gen. S. Grota-Roweckiego – popiersie z 2005 r. przy budynku WKU
  • Pomnik Starego Alojza – postać z kultury Ślązaków. Od 2007 r. stoi naprzeciw Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych na skwerze swojego imienia.
  • Pomnik Zesłańców Sybiru przy rondzie tego samego imienia w dzielnicy Paprocany
  • Pomnik Ryszarda Riedla przy alei Niepodległości, naprzeciwko biblioteki dziecięcej
  • Pomnik „Smoleńsk 2010” przy kościele św. Krzysztofa
  • Pomnik Hanny i Kazimierza Wejchertów na Osi Zielonej przy ulicy Darwina
  • Pomnik Katyński – w pobliżu kościoła bł. Karoliny Kózkówny

Znaczące budynki w Tychach[edytuj]

Al. Bielska – Tychy, nowe budownictwo
Al. Bielska – Tychy, nowe budownictwo
Urząd Miasta Tychy
  • Urząd Miasta – budynek ma 9 pięter i składa się z trzech skrzydeł: A, B, C. Znajduje się w nim większość wydziałów Urzędu Miasta. Wyjątkiem jest Wydział Komunikacji. Na parterze UM Tychy znajduje się Biuro Obsługi Klienta, gdzie mieszkańcy mogą załatwić większość urzędowych spraw.

Kultura[edytuj]

Muzeum Miejskie

Galerie sztuki i muzea[edytuj]

Teatry i grupy teatralne[edytuj]

  • Teatr Mały
  • Teatr BELFEGOR
  • Teatr Gęba
  • Amatorski Teatr Ruchu i Pantomimy MIGRESKA[29]
  • Amatorski Teatr Ruchu WAMPA

Imprezy cykliczne[edytuj]

  • Festiwal „Zderzenie Gatunków” (zobacz)
  • Festiwal Mappingu „Mapp Fest”
  • Teatr Konesera
  • Tyskie Spotkania Teatralne
  • Tyska Zima Poetycka
  • Krakowski Salon Poezji w Tychach
  • Spotkania Poetyckie „Obok”
  • Śląska Jesień Gitarowa
  • Wieczory Kolędowe
  • Akcja Sztuki
  • Święto Roweru
  • Tychy Press Photo
  • Międzynarodowy Dzień Bez Samochodu
  • ZIELONA OŚ 2.0
  • PORT PIEŚNI PRACY
  • BEST Festiwal Filmowy „Kino BESTajemnic”
  • Starotyskie Mikołajki Rowerem i Bryczką

Inne[edytuj]

  • Multikino – 5 sal na 1212 miejsc, 3D
  • Miejskie Centrum Kultury Tychy
  • Tyski Chór Mieszany PRESTO CANTABILE[30]

Prasa[edytuj]

  • Agora S.A.: Gazeta Wyborcza
  • Echo – Górnośląski Tygodnik Regionalny (ukazuje się w środy)
  • Nowe Echo, tygodnik (obecnie tyski dodatek piątkowy do Dziennika Zachodniego)
  • Twoje Tychy, tygodnik (ukazuje się we wtorki)
  • Twoje Miasto, tyski miesięcznik samorządowy (obecnie dodatek do tygodnika Twoje Tychy)

Opieka zdrowotna[edytuj]

Szpitale[edytuj]

  • Szpital Miejski w Tychach, ul. Cicha 27;  funkcjonuje jako niepubliczny podmiot leczniczy[31]
  • Szpital Wojewódzki w Tychach – Megrez (zarządzany przez spółkę Megrez)[32], ul. Edukacji 102

Edukacja i nauka[edytuj]

Szkoły wyższe[edytuj]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Parafia św. Marii Magdaleny w Tychach
Kościół ewangelicko-augsburski pw. św. Piotra i Pawła

Kościół katolicki[edytuj]

Tyski rynek zimą

Kościoły protestanckie[edytuj]

Świadkowie Jehowy[edytuj]

  • 6 zborów[33]:
    • Południe
    • Centrum
    • Paprocany
    • Północ
    • Śródmieście
    • Zachód

Buddyzm[edytuj]

Świecki Ruch Misyjny „Epifania”[edytuj]

Sport i rekreacja[edytuj]

Kluby sportowe w Tychach[edytuj]

  • Lekka atletyka: MOSM Tychy, SPLA Tychy
  • Piłka nożna: GKS Tychy, OKS ZET Tychy, OKS JUW-e Jaroszowice, GKS II Tychy, KTK Tychy, Fala Tychy, TKKF Pionier/MUKS Bachus Tychy, Chrzciciel Tychy, KS Czułowianka, Ogrodnik Cielmice, KKS Polonia Tychy, MOSM Tychy
  • Hokej: GKS Tychy, SKKH Atomówki GKS Tychy, MOSM Tychy, UKS Pantery Tychy (rozwiązany w 2007 r.)
  • Piłka halowa: GKS Futsal Tychy, Cekol Tychy, UKS Tyska 5
  • Koszykówka: TS GKS Tychy, MOSM Tychy
  • Siatkówka męska: TKS Tychy
  • Siatkówka kobiet: MOSM Tychy
  • Unihokej: TKKF Pionier Tychy
  • Piłka ręczna: MOSM Tychy
  • Judo: K.S. „Gwardia” Tychy, UKS Ippon Tychy
  • Ju-jitsu: K.S. „Gwardia” Tychy
  • Futbol Amerykański: Tychy Falcons
  • Rajdy samochodowe: Automobilklub Ziemi Tyskiej
  • Kolarstwo szosowe: Kolarskie Towarzystwo Sportowe Tychy
  • Tenis stołowy: Górnośląski Klub Sportowy Tychy
  • Rowery: Tyskie Stowarzyszenie Rowerowe, KTK Gronie przy PTTK Tychy, Stowarzyszenie Sportowe NOL-TYCHY
  • Brazylijskie Jiu-Jitsu: Bastion Tychy
  • Muay Thai: Klub Sportowy RONIN
  • Zapasy: MOSM Tychy
Tyski rajd samochodowy 2006

Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Tychach[edytuj]

Lodowisko w Tychach
Hala Sportowa, al. Piłsudskiego

Działalność sportową i rekreacyjną prowadzi Zespół ds. Sportu i Organizacji Imprez, w skład którego wchodzą m.in. Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych, Dział Organizacji Imprez, Osiedlowe Centra Sportowe. Ośrodek finansowany jest w całości ze środków budżetu miasta. MOSiR Tychy zarządza obiektami:

  • Stadion Zimowy w Tychach – Lodowisko znajduje się na osiedlu „G”, przy ul. Gen. Ch. de Gaulle’a 2. Na przełomie lat 2008/2009 lodowisko zostało gruntownie zmodernizowane, stając się najnowocześniejszym stadionem zimowym w Polsce. Na Stadionie Zimowym odbywały się zawody w hokeju na lodzie podczas IX Zimowego Europejskiego Festiwalu Młodzieży
    „Śląsk-Beskidy 2009”
    .
  • Hala Sportowa przy al. Piłsudskiego – została oddana do użytku 25 maja 2008 r. Hala ma powierzchnię 1100 m² i posiada 924 miejsca siedzące oraz 260 stojących. Na terenie obiektu mieści się sauna i siłownia.
  • Stadion Miejski w Tychach – mieści się przy ul. Edukacji 7. Na terenie Stadionu Miejskiego odbywają się mecze piłki nożnej II ligi, klasy A, Śląskiej Ligi Juniorów i Trampkarzy, Szkolnej i Amatorskiej Ligi Piłki Nożnej oraz wiele rozgrywek i imprez sportowo-kulturalnych. W latach 2013–2015 obiekt został przebudowany. Otwarcie nowego Stadionu Miejskiego w Tychach odbyło się 18 lipca 2015 r.
  • Kryta Pływalnia – zlokalizowana jest przy ul. Edukacji 9. Posiada basen sportowy, basen rozgrzewkowy, basen zjeżdżalni, zjeżdżalnię, hydromasaże, saunę oraz siłownię.
  • Ośrodek Wypoczynkowy „Paprocany” – został ulokowany przy Jeziorze Paprocany od strony miasta. Na jego terenie znajduje się strzeżona piaszczysta plaża. Przy samej plaży można wypożyczyć sprzęt pływający (kajaki, rowerki wodne). Na terenie ośrodka znajdują się punkty gastronomiczne.
  • Kompleks Sportowy „Paprocany” – wyposażony jest w boisko do piłki lub siatkówki plażowej, boisko wielofunkcyjne ze sztuczną nawierzchnią oraz siłownię
  • 17 grudnia 2014 r. zaczęto budować nowoczesny aquapark. Ma się w nim znajdować m.in.: symulator surfingu (pierwszy taki w Polsce) czy sztuczna rzeka. Budową zajmuje się Mostostal Warszawa. Park ma zostać otwarty w I kwartale 2017 r.

Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych[edytuj]

Gospodarka[edytuj]

Browar w Tychach

Na końcu grudnia 2015 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Tychach obejmowała ok. 2,4 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 3,9% do aktywnych zawodowo[36].

Miasto znane jest z browaru – Tyskie Browary Książęce, które obecnie wchodzą w skład Kompanii Piwowarskiej S.A. Jest to najstarszy nieprzerwanie działający browar w Polsce. Na terenie browarni istnieje również Tyskie Muzeum Piwowarstwa.

W Tychach znajdują się zakłady motoryzacyjne koncernu FIAT oraz General Motors.

W mieście znajduje się podstrefa Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Miasto jest także udziałowcem KSSE.

Transport[edytuj]

Schematyczny plan komunikacyjny miasta

Przez miasto przebiegają trasy:

W odległości 12–15 km na północ od miasta biegnie autostrada A4 ze Zgorzelca (granica polsko-niemiecka) przez Wrocław, Katowice do Krakowa, a w przyszłości trasa pobiegnie przez Rzeszów do granicy z Ukrainą. Oprócz tego w odległości ok. 20 km na zachód od Tychów biegnie autostrada A1, dzięki czemu Tychy mają dogodną komunikację z Europą.

W Tychach znajdują się następujące ronda:

Lp. Skrzyżowanie ulic Nazwa ronda Rok powstania ronda
1 al. marsz. J. Piłsudskiegoul. Armii Krajowej Paprocańskie 1993
2 al. Bielska – ul. Żwakowska – al. Jana Pawła II Polonia 1996 r.
3 al. Bielska – Jaśkowicka – al. marsz. J. Piłsudskiego Skałka 1997
4 al. marsz. J. Piłsudskiego – ul. R. Dmowskiego Lwowskie 1997
5 ul. R. Dmowskiego – ul. S. Grota‑Roweckiego – al. Jana Pawła II Cassino 1997
6 al. Jana Pawła II – ul. Armii Krajowej – ul. Paprocańska – ul. Wyszyńskiego Olimpijskie 1999
7 ul. Towarowa Strefowe 2000
8 ul. Żwakowska – ul. Harcerska Sublańskie 2001
9 ul. Jaśkowicka – ul. Stoczniowców 70 Żwakowskie 2002
10 ul. gen. W. Sikorskiego – ul. Armii Krajowej Zesłańców Sybiru 2005
11 ul. Harcerska – ul. Stoczniowców 70 Harcerskie[37] 2007
12 ul. Stoczniowców 70 – ul. Żwakowska – ul. Glińczańska – ul. Borowa św. Jadwigi[37] 2010
13 ul. Towarowa – ul. Serdeczna – ul. Przemysłowa bez nazwy 2011
14 ul. Jaroszowicka – ul. Wspólna bez nazwy 2011
15 ul. Oświęcimska – ul. Serdeczna bez nazwy 2013
16 ul. Skotnica – ul. Goździków bez nazwy 2014
17 ul. Andersa – ul. Asnyka bez nazwy 2013

Transport kolejowy[edytuj]

W dzielnicy Stare Tychy znajduje się główny dworzec kolejowy, skąd istnieją bezpośrednie połączenia kolejowe m.in. do takich miast, jak: Warszawa, Gdynia, Kielce, Wiedeń, Łódź, Lubliniec, Wisła, Częstochowa, Gliwice, Zwardoń, Białystok, Poznań, Katowice czy Bielsko-Biała.

W 2005 roku rozebrano stacje Tychy Żwaków choć istnieje ona do dziś na trasie Katowice-Zwardoń. Nie ma kas biletowych i żadnych przejść podziemnych i nadziemnych, ale ma dwa perony. Stacja nadaje się do użytku.

Przystanek SKR Tychy – Miasto

Szybka Kolej Regionalna – została otwarta 14 grudnia 2008 r. Ułatwia ona dojazd do sąsiadujących z Tychami Katowic i Sosnowca. Do użytku zostały oddane dwie stacje – Tychy Miasto (obecnie zamknięta dla pasażerów) i Tychy Zachodnie. Stacje znajdują się w wykopie, przebiegającym przez miasto. Podróż z przystanku Tychy Miasto do głównego dworca w Katowicach zajmuje 24 minuty. We wrześniu 2012 r. oddano do użytku nowo wybudowane przystanki osobowe: Tychy Lodowisko, Tychy Roweckiego, Tychy Bielska oraz zmodernizowany przystanek Tychy Zachodnie. Od 9 grudnia 2012 r. obsługę SKR przejęły Koleje Śląskie. Bilet jest zintegrowany z MZK Tychy (autobusowo-trolejbusowo-pociągowy), obowiązuje odrębna taryfa biletowa.

Komunikacja miejska[edytuj]

Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach (MZK Tychy) – organizator komunikacji miejskiej z Tychów. Działalność MZK Tychy jest prowadzona głównie na terenie miasta Tychy oraz na terenie sąsiednich gmin. Obsługuje 35 linii zwykłych, 1 pośpieszną, 5 trolejbusowych, 10 mikrobusowych i jedną szkolną. W Tychach obowiązuje taryfa czasowa, dostępne są bilety 20-, 40-, i 90-minutowe, dobowe, tygodniowe, miesięczne i kwartalne[38]. Głównymi przewoźnikami są PKM Tychy, Tyskie Linie Trolejbusowe oraz przedsiębiorstwo Meteor Jaworzno. Pozostali przewoźnicy obsługują linie mikrobusowe.

Trolejbusy w Tychach

Trolejbusy w Tychach – to jeden z elementów komunikacji miejskiej (ok. 40 km trakcji), występujący obok tradycyjnej komunikacji autobusowej. W Tychach jest sześć linii trolejbusowych (A, B, C, D, E, F). Trolejbusy w liczbie 21 szt. są zbudowane na bazie pojazdów marki Solaris.

Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Tychach – Tabor to 93 niskopodłogowe autobusy miejskie. Trzon taboru stanowią autobusy marki Solaris.

Transport lotniczy[edytuj]

Tychy mają dobre połączenie drogowe z lotniskiem w Pyrzowicach – dojazd za pomocą drogi ekspresowej S1, z lotniskiem w Balicach – dojazd drogą ekspresową S1, a następnie autostradą A4.

Wojsko[edytuj]

Siedziba WKU – Tychy, ul. Grota Roweckiego

Wojskowa Komenda Uzupełnień w Tychach jest jednostką administracji wojskowej w Polsce, zajmującą się administracją rezerw osobowych. Tyskie WKU pełni rolę organu wykonawczego Ministra Obrony Narodowej i jest podporządkowana bezpośrednio szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Katowicach. Odpowiada za realizowanie problematyki obronnej i administracji wojskowej w ramach administrowanego terenu. Jej główne zadania to przede wszystkim zadania z zakresu zapewnienia mobilizacyjnego rozwinięcia jednostek wojskowych, a co za tym idzie: współdziałanie ze starostwami powiatowymi w zakresie polityki obronnej państwa, współdziałanie z obroną cywilną, powoływanie żołnierzy rezerwy do czynnej (kontraktowej) służby wojskowej, wnioskowanie o mianowanie na wyższe stopnie wojskowe żołnierzy rezerwy, rekrutacja kandydatów do szkół wojskowych, ewidencja wojskowa osób podlegających powszechnemu obowiązkowi obrony i wreszcie kreowanie pozytywnego wizerunku Wojska Polskiego. Tyska Wojskowa Komenda Uzupełnień, prócz świadczeń na rzecz obrony, współpracuje również z innymi organami i podmiotami, w sprawach związanych z nie tylko obronnością państwa. Prowadzi liczne spotkania z dziećmi i młodzieżą ze szkół znajdujących się na terenie jej działania. Za swoją działalności służbową Komenda była wielokrotnie wyróżniana. Zajmowała również czołowe lokaty we współzawodnictwie wojskowym.

Komendanci WKU Tychy:

  • ppłk Karol Żukowski (1966–1968)
  • płk Włodzimierz Gosz (1968–1976)
  • płk dypl. Augustyn Sałagan (1976–1982)
  • ppłk Kazimierz Czerwiński (1982–1990)
  • ppłk dypl. Marek Laskowski (1990–1992)
  • płk Andrzej Kukuła (1992–1998)
  • ppłk Zbigniew Piątek (1998–2002)
  • ppłk Maciej Radziak (2002–2010)
  • ppłk Leszek Klag (od 2011)

Administracja[edytuj]

Tychy są miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta Tychy 25 radnych[39]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Andrzej Dziuba.

