Sierotka (typografia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wiszący spójnik)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Sierotka, zawieszka, wiszący spójnik – nazwa błędu składu tekstu polegającego na pozostawieniu na końcu lub początku wersu osamotnionego krótkiego słowa, zwłaszcza jednoliterowego. Sierotka jest błędem wyłącznie typograficznym, nie jest zaś błędem ortograficznym[1][2]. Jeśli sierotka jest jedynym słowem w ostatnim wierszu akapitu, to jest jednocześnie wdową. Sierotki rażą szczególnie w sąsiedztwie znaków interpunkcyjnych.

Przykłady[edytuj]

Jednoznakowe[edytuj]

W języku polskim występuje 6 wyrazów jednoliterowych, czyli potencjalnych sierotek:

Inne jednoznakowe sierotki to potencjalnie np.:

Dwuznakowe[edytuj]

Sierotkami mogą też być wyrazy dwuliterowe. Gracze Scrabble podają, że w języku polskim jest ich około stu[3][4][5]. Przykłady to:

  • spójniki: aż, bo, by, iż, ni, że,
  • przyimki: do, ku, na, od, po, we, za, ze

Inne nieodmienne części mowy:

  • partykuły: hę, no, ot,
  • wykrzykniki: aa, aj, am, au, ba, ee, eh, ej, fe, fi, fu, ha, he, ho, ii, oj, oo, ot, oż, pa, uf, uu,

Także niektóre części odmienne, często w przypadkach zależnych:

Trójznakowe i dłuższe[edytuj]

W języku polskim występuje około tysiąca wyrazów trójliterowych[6]. Za potencjalne sierotki można uznać niektóre z nich – te ściśle związane logicznie i gramatycznie z innymi wyrazami. Należą do nich zwłaszcza nieodmienne części mowy jak spójniki (lub, ale, czy), przyimki (nad, pod, bez) i partykuły (nie, tak).

Jednocześnie niektóre wyrazy tego typu – tzn. ściśle powiązane z innymi, zwykle nieodmienne – potrafią mieć więcej niż 3 litery. Przykłady to spójniki (albo, więc, lecz), przyimki (przez) i partykuły (niech, tylko).

Normy[edytuj]

Reguła zabraniająca sierotek dotyczy zarówno tekstów ciągłych, jak i pojedynczych napisów wielowierszowych (np. tytuły, podpisy). Zgodnie z Polską Normą PN-83/P55366 pozostawianie wiszących spójników jest dopuszczalne tylko przy bardzo wąskim łamie (np. gazetowym).

Reguła ta obowiązuje wyłącznie dla składów w języku polskim i czeskim. W pozostałych językach w ogóle nie jest znana ani tym bardziej przestrzegana.[potrzebny przypis]

Zapobieganie[edytuj]

Unikaniu sierotek służą twarda spacja oraz bardziej elastyczna spacja niełamliwa. W ostateczności możliwe jest łamanie linii przed sierotką (jeśli nie powinna być na końcu linii) albo przed wyrazem poprzedzającym ją (jeśli nie powinna być na początku). Por. miękki enter – nie powinno przechodzić się do nowego akapitu.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy