Wirus zapalenia wątroby typu C

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wirus zapalenia wątroby typu C
Em flavavirus-HCV samp1c.jpg
Wirus zapalenia wątroby typu C widoczny w mikroskopie elektronowym
Systematyka
Rodzina flawiwirusy
Nazwa systematyczna
Hepatitis C Virus
Cechy wiralne
Kwas nukleinowy RNA
Liczba nici jedna
Polaryzacja kwasu nukleinowego dodatnia
Osłonka obecna
Nagi kwas nukleinowy zakaźny
Rezerwuar człowiek
Wywoływane choroby wirusowe zapalenie wątroby

Wirus zapalenia wątroby typu C (WZW C, ang. hepatitis C virus, HCV) – otoczkowy ssRNA-wirus z rodziny Flaviviridae, rodzaju Hepacivirus. Jego średnica wynosi około 60–70 nm.

HCV wywołuje wirusowe zapalenie wątroby typu C, którego konsekwencją jest pozapalna marskość wątroby i rak wątrobowokomórkowy (pierwotny rak wątroby). HCV jest zdolny do wywołania nosicielstwa. Wykazuje dużą wrażliwość na środki i metody dezynfekcyjne, większą niż HBV, mniejszą niż HIV.

Historia[edytuj]

Wirus HCV został zidentyfikowany dopiero w 1989 roku, choć wcześniej wiedziano, że musi istnieć czynnik wywołujący zapalenia wątroby określanej jako Nie-A-Nie-B (NANB Hepatitis). W późniejszym okresie wykryto także kolejne wirusy zapalenia wątroby nazwane HGV, GB-C i TTV. Badania nad ich wpływem na wątrobę trwają.

Epidemiologia[edytuj]

Według danych Państwowego Zakładu Higieny i Instytutu Hematologii i Transfuzjologii, uznawanych przez WHO, szacuje się, że w Polsce zakażone jest około 1,4% populacji, wśród dawców krwi przeciwciała anty-HCV wykrywa się u 0,5% osób. W akcjach Stowarzyszenie "Prometeusze", w badaniach przesiewowych, bezpłatnych organizowanych od 2005 roku wykryto w sumie odsetek około 1,75% zakażeń wśród populacji polskiej (dodatnie wyniki przeciwciał antyHCV). Wśród kobiet ciężarnych w 2007 roku wykryto odsetek mniejszy od 0,5% (8 wyników dodatnich na 1585 badań).

Szacuje się, że w Polsce HCV zakażonych jest około 200 tys osób dorosłych, a na świecie około 170 mln[1]. Genotypem dominującym w Polsce jest 1B (ok. 80% przypadków zakażeń), przy którym skuteczność leczenia wynosi 56-57%. HCV to bardzo poważny problem medyczny i społeczny. Wykryto dotychczas zaledwie pomiędzy 20 a 50 tys. zakażonych (dane Polskiej Grupy Ekspertów HCV – 20 tys. versus dane Stowarzyszenia "Prometeusze" – 50 tys.), co stanowi bardzo niewielki odsetek wykrywalności. Przyczyna leży po stronie bezoobjawowości zakażenia, które nawet do 20–30 lat może się nie ujawniać. Nieleczone przewlekłe zakażenie HCV prowadzić może do marskości i raka pierwotnego tego narządu. Wiedza społeczeństwa o HCV jest bardzo niska – w badaniu opinii publicznej (TNS OBOP wrzesień 2007 rok) ok. 93% społeczeństwa nie wiedziało co to jest HCV. W obliczu braku szczepionki przeciw HCV leczenie jest jedyną formą przeciwdziałania szerzeniu się epidemii – zmniejszenie rezerwuaru HCV w populacji. Leczenie jest refundowane w ramach tak zwanych "programów lekowych". Aby wykryć zakażenie HCV, należy zacząć od prostego testu serologicznego.

Leczenie[edytuj]

Leczenie HCV w Polsce odbywa się w ramach programu lekowego Ministerstwa Zdrowia i jest w pełni refundowane. Przed rozpoczęciem leczenia każdy pacjent ma rozszerzoną diagnostykę laboratoryjną w której bada się m.in.

Po ustaleniu wskazań pacjent kierowany jest do leczenia - zwykle w ramach Oddziału Dziennego. Na chwilę obecną (rok 2015) leczenie polega na stosowaniu:

Ponadto u pacjentów spełniających określone kryteria stosuje się:

Od 1 listopada 2015 r. refundowane są również terapie bezinterferonowe, charakteryzujące się wysokim współczynnikiem (ponad 90%) wyleczeń oraz małą możliwością wystąpienia skutków ubocznych. Obecnie (2015 r) w refundacji są

Leczenie interferonowe jest obarczone ryzykiem wielu skutków ubocznych, z których najczęstsze to:

Intensywność odczuwania objawów ubocznych jest uzależniona od osobniczej wrażliwości organizmu na zastosowane leczenie. Stosuje się leki korygujace objawy uboczne takie jak paracetamol, NLPZ, środki kosmetyczne nawilżające i natłuszczajace. Groźne skutki uboczne (silna anemia, silna neutropenia) wymagają czasem redukcji dawek leków.

Choroba[edytuj]

Większość (96%) zakażonych nie jest świadoma swojego stanu, ponieważ zazwyczaj przewlekła infekcja jest skąpoobjawowa i trwa latami. Średni czas trwania zakażenia HCV, od momentu wniknięcia wirusa do ustroju do poważnych problemów zdrowotnych, jest zazwyczaj dłuższy niż w przypadku HIV i trwa 5 do 35 lat. Choroba często kończy się marskością i rakiem wątroby, poprzedzonymi poważnymi komplikacjami, uniemożliwiającymi normalne funkcjonowanie (wodobrzusze, żylaki i krwawienia przełyku, żółtaczka, problemy z krzepliwością krwi, zaburzenia psychiczne, do śpiączki wątrobowej włącznie). Zapaleniu wątroby, wywołanemu przez HCV, często towarzyszą choroby autoimmunologiczne, w tym autoimmunologiczne zapalenie wątroby (AIH), które znacznie pogarszają rokowanie i czas przeżycia.

Drogi i mechanizm zakażenia[edytuj]

Źródło zakażenia stanowią ludzie chorzy na WZW i nosiciele. HCV przenosi się podczas kontaktu krwi własnej z krwią nosiciela. Potencjalnie zakaźny jest każdy materiał zawierający krew. Wirus przenosi się w czasie zabiegów medycznych: pobierania i transfuzji krwi, zabiegów operacyjnych i innych, a także przez zabiegi niemedyczne, takie jak wykonywanie tatuażu, wstrzykiwanie narkotyku niesterylną igłą lub strzykawką itd. Prawdopodobieństwo zakażenia przez produkty krwiopochodne wynosi 3,3%. Możliwość okołoporodowej transmisji wirusa z matki na noworodka wynosi około 5-6%. Jak dotąd nie znaleziono skutecznej szczepionki przeciw HCV. W wielu przypadkach możliwe jest zahamowanie działalności wirusa w organizmie, a nawet zahamowanie procesu jego namnażania, dzięki takim środkom jak interferon i rybawiryna. W trakcie badań jest szereg nowych leków, takich jak wiramidyna czy kwas lukrecjowy.

Do zakażenia HCV najczęściej dochodzi podczas zabiegów medycznych:

  • operacji, zabiegów chirurgicznych, badań (np. bronchoskopia);
  • zabiegów stomatologicznych;
  • zastrzyków;
  • pobierania krwi bez zmiany rękawiczek przez pielęgniarkę;
  • dializ[3];
  • przyjmowania produktów krwiopochodnych i przeszczepiania narządów (zwłaszcza przed 1992 r.);
  • usuwania znamion.

Można się też zakazić podczas:

  • manikiuru, pedikiuru;
  • wizyty u fryzjera (zranienie brzytwą, żyletką, nożyczkami);
  • akupunktury;
  • używania tych samych przyborów kosmetycznych przez członków rodziny;
  • robienia tatuaży[3];
  • przekłuwania uszu lub kolczykowania ciała[3];
  • bójki (jeśli doszło do kontaktu z krwią);
  • uprawiania sportów kontaktowych (boks, piłka nożna, koszykówka), jeśli doszło do uszkodzenia ciała;
  • stosunek seksualny (prawdopodobieństwo zarażenia się HCV od monogamicznego partnera heteroseksualnego wynosi maksymalnie 0,07% rocznie – jedno zakażenie następuje na 190 000 stosunków[4]), ryzyko rośnie w przypadku kontaktów z przypadkowymi partnerami[5] oraz w przypadku MSM[6];
  • praktyk sado-maso;
  • skaleczeń, ran, zadrapań podczas naprawiania sprzętu (zwłaszcza medycznego);
  • używania dożylnie narkotyków[3];
  • używania iniekcyjnych środków dopingujących;
  • podczas ciąży i porodu;
  • udzielania pierwszej pomocy ofiarom wypadków bez zachowania należytego zabezpieczenia;
  • pracy z chorymi na HCV, bez zachowania należytego bezpieczeństwa przy kontakcie z krwią;
  • pracy z materiałem zakaźnym (np. w laboratorium) bez zachowania zasad bezpieczeństwa.

W przypadku każdego kontaktu z krwią osoby zakażonej może dojść do infekcji.

Zakażenie HCV nie jest zaliczane do chorób przenoszonych drogą płciową[potrzebny przypis]. Ryzyko zakażenia przez kontakty seksualne istnieje, chociaż jest niskie[7], ze względu na możliwość uszkodzenia naskórka i/lub błony śluzowej narządów rodnych np. w czasie stosunków analnych. Wśród stałych partnerów HCV częstość występowania HCV wynosi 2-4%[4][8][9]. Ryzyko rośnie wraz z ilością partnerów seksualnych[5]. Ryzyko zakażenia u homoseksualnych mężczyzn jest większe, jeżeli występuje koinfekcja HIV. Nie ma dowodów na zakaźność spermy u osób zakażonych tylko HCV[potrzebny przypis].

Wirus HCV nie przenosi się przez:

  • kichanie i kaszel;
  • trzymanie za ręce;
  • całowanie się;
  • używanie tej samej toalety, wanny, prysznica;
  • spożywanie żywności przygotowywanej przez osobę zakażona HCV (jeżeli żywność nie miała kontaktu z krwią tej osoby);
  • trzymanie kogoś w objęciach, przytulanie;
  • pływanie w tym samym zbiorniku wodnym;
  • zabawę z dziećmi, sport (jeśli nie dochodzi do uszkodzeń ciała).

W USA ok. 30% osób zakażonych HIV jest także zakażonych HCV ze względu na podobne drogi przenoszenia się wirusów[10].

Diagnostyka pacjentów zakażonych HCV jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Aby wykonać bezpłatnie podstawowy test serologiczny w kierunku obecności wirusa HCV wymagane jest skierowanie od lekarza chorób zakaźnych (w przypadku kobiet w ciąży skierowanie może wystawić lekarz ginekolog).

Prywatnie test oznaczenia przeciwciał anty-HCV oferowany jest w większości laboratoriów w Polsce w cenie ok. 30–40 zł.

Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby[edytuj]

Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby, WZW (ang. World Hepatitis Day, WHD) - święto obchodzone corocznie 28 lipca, w dzień urodzin Barucha Samuela Blumberga, który zidentyfikował wirusa zapalenia wątroby typu B. Wcześniej (od 2004 r) śwęto z inicjatywy stowarzyszeń (m.in. ELPA) pacjentów i cierpiących na schorzenia wątroby oraz zakażonych WZW C obchodzone było 1 października (Międzynarodowy Dzień Walki z Wirusowym Zapaleniem Wątroby typu C (WZW C) natomiast od 2008 obchody WHAD odbywały się corocznie w dniu 19 maja. W ten sposób WHO włączyło się do działań podejmowanych przez rzeszę pacjentów, którzy walczą z epidemią przewlekłych zapaleń wątroby (głównie z powodu HCV) w ramach międzynarodowego dnia walki z HCV. 19 maja 2010 WHO formalnie uznało Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby. Organizacja przyjęła dzień obchodów – 28 lipca. Wirusowe zapalenie wątroby jest czwartą chorobą uznaną przez WHO (obok malarii, gruźlicy i HIV/AIDS), która otrzymuje wsparcie z jej strony – w celu podniesienia świadomości zdrowotnej społeczeństwa.[11]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Andrzej Szczeklik: Choroby wewnętrzne [Dokument elektroniczny] : podręcznik multimedialny oparty na zasadach EBM. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2006. ISBN 83-7430-072-8.
  2. Jessica Wapner. Cel - proteaza. „Świat Nauki”. nr. 9 (241), s. 11, wrzesień 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380. 
  3. a b c d prof. dr hab. n. med. Anna Boroń–Kaczmarska: Drogi zakażenia HCV (pol.). [dostęp 21 marca 2009].
  4. a b NA. Terrault, JL. Dodge, EL. Murphy, JE. Tavis i inni. Sexual transmission of hepatitis C virus among monogamous heterosexual couples: the HCV partners study.. „Hepatology”. 57 (3), s. 881-9, Mar 2013. DOI: 10.1002/hep.26164. PMID: 23175457. 
  5. a b A. Mele, T. Stroffolini, ME. Tosti, R. Corona i inni. Heterosexual transmission of hepatitis C in Italy.. „J Med Virol”. 57 (2), s. 111-3, Feb 1999. PMID: 9892393. 
  6. CDC: Hepatitis C (ang.). [dostęp 2014-07-14].
  7. GP. Hammer, TA. Kellogg, WC. McFarland, E. Wong i inni. Low incidence and prevalence of hepatitis C virus infection among sexually active non-intravenous drug-using adults, San Francisco, 1997-2000.. „Sex Transm Dis”. 30 (12), s. 919-24, Dec 2003. DOI: 10.1097/01.OLQ.0000091152.31366.E6. PMID: 14646642. 
  8. V. Tahan, C. Karaca, B. Yildirim, A. Bozbas i inni. Sexual transmission of HCV between spouses.. „Am J Gastroenterol”. 100 (4), s. 821-4, Apr 2005. DOI: 10.1111/j.1572-0241.2005.40879.x. PMID: 15784025. 
  9. KM. Roy, DJ. Goldberg, S. Hutchinson, SO. Cameron i inni. Hepatitis C virus among self declared non-injecting sexual partners of injecting drug users.. „J Med Virol”. 74 (1), s. 62-6, Sep 2004. DOI: 10.1002/jmv.20146. PMID: 15258969. 
  10. Treatment of Patients with HIV/HCV Coinfection: An Overview
  11. Światowy Dzień Wirusowego Zapalenia Wątroby. (pol.). [dostęp 2015-10-25]. 

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.