Miasto jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów oraz Związku Miast Polskich.

Osoby związane z Tychami[edytuj]

Honorowi Obywatele[edytuj]

Zasady przyznawania honorowego obywatelstwa określa uchwała Rady Miasta Tychy nr 0150/XXVI/509/04 z dnia 28 października 2004 r.

  • Tytuł ten w grudniu 2004 r. jako pierwszy otrzymał:
    • ksiądz arcybiskup doktor Damian ZimońMetropolita katowicki – w uznaniu „wyjątkowej roli, jaką, w ciągu 70-lecia istnienia miasta, odegrał w integracji tyskiej społeczności Kościół katolicki oraz osobistego zaangażowania Księdza Arcybiskupa w sprawy Tychów”.
  • 23 stycznia 2009 r. na uroczystej sesji inaugurującej obchody 75-lecia nadania Tychom praw gminy miejskiej tytuły Honorowego Obywatela Miasta Tychy zostały wręczone trzem kolejnym osobom:
    • Mariusz Czerkawski – tyski hokeista – honorowe obywatelstwo Tychów otrzymał za: osiągnięcia sportowe w kanadyjsko-amerykańskiej lidze hokejowej NHL, za promowanie Tychów w Polsce, Europie i na świecie, za promowanie wśród mieszkańców miasta sportu i zdrowego stylu życia;
    • Marek Moś – założyciel i dyrektor artystyczny Orkiestry Kameralnej Miasta Tychy – AUKSO – honorowe obywatelstwo Tychów otrzymał: za stworzenie i prowadzenie w Tychach orkiestry na najwyższym, europejskim i światowym poziomie artystycznym, za rozbudzanie zainteresowania mieszkańców miasta wysoką kulturą i zaspokajanie ich potrzeb w tej materii, za promocję Tychów podczas koncertów w Polsce, Europie i na świecie;
    • Marek Szczepańskiprofesor socjologii, współzałożyciel samorządowej Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach – honorowe obywatelstwo Tychów otrzymał: za współzałożenie Wyższej Szkoły Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach, co pozwala kształcić młodych ludzi, za aktywnych uczestników życia społecznego, silnie związanych ze społecznością lokalną i regionalną, za współtworzenie spotkań naukowych pod nazwą Tyskie Seminaria Majowe, dzięki którym Tychy, nie będąc wielkim ośrodkiem akademickim, zaistniały na naukowej mapie Polski, za aktywną realizację imperatywu: „Myśl globalnie, działaj lokalnie”, za prace badawcze nad społecznością i zbiorowością lokalną oraz ojczyzną prywatną: naszym mniejszym niebem.
  • 26 maja 2011 r. na sesji Rady Miasta tytuł Honorowego Obywatela Miasta Tychy otrzymał:
    • Paweł Sudoł – absolwent Wydziału Towaroznawstwa Akademii Ekonomicznej w Poznaniu. Po zakończeniu studiów pracował w macierzystej uczelni jako stażysta. Następnie związał się z Wytwórnią Pepsi-Cola. W 1990 r. Paweł Sudoł wygrał konkurs na dyrektora Zakładów Piwowarskich w Poznaniu, a od 1992 r. pełnił funkcję Prezesa Zarządu Lech Browary Wielkopolski S.A. W 1999 r., w wyniku połączenia LECHA z Tyskimi Browarami Książęcymi, powstała Kompania Piwowarska S.A., której prezesem został Paweł Sudoł i funkcję tę pełnił nieprzerwanie do końca 2010 r. Honorowe obywatelstwo otrzymał m.in. za: włączanie się i czynne wspieranie licznych inicjatyw lokalnych, programów profilaktyki antyalkoholowej; wspieranie działań mających na celu polepszenie estetyki przestrzeni miejskiej; wspieranie tyskiego sportu.

