Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy
Francs-Tireurs et Partisans
Francs-Tireurs et Partisans Français
Ilustracja
Czapka wolności – jeden z symboli FTPF
Historia
Państwo

 Francja

Sformowanie

28 marca 1942[1][2]

Rozformowanie

1 lutego 1944 (organizacja weszła na prawach autonomii w skład FFI)

Dowódcy
Pierwszy

Charles Tillon

Organizacja
Rodzaj wojsk

piechota

Podległość

Francuskie Siły Wewnętrzne,
Front Narodowy,
Francuska Partia Komunistyczna

Wolni Strzelcy i Partyzanci, ewentualnie Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy (fr. Francs-Tireurs et Partisans i Francs-Tireurs et Partisans Français), w skrócie FTP i FTPF – związana głównie z ruchem komunistycznym[3] największa organizacja francuskiego Ruchu Oporu, w 1944 współtworzyła Francuskie Siły Wewnętrzne (FFI).

Opaska FTP-FFI. Zgodnie z dekretem kierownictwa organizacji bojownicy FTP dla podkreślenia autonomii musieli obok krzyża lotaryńskiego i skrótu FFI umieszczać skrót dawnej organizacji lub czapkę wolności.
Bojownicy FTP-FFI w wyzwolonym Awinionie, sierpień 1944

Podział Wolnych Strzelców i Partyzantów (FTP)[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy człon nazwy tj. Wolni strzelcy (fr. Francs-tireurs) pochodzi z wojny francusko-pruskiej. Była to nazwa francuskiej milicji, która walczyła na froncie u boku regularnej armii oraz prowadziła wojnę partyzancką[4].

Termin ten za nową, oficjalną nazwę przyjęła jesienią 1941 działająca w strefie wolnej i niezależna od FTP lewicowa organizacja France Liberté, która w 1942 weszła w skład gaullistowskiej Tajnej Armii (AS)[5].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Krajowy Komitet Wojskowy (CMN)[edytuj | edytuj kod]

Komendant Krajowy:

Szef Sztabu:

Krajowy Komisarz Wojskowy:

Krajowy Komisarz Polityczny:

Szef wywiadu:

Delegat do władz Francji Walczącej:

Organizacja terenowa[edytuj | edytuj kod]

Podstawową jednostką FTP była złożona z dwóch trzyosobowych grup bojowych drużyna (na jej czele stał dowódca pierwszej trójki, zastępcą był dowódca drugiej). Trzy drużyny tworzyły pluton, trzy plutony kompanię a trzy kompanie batalion łączone czasem w brygady. Z granicami departamentów pokrywały się okręgi FTP łączone w nadokręgi tworzące (w liczbie 4-5) strefę (północną i południową)[10].

Na czele każdej jednostki FTP stał trzyosobowy sztab[11]:

  • komisarz operacyjny – odpowiedzialny za działalność wojskową, w czasie której obejmował komendę naczelną
  • komisarz wychowawczy – odpowiadał za utrzymanie morale i dyscypliny oraz kształtowanie postaw patriotycznych
  • komisarz techniczny – odpowiadał za stan uzbrojenia oraz wyposażenia

Wejście Wolnych Strzelców i Partyzantów w skład Francuskich Sił Wewnętrznych w 1944 spowodowało przyjęcie w organizacji struktur wojskowych wzorowanych na regularnym wojsku Francji Walczącej oraz wprowadzenie stopni wojskowych w miejsce tytułów łączących się z nazwą pełnionej funkcji[12].

Zarys historyczny[edytuj | edytuj kod]

Początek działalności[edytuj | edytuj kod]

Powojenna wpinka Frontu Narodowego – organu politycznego powołanego przez Partię Komunistyczną, którego FTP byli zbrojnym ramieniem

Już w roku 1940 powstała podległa PC Organizacja Specjalna (OS) jednak uaktywnienie francuskich komunistów i ich zaangażowanie w Ruch Oporu na szeroką skalę nastąpiło po ataku na Związek Radziecki. Na przełomie 1941/42 powstała nowa organizacja – Wolni Strzelcy i Partyzanci.

Komendantem Krajowym FTP został Charles Tillon zaś Komisarzem Krajowym[13] FTPF, na czele FTP-MOI stanął Ilio Barontini, a następnie Ljubo Ilić[10][14].

