Wirus zapalenia wątroby typu C

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wirus zapalenia wątroby typu C
Em flavavirus-HCV samp1c.jpg
Wirus zapalenia wątroby typu C widoczny w mikroskopie elektronowym
Systematyka
Rodzina flawiwirusy
Nazwa systematyczna
Hepatitis C Virus
Cechy wiralne
Kwas nukleinowy RNA
Liczba nici jedna
Polaryzacja kwasu nukleinowego dodatnia
Osłonka obecna
Nagi kwas nukleinowy zakaźny
Rezerwuar człowiek
Wywoływane choroby wirusowe zapalenie wątroby

Wirus zapalenia wątroby typu C (WZW C, ang. hepatitis C virus, HCV) – otoczkowy ssRNA-wirus z rodziny Flaviviridae, rodzaju Hepacivirus. Jego średnica wynosi około 60–70 nm.

HCV jest przyczyną wirusowego zapalenia wątroby typu C. Uznaje się go za przyczynę raka i marskości wątroby. Wirus HCV jest zdolny do wywołania nosicielstwa. Wykazuje dużą wrażliwość na środki i metody dezynfekcyjne, większą niż HBV, mniejszą niż HIV.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wirus HCV został zidentyfikowany dopiero w 1989 roku, choć wcześniej wiedziano, że musi istnieć czynnik wywołujący zapalenia wątroby określanej jako Nie-A-Nie-B (NANB Hepatitis). W późniejszym okresie wykryto także kolejne wirusy zapalenia wątroby nazwane HGV, GB-C i TTV. Badania nad ich wpływem na wątrobę trwają.

Epidemiologia[edytuj | edytuj kod]

Wg danych Państwowego Zakładu Higieny i Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, uznawanych przez WHO, szacuje się, że w Polsce zakażone jest około 1,4% populacji, wśród dawców krwi przeciwciała anty-HCV wykrywa się u 0,5% osób. W akcjach Stowarzyszenie "Prometeusze", w badaniach przesiewowych, bezpłatnych organizowanych od 2005 roku wykryto w sumie odsetek około 1,75% zakażeń wśród populacji polskiej (dodatnie wyniki przeciwciał antyHCV). Wśród kobiet ciężarnych w 2007 roku wykryto odsetek mniejszy od 0,5% (8 wyników dodatnich na 1585 badań).

Szacuje się, że w Polsce jest prawie 700 000 zakażonych wirusem HCV (dane Polskiej Grupy Ekspertów HCV), czyli około 1,5% populacji, a na świecie około 170 mln[1]. Genotypem dominującym w Polsce jest 1B (ok. 80% przypadków zakażeń), przy którym skuteczność leczenia wynosi 56-57%. HCV to bardzo poważny problem medyczny i społeczny. Wykryto dotychczas zaledwie pomiędzy 20 a 50 tys. zakażonych (dane Polskiej Grupy Ekspertów HCV – 20 tys. versus dane Stowarzyszenia "Prometeusze" – 50 tys.), co stanowi bardzo niewielki odsetek wykrywalności. Przyczyna leży po stronie bezoobjawowości zakażenia, które nawet do 20–30 lat może się nie ujawniać. Nieleczone przewlekłe zakażenie HCV prowadzić może do marskości i raka pierwotnego tego narządu. Wiedza społeczeństwa o HCV jest bardzo niska – w badaniu opinii publicznej (TNS OBOP wrzesień 2007 rok) ok. 93% społeczeństwa nie wiedziało co to jest HCV. W obliczu braku szczepionki przeciw HCV leczenie jest jedyną formą przeciwdziałania szerzeniu się epidemii – zmniejszenie rezerwuaru HCV w populacji. Leczenie jest refundowane w ramach tak zwanych "programów lekowych". Aby wykryć zakażenie HCV, należy zacząć od prostego testu serologicznego.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Przed rozpoczęciem leczenia każdy pacjent ma rozszerzoną diagnostykę laboratoryjną w której bada się m.in.