Ludzie urodzeni w Tychach[edytuj]

Lista osób urodzonych w Tychach, które mają biogram na stronach Wikipedii:

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Historia Tychów. Oficjalna strona Urzędu Miasta Tychy – Dla kultury – Tychy Dobre Miejsce ( www.umtychy.pl/tychy ). [dostęp 2015-08-30].
  2. a b Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 XII 2014 r..
  3. Tychów, Tychy, Tichau w „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, z lat 1880–1902 (tom XII, s. 691).
  4. a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r..
  5. Andrzej Kruczała: Atlas klimatu województwa śląskiego. Katowice: Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (Oddział), 2000. ISBN 83-85862-64-1.
  6. Przerażający raport ws. jakości powietrza. Polskie miasta na czele listy. 2016-05-14.
  7. a b c Rada Miasta Tychy: UCHWAŁA NR 0150/XXXII/724/09 RADY MIASTA TYCHY z dnia 25 czerwca 2009 r. (pol.). [dostęp 2012-07-22].
  8. http://www.msw-pttk.org.pl/odznaki/reg_odznak/pdf/okztio.pdf.
  9. Najbardziej zielone miasto Polski?. EKOhabitat.pl, 2012-10-02. (Na podstawie danych GUS, 2012). [dostęp 2015-08-30].
  10. http://www.polskawliczbach.pl/Tychy, w oparciu o dane GUS.
  11. GUS: Bank Danych Lokalnych – Ludność według miejsca zameldowania/zamieszkania i płci, stan na 31 XII 2014.
  12. Ludwik Musioł. Dokument sprzedaży księstwa pszczyńskiego z dn. 21 lutego 1517 R.. „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk na Śląsku”. R. 2, s. 235–237, 1930. Katowice: nakł. Towarzystwa ; Drukiem K. Miarki. 
  13. Tychów – Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XII, s. 681.
  14. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984, s. 405. ISBN 83-04-01090-9.
  15. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 51.
  16. Johann Knie 1830 ↓, s. 782.
  17. Lista odpowiedzi (pol.). Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.. [dostęp 2013-10-06].
  18. Polenlager Tichau, Bundesarchiv.
  19. Ludwik Musioł: Tychy. Monografia historyczna. Tychy: Gmina Tychy, 1939.
  20. Marek Szczepański (red.): Tychy 1939-1993. Monografia miasta. Tychy: Zarząd oraz Rada Gminy, 1996. ISBN 83-903316-0-8.
  21. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 31 marca 2016. [dostęp 2015-09-22]. s. 118–119.
  22. Władze miasta.
  23. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-11-05].
  24. Geografia wyborcza – Wybory samorządowe – Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-11-05].
  25. Wybory Samorządowe 2010 – Geografia wyborcza – Województwo śląskie – – m. Tychy. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-11-05].
  26. Państwowa Komisja Wyborcza | Tychy. wybory2014.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-11-05].
  27. Iwona Sobczyk: Tyski socrealistyczny unikat będzie rewitalizowany (pol.). katowice.gazeta.pl, 17 lutego 2010. [dostęp 2010-03-05].
  28. Galeria Sztuki Współczesnej „Po drodze” – Tychy – GoldenEurope. [dostęp: 2015-08-30].
  29. Amatorski Teatr Ruchu i Pantomimy MIGRESKA. [dostęp 2015-08-30].
  30. Tyski Chór Mieszany Presto Cantabile. Facebook. [dostęp 2015-08-30].
  31. Szpital Miejski w Tychach – Historia. Oficjalna strona internetowa Szpitala Miejskiego w Tychach ( www.szpitalmiejskitychy.pl ). [dostęp 2015-08-30].
  32. Szpital w Tychach wznawia działalność. NaszeMiasto.pl – Tychy ( tychy.naszemiasto.pl ), 2012-05-31. [dostęp 2015-08-30].
  33. umtychy.pl.
  34. Buddyjski Ośrodek Medytacyjny Diamentowej Drogi w Tychach.
  35. Strona Świeckiego Ruchu Misyjnego „Epifania” – mapa zborów w Polsce. [dostęp 2015-08-30].
  36. Liczba bezrobotnych zarejestrowanych oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów. Stan w końcu grudnia 2015 r.. Główny Urząd Statystyczny, 2016-01-26. [dostęp 2016-02-20].
  37. a b Uchwała nr 0150/XLVIII/1088/10 Rady Miasta Tychy z dnia 28 października 2010 r..
  38. Oficjalna strona MZK w Tychach.
  39. Zarządzenie Nr 111 Wojewody Śląskiego z dnia 8 kwietnia 2010 r. ( Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r., Nr 64, poz. 1062 ).

Bibliografia[edytuj]

  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.
  • 1955–1979 Roczniki statystyczne GUS
  • 1980–1994 Roczniki demograficzne GUS
  • 1995–2013 Bank Danych Lokalnych GUS
  • Patryk Oczko, Tychy. Sztuka w przestrzeni miasta, 2015.

Linki zewnętrzne[edytuj]