FTP od początku postawili na rozwój działalności sabotażowej i partyzanckiej, nawoływali do aktywnej walki z okupantem co kontrastowało z polityką Wolnej Francji uważającej, według której walka na szeroką skalę powinna się zacząć w chwili inwazji. W swoich działaniach FTPF podlegali stworzonemu w maju 1941 przez PC Frontowi Narodowemu (FN). Do organizacji przyjmowano zarówno mężczyzn, jak i kobiety, a także ludzi o innych poglądach niż komunistyczne (głównie lewicowych)[15].

Walka zbrojna[edytuj | edytuj kod]

Trzech maquis FTPF z partyzanckiego obozu Roche-Saint-Secret-Béconne, maj 1943

FTP byli pierwszą organizacją Ruchu Oporu, która rozwinęła swą działalność zarówno w strefie okupowanej, jak i w wolnej (wzrost aktywności tam wzrósł po rozpoczęciu okupacji Państwa Francuskiego)[16]. Jak większość La Résistance FTP w strefie północnej skupiło się na rozwoju działalności sabotażowo-dywersyjnej, zaś w strefie południowej na działalności partyzanckiej[17]. Wzrost liczebności oddziałów maquis nastąpił na początku roku 1943 gdy hitlerowcy zaostrzyli pobór na roboty w Rzeszy[18]. Pierwsi maquis powstali wiosną 1942 we Franche-Comté, dowodził nim kpt. Pierre Georges ps. „Henri”. Najsilniejszy komunistyczny oddział maquis działał pod dowództwem ppłk Georges’a Guingouin’a ps. „Raoul” w Haute-Vienne.

Bojownicy FTPF aż do powstania FFI nie byli objęci pomocą Special Operations Executive, tj. min. dostawami broni i umundurowania. Charles de Gaulle i władze Francji na uchodźstwie widzieli w FTP, FN i PC zagrożenie dla powojennego kraju jednak mimo tego bojownicy komunistycznego ruchu oporu potrafili znaleźć wspólny język z gaullistami. Sytuacja ulegała poprawie po powstaniu FFI jednak wielu wyższych działaczy gaullistowskich i komunistycznych żywiło do siebie niechęć.

Obcokrajowcy w FTP[edytuj | edytuj kod]

W FTP prócz Francuzów walczyli także przedstawiciele innych narodowości min. Polacy, Hiszpanie, Niemcy, Włosi, Rosjanie i Ormianie. Początkowo większość z nich stanowili przedwojenni emigranci przybyli do Francji z powodów ekonomicznych, politycznych i w ucieczce przed wojną. Zasileni zostali oni później przez uciekinierów z obozów jenieckich oraz dezerterów z wojsk Osi. Oddziały i grupy cudzoziemskie FTP powstały na bazie stworzonej w dwudziestoleciu międzywojennym Imigranckiej Siły Roboczej. Ich zwiernikiem był Komisarz Krajowy FTPF płk „André”.

Zjednoczenie Ruchu Oporu i powstanie powszechne[edytuj | edytuj kod]

Partyzanci FTP-FFI i żołnierze U.S. Army w czasie walk w Normandii, lato 1944

Na skutek działań sierż. Jean’a Moulin’a ps. „Max” w 1942 powstała Tajna Armia (AS) – organizacja podległa Komitetowi Wolnej Francji i jednocząca powstające samorzutnie od 1940 grupy oporu. W tym samym czasie z komunistami spotkał się delegat generała de Gaulle’a płk Gilbert Renault ps. „Rémy”. 29 grudnia 1943 miało miejsce spotkanie kierownictwa AS i FTP, które doprowadziło do utworzenia (razem z ORA) Francuskich Sił Wewnętrznych (FFI) 1 lutego 1944.

Zgodnie z umową FTPF wchodząc w skład FFI zachowali autonomię. Integracja w terenie przebiegała często z oporami. Miejscem, które stało się symbolem jedności Ruchu Oporu był Paryż, w którym komendantem FFI został ppłk Henri Tanguy ps. „Rol” z FTP[19].

Wraz z alianckim desantem w Normandii we całej Francji wybuchło powstanie narodowe. Bojownicy FTP-FFI wzięli udział w walkach we wszystkich częściach kraju wyzwalając min. Awinion, Tuluzę i Paryż[20].

FFI (wraz z autonomicznymi FTPF i FTP-MOI) zostały rozwiązane jesienią 1944, po wyzwoleniu Francji. Część bojowników byłych FTP-FFI wstąpiło do Francuskiej Armii Wyzwolenia biorąc udział w walkach w Niemczech, w 1945.

Symbolika organizacji[edytuj | edytuj kod]

Bojowniczka FTP-FFI Simone Segouin ps. „Nicole” w wyzwolonym Chartres, 23 sierpnia 1944. Na lewym ramieniu widoczna opaska w barwach narodowych z czapką wolności – symbolem FTP.

Wolni Strzelcy i Partyzanci używali zarówno symboliki narodowej (np. bleu-blanc-rouge), jak i rewolucyjnej (np. drapeau rouge). Po zjednoczeniu w FFI przyjęto schemat stopni wojskowych obowiązujący we Francuskiej Armii Wyzwolenia[21] oraz symbole Francji Walczącej, w tym krzyż lotaryński.

Zgodnie z rozkazem z 14 lipca 1944 bojownicy FTPF musieli na naramiennych opaskach/naszywkach obok skrótu „FFI” i krzyża lotaryńskiego (lub zamiast nich) umieszczać skrót „FTPF”/„FTP”/„FN” lub czapkę wolności (rzadziej czerwoną gwiazdę). Celem tego zabiegu było podkreślenie autonomii w czasie trwającego od 6 czerwca 1944 powstania narodowego i wyzwolenia.

Jak wszystkie organizacje ruchu oporu w okupowanej Europie oddziały partyzanckie FTP używały zarówno ubrań cywilnych (symbolem dla ogółu La Résistance stały się czarne berety oraz kurtki rowerowe[22]) i wojskowych (min. zdenazyfikowane mundury niemieckie oraz byłej Armii Rozejmowej).

Organem prasowym FTPF była gazeta „Chasser l’envahisseur”, którą od stycznia 1942 do wyzwolenia wydano w 62 egzemplarzach (istniały także odmiany regionalne).

Upamiętnienie i odniesienia w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Tablica w XIII Dzielnicy Paryża upamiętniająca płk Pierre’a Georges’a ps. „Fabien”, który dowodził jej obroną w czasie powstania paryskiego. Wcześniej Georges dowodził maquis we Franche-Comté i Wogezach. W 1941 jako pierwszy bojownik Ruchu Oporu dokonał udanego zamachu na wysokiego pracownika administracji okupacyjnej

Wolni Strzelcy i Partyzanci zostali powojnie uhonorowani we całej Francji licznymi tablicami pamiątkowymi i pomnikami. Ich bojownicy zostali odznaczeni za walkę w Ruchu Oporu państwowymi odznaczeniami min. Krzyżem Wojennym i Medalem Francuskiego Oporu. Najaktywniejsi i najbardziej zasłużeni otrzymali Legię Honorową i Order Wyzwolenia.

Niektórzy partyzanci, sabotażyści i konspiratorzy FTPF wydali po wojnie wspomnienia, min. kpt. Paul Cribeillet ps. „Grillon” („Życie i walka partyzantów”, 1947[23][24]) i ppłk Henri Rol-Tanguy („Le parti communiste français dans la Résistance”, 1967). Bojownicy FTP stali się także bohaterami wielu powieści (min. „Gdzieś we Francji” Andrzeja Przypkowskiego[25], „Czerwone maquis z Chamonix” Krzysztofa Próchnickiego[26] i Baron von Goldring Jurija Dold-Mychajłyka), filmów (min. „Czy Paryż płonie?” René Clémenta[27] i „Bojownicy z czerwonego afisza” Roberta Guédiguiana[28]), spektakli teatralnych i seriali telewizyjnych (min. „Un village français”[29] i „Résistance”[30]).

