Wodnicha oliwkowobiała
Systematyka | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Typ | |
Klasa | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
wodnicha oliwkowobiała |
Nazwa systematyczna | |
Hygrophorus olivaceoalbus (Fr.) Fr. Epicr. syst. mycol. (Upsaliae): 324 (1838) | |
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1] | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/2010-08-11_Hygrophorus_olivaceoalbus_2.jpg/240px-2010-08-11_Hygrophorus_olivaceoalbus_2.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Hygrophorus.olivaceoalbus2.-.lindsey.jpg/240px-Hygrophorus.olivaceoalbus2.-.lindsey.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Schneckling_Genatterter.jpg/240px-Schneckling_Genatterter.jpg)
Wodnicha oliwkowobiała (Hygrophorus olivaceoalbus (Fr.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny wodnichowatych (Hygrophoraceae)[2].
Systematyka i nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Takson ten oficjalnie po raz pierwszy opisany został w 1815 r/ przez Eliasa Friesa jako Agaricus olivaceoalbus, w 1838 r. tenże sam autor przeniósł go do rodzaju Hygrophorus (wodnicha) i ta nazwa według Index Fungorum jest obecnie aktualna[2].
Niektóre synonimy naukowe[3]:
- Agaricus limacinus subsp. olivaceoalbus (Fr.) Pers. (1828)
- Agaricus olivaceoalbus Fr. 1815
- Hygrophorus olivaceoalbus var. candidus Quél. 1881
- Hygrophorus olivaceoalbus var. gracilis Maire 1933
- Hygrophorus olivaceoalbus var. intermedius Hesler & A.H. Sm. 1963
- Hygrophorus olivaceoalbus (Fr.) Fr. 1838 var. olivaceoalbus
- Limacium olivaceoalbum (Fr.) P. Kumm. 1871
Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1983 r[4].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Średnica 3-7 cm, za młodu półkulisty lub dzwonkowaty, później łukowaty, a u starszych okazów płaski lub wklęsły. Na środku posiada tępy garb. Powierzchnia o barwie od siwobrązowej do oliwkowobrązowej, środek kapelusza ciemniejszy[5]. Jest bardzo śluzowaty i posiada ciemniejsze włókienka, widoczne jednak tylko u okazów podsuszonych[6].
Dość grube i rzadkie, zbiegające na trzon, dość często pofałdowane. Kolor od białego do kremowego[5]. Przy trzonie czasami połączone są poprzecznymi anastomozami[6].
Wysokość od 4 do 12 cm, średnica od 5 do 12 mm, walcowaty, wysmukły, zwężający się ku podstawie, pełny, głęboko osadzony w podłożu. Powierzchnia biaława (z wyjątkiem otrębiastego miejsca pod kapeluszem) i pokryta resztkami śluzowatej osłony tworzącej zygzakowaty wzór[6].
Na wierzchołku kapelusza żółtawy, poza tym biały. Jest cienki, miękki i soczysty. Smak i zapach niewyraźny[5].
- Cechy mikroskopowe
Wysyp zarodników jest biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 12.5-16 × 7-8.5 µm[7]. Nie są amyloidalne; odczynnik Melzera barwi je na żółto. Podstawki 4-zarodnikowe z krótkimi, przysadzistymi sterygmami. Mają rozmiary 46–62 µm. Cheilocystyd i pleurocystyd brak. Skórka ma grubość 250-450 µm i zbudowana jest z ciemnych strzępek o grubości 2-3 µm[8].
Występowanie i siedlisko
[edytuj | edytuj kod]Występuje w całej Ameryce Północnej oraz w Europie[9]. W Europie Środkowej gatunek dość częsty[6].
Rośnie w wilgotnych lasach iglastych, na kwaśnych glebach, głównie pod świerkami[6].
Znaczenie
[edytuj | edytuj kod]Grzyb mikoryzowy[4]. Jest grzybem jadalnym i mimo niewielkich rozmiarów może mieć dla grzybiarzy znaczenie, gdyż często występuje gromadnie. W celach spożywczych przed gotowaniem należy ściągnąć śluzowatą skórkę[6]. Opinie co do przydatności spożywczej i wartości smakowych tych grzybów są podzielone. Cenione są szczególnie w Hiszpanii, zwłaszcza w Katalonii[10].
Grzyb ten jako metabolity wtórne wytwarza pochodne cyklopentanów o działaniu przeciwgrzybiczym i przeciwbakteryjnym, szczególnie w odniesieniu do bakterii Gramm dodatnich. Może być źródłem antybiotyków, szczególnie ważnych z tego względu, że działają one na szczepy bakterii opornych na metycylinę, cyprofloksacynę i wankomycynę[11].
Gatunki podobne
[edytuj | edytuj kod]- wodnicha oliwkowobrązowa (Hygrophorus personii). Jest większa, bardziej śliska i rośnie w lasach liściastych[5],
- wodnicha późna (Hygrophorus hypothejus). Jest mniejsza i ma cały miąższ żółtawy[5].
- wodnicha brunatnobiała (Hygrophorus latitabundus). Jest wyraźnie większa, ma jaśniejsze barwy, miąższ bezbarwny, gruby, jędrny[12].
Można je rozróżnić reakcjami chemicznymi:
- u wodnichy oliwkowobiałej w reakcji z NaOH trzon barwi się na pomarańczowo-czerwono[12].
- u wodnichy brunatnobiałej trzon w reakcji z KOH zmienia barwę na cytrynowożółtą, potem żółto-pomarańczową, a w końcu na brązowoczekoladową. W reakcji z NaOH trzon barwi się na ochrowożółto[12].
- u wodnichy oliwkowobrązowe kapelusz w reakcji z amoniakiem barwi się na zielono[12].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Hygrophorus olivaceoalbus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b Index Fungorum. [dostęp 2013-10-20]. (ang.).
- ↑ Species Fungorum. [dostęp 2013-10-20]. (ang.).
- ↑ a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ a b c d e Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ a b c d e f Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ B. Gumińska, Flora Polska (Flora of Poland). Grzyby (Mycota). Tom XXVI. Wodnichowate (Hygrophoraceae), Kraków: Uniwersytet Jagielloński, Instytut Botaniki, 1997, ISBN 83-7052-949-6
- ↑ Hesler, Lexemuel Ray; Smith, Alexander H. (1963). North American species of Hygrophorus. Knoxville, USA: University of Tennessee Press. pp. 291–295
- ↑ Kuo, Michael (January 2007). "Hygrophorus olivaceoalbus". Mushroomexpert.com. Retrieved May 29, 2012
- ↑ de Román M.; Boa, E. (2004). "Collection, marketing and cultivation of edible fungi in Spain" (PDF). Mycología Aplicada International 16 (2): 25−33
- ↑ Lübken, Tilo (2006). Hygrophorone. Neue antifungische Cyclopentenonderivate aus Hygrophorus-Arten (Basidiomycetes) (PDF) (in German). Halle (Saale), Germany. p. 5
- ↑ a b c d A.M.I.N.T. Hygrophorus persoonii [online] [dostęp 2019-02-26] .