Po ustaleniu wskazań pacjent kierowany jest do leczenia - zwykle w ramach Oddziału Dziennego. Na chwilę obecną (rok 2013) leczenie polega na stosowaniu:

Ponadto u pacjentów spełniających określone kryteria stosuje się:

Kryteria refundacji leczenia trójlekowego:

  1. Poziom włóknienia wątroby - co najmniej 2 stopień
  2. Nieudana poprzednia terapia (brak odpowiedzi, częściowa odpowiedź, nawrót choroby)
  3. Przy spełnieniu pkt. 1 - jako terapia pierwsza dla tych chorych, którzy posiadają niekorzystny genotyp (TT) dla Interleukiny IL 28B

Podejmuje się próby zastosowania terapii trójlekowej z dołączeniem takich leków jak:

Leczenie jest obarczone ryzykiem wielu skutków ubocznych, z których najczęstsze to:

Intensywność odczuwania objawów ubocznych jest uzależniona od osobniczej wrażliwości organizmu na zastosowane leczenie. Stosuje się leki korygujace objawy uboczne takie jak paracetamol, NLPZ, środki kosmetyczne nawilżające i natłuszczajace. Groźne skutki uboczne (silna anemia, silna neutropenia) wymagają czasem redukcji dawek leków.

Choroba[edytuj | edytuj kod]

Większość (96%) zakażonych nie jest świadoma swojego stanu, ponieważ zazwyczaj przewlekła infekcja jest skąpoobjawowa i trwa latami. Średni czas trwania zakażenia HCV, od momentu wniknięcia wirusa do ustroju do poważnych problemów zdrowotnych, jest zazwyczaj dłuższy niż w przypadku HIV i trwa 5 do 35 lat. Choroba często kończy się marskością i rakiem wątroby, poprzedzonymi poważnymi komplikacjami, uniemożliwiającymi normalne funkcjonowanie (wodobrzusze, żylaki i krwawienia przełyku, żółtaczka, problemy z krzepliwością krwi, zaburzenia psychiczne, do śpiączki wątrobowej włącznie). Zapaleniu wątroby, wywołanemu przez HCV, często towarzyszą choroby autoimmunologiczne, w tym autoimmunologiczne zapalenie wątroby (AIH), które znacznie pogarszają rokowanie i czas przeżycia.

Drogi i mechanizm zakażenia[edytuj | edytuj kod]

Źródło zakażenia stanowią ludzie chorzy na WZW i nosiciele. HCV przenosi się podczas kontaktu krwi własnej z krwią nosiciela. Potencjalnie zakaźny jest każdy materiał zawierający krew. Wirus przenosi się w czasie zabiegów medycznych: pobierania i transfuzji krwi, zabiegów operacyjnych i innych, a także przez zabiegi niemedyczne, takie jak wykonywanie tatuażu, wstrzykiwanie narkotyku niesterylną igłą lub strzykawką itd. Prawdopodobieństwo zakażenia przez produkty krwiopochodne wynosi 3,3%. Możliwość okołoporodowej transmisji wirusa z matki na noworodka wynosi około 5-6%. Jak dotąd nie znaleziono skutecznej szczepionki przeciw HCV. W wielu przypadkach możliwe jest zahamowanie działalności wirusa w organizmie, a nawet zahamowanie procesu jego namnażania, dzięki takim środkom jak interferon i rybawiryna. W trakcie badań jest szereg nowych leków, takich jak wiramidyna czy kwas lukrecjowy.

Do zakażenia HCV najczęściej dochodzi podczas zabiegów medycznych:

  • operacji, zabiegów chirurgicznych, badań (np. bronchoskopia);
  • zabiegów stomatologicznych;
  • zastrzyków;
  • pobierania krwi bez zmiany rękawiczek przez pielęgniarkę;
  • dializ[3];
  • przyjmowania produktów krwiopochodnych i przeszczepiania narządów (zwłaszcza przed 1992 r.);
  • usuwania znamion.

Można się też zakazić podczas:

  • manikiuru, pedikiuru;
  • wizyty u fryzjera (zranienie brzytwą, żyletką, nożyczkami);
  • akupunktury;
  • używania tych samych przyborów kosmetycznych przez członków rodziny;
  • robienia tatuaży[3];
  • przekłuwania uszu lub kolczykowania ciała[3];
  • bójki (jeśli doszło do kontaktu z krwią);
  • uprawiania sportów kontaktowych (boks, piłka nożna, koszykówka), jeśli doszło do uszkodzenia ciała;
  • stosunek seksualny (prawdopodobieństwo zarażenia się HCV od monogamicznego partnera heteroseksualnego wynosi maksymalnie 0,07% rocznie – jedno zakażenie następuje na 190 000 stosunków[4]);
  • praktyk sado-maso;
  • skaleczeń, ran, zadrapań podczas naprawiania sprzętu (zwłaszcza medycznego);
  • używania dożylnie narkotyków[3];
  • używania iniekcyjnych środków dopingujących;
  • podczas ciąży i porodu;
  • udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadków bez zachowania należytego zabezpieczenia;
  • pracy z chorymi na HCV, bez zachowania należytego bezpieczeństwa przy kontakcie z krwią;
  • pracy z materiałem zakaźnym (np. w laboratorium) bez zachowania zasad bezpieczeństwa.

W przypadku każdego kontaktu z krwią osoby zakażonej może dojść do infekcji.

Zakażenie HCV nie jest zaliczane do chorób przenoszonych drogą płciową. Ryzyko zakażenia przez kontakty seksualne jednak istnieje, chociaż jest znikome, ze względu na możliwość uszkodzenia naskórka i/lub błony śluzowej narządów rodnych np. w czasie stosunków analnych. Nie ma dowodów na zakaźność spermy u osób zakażonych tylko HCV. Jakkolwiek ryzyko zakażenia przez kontakt z nasieniem wydaje się większy, jeżeli występuje koinfekcja HIV.

Wirus HCV nie przenosi się przez:

  • kichanie i kaszel;
  • trzymanie za ręce;
  • całowanie się;
  • używanie tej samej toalety, wanny, prysznica;
  • spożywanie żywności przygotowywanej przez osobę zakażona HCV (jeżeli żywność nie miała kontaktu z krwią tej osoby);
  • trzymanie kogoś w objęciach, przytulanie;
  • pływanie w tym samym zbiorniku wodnym;
  • zabawę z dziećmi, sport (jeśli nie dochodzi do uszkodzeń ciała).

W USA ok. 30% osób zakażonych HIV jest także zakażonych HCV ze względu na podobne drogi przenoszenia się wirusów[5].

Diagnostyka pacjentów zakażonych HCV jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Aby wykonać bezpłatnie podstawowy test serologiczny w kierunku obecności wirusa HCV wymagane jest skierowanie od lekarza chorób zakaźnych (w przypadku kobiet w ciąży skierowanie może wystawić lekarz ginekolog).

Prywatnie test oznaczenia przeciwciał anty-HCV oferowany jest w większości laboratoriów w Polsce w cenie ok. 30–40 zł.

Międzynarodowy Dzień Walki z Wirusowym Zapaleniem Wątroby typu C[edytuj | edytuj kod]

Dzień walki z WZW C obchodzony jest 1 października od 2004 roku[6]. Dzień ten został zapoczątkowany przez stowarzyszenia pacjentów i cierpiących na schorzenia wątroby oraz zakażonych wirusem zapalenia wątroby typu C. Od 2006 roku Światowa Organizacja Zdrowia jest oficjalnie zaangażowana w kampanię na rzecz walki z WZW C.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikibooks-logo.svg
Zobacz publikację na Wikibooks:
Poradnik: Jak żyć z HCV

Przypisy

  1. Andrzej Szczeklik: Choroby wewnętrzne [Dokument elektroniczny] : podręcznik multimedialny oparty na zasadach EBM. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2006. ISBN 83-7430-072-8.
  2. Jessica Wapner. Cel - proteaza. „Świat Nauki”. nr. 9 (241), s. 11, wrzesień 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 prof. dr hab. n. med. Anna Boroń–Kaczmarska: Drogi zakażenia HCV (pol.). [dostęp 21 marca 2009].
  4. Sexual transmission of HCV among monogamous heterosexual couples: The HCV partners study. Hepatology. 2012 Nov 23. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23175457#
  5. Treatment of Patients with HIV/HCV Coinfection: An Overview
  6. Anna Kałaska: Międzynarodowy Dzień Walki z Wirusowym Zapaleniem Wątroby typu C (WZW C). poradnikmedyczny.pl, 2005-09-29. [dostęp 2011-10-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.