Komunistyczny Ruch Oporu został sparodiowany w brytyjskim sitcomie ’Allo ’Allo!. Pojawia się tam działający w rejonie miasteczka Nouvion oddział komunistyczny złożony wyłącznie z kobiet (podobnie jak miejscowy oddział gaullistów Michelle Dubois), którym dowodzą Denise Laroque i Louise. Obie bojowniczki charakteryzuje niezwykła bezwzględność i miłość do René Artois – właściciela Café René i współpracownika gaullistów o pseudonimie „Nocny Jastrząb”[31][32].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1942 – Picarelous, sites.google.com [dostęp 2019-06-07] [zarchiwizowane z adresu 2020-11-04].
  2. FTP sformowano na bazie Organizacji Specjalnej Walki (OS).
  3. FTP zostali stworzeni z inicjatywy skrajnie lewicowej Partii Komunistycznej i podlegali Frontowi Narodowemu Niepodległości Francji. W ruchu tym znaleźli się także niezależni lewicowcy oraz niektórzy działacze lewicowej Francuskiej Sekcji Międzynarodówki Robotniczej i skrajnie lewicowej Partii Socjalistycznej Robotników i Chłopów.
  4. franc-tireur | Definition of franc-tireur in English by Oxford Dictionaries, en.oxforddictionaries.com [dostęp 2018-12-31].
  5. Isabelle von Bueltzingsloewen, Laurent Douzou, Jean-Dominique Durand, Hervé Joly et Jean Solchany, Lyon dans la Seconde guerre mondiale: villes et métropoles à l’épreuve du conflit, Rennes, Presses universitaires de Rennes, coll. « Histoire », 2016, s. 361, s. 274.
  6. PRENANT Marcel [PRENANT Eugène, Marcel] [version J. Verdès-Leroux]] – Maitron, maitron.fr [dostęp 2020-07-09] (fr.).
  7. Jules Dumont, colonel FTP, www.des-gens.net [dostęp 2020-07-09] (fr.).
  8. Georges VALLET, www.des-gens.net [dostęp 2020-07-09] (fr.).
  9. Musée de la résistance en ligne, www.museedelaresistanceenligne.org [dostęp 2020-07-09].
  10. a b W. Biegański, S. Okęcki, Polacy w ruchu oporu na Zachodzie, Warszawa, s. 16.
  11. Paul Cribeillet, Życie i walka partyzantów, Warszawa 1951, s. 129–130.
  12. W. Biegański, S. Okęcki, Polacy w ruchu oporu na Zachodzie, Warszawa, s. 17.
  13. Kierownik polityczny.
  14. Francs-tireurs et partisans (FTP) | Gallica, gallica.bnf.fr [dostęp 2018-12-31] (fr.).
  15. Życie i walka partyzantów, s. 6.
  16. Batalie największej z wojen, tom o powstaniu paryskim, s. 10.
  17. Musée de la résistance en ligne, museedelaresistanceenligne.org [dostęp 2018-12-31].
  18. Le Service du Travail Obligatoire (STO) à partir de 1942, www.secondeguerre.net [dostęp 2019-05-07] (fr.).
  19. Batalie największej z wojen, tom o powstaniu paryskim, s. 12.
  20. II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940-1945, s. 53.
  21. Indentyczny jak w jej poprzedniczce tj. Siłach Wolnych Francuzów (FFL) oraz nieistniejących przrdwojennej armii francuskiej i Armii Rozejmowej Vichy.
  22. Forces Françaises on Instagram: “Blouson du commerce dit „cycliste” en toile et boutons bois, provenant de région parisienne.”, instagram.com [dostęp 2018-12-31] (ang.).
  23. Wydana w Polsce w 1951.
  24. vie et combats de partisans de cribeillet – AbeBooks, abebooks.fr [dostęp 2018-12-31] (fr.).
  25. Gdzieś we Francji – Andrzej Przypkowski (101666) – Lubimyczytać.pl, lubimyczytac.pl [dostęp 2018-12-31].
  26. Czerwone maquis z Chamonix – Krzysztof Próchnicki (166952) – Lubimyczytać.pl, lubimyczytac.pl [dostęp 2018-12-31].
  27. Czy Paryż płonie? (1966) – Filmweb, filmweb.pl [dostęp 2018-12-31].
  28. Bojownicy z czerwonego afisza (2009) – Filmweb, filmweb.pl [dostęp 2018-12-31].
  29. Un village français (TV Series 2009–2017) – IMDb, imdb.com [dostęp 2018-12-31].
  30. Résistance (TV Mini-Series 2014–) – IMDb, imdb.com [dostęp 2018-12-31].
  31. ’Allo ’Allo! (Serial TV 1982–1992) – Filmweb, filmweb.pl [dostęp 2018-12-31].
  32. Allô allô (TV Series 1982–1992) – IMDb, imdb.com [dostęp 2018-12-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paul Cribeillet, Vie et combats des Partisans, 1947.
  • R.I.3 : Francs-Tireurs et Partisans de la Haute-Savoie. Éditions France d’Abord, 1946.
  • Charles Tillon, Les FTP, Julliard, 1964.
  • Albert Ouzoulias, Les Bataillons de la Jeunesse, Éditions Sociales, 1972.
  • Albert Ouzoulias, Les Fils de la Nuit, Grasset, 1975.
  • Charles Tillon, On chantait rouge, Robert Laffont, 1977.
  • Georges Guingouin, Quatre ans de lutte sur le sol Limousin, Hachette, 1978.
  • Marcel Prenant, Toute une Vie à Gauche, Encre, 1980.
  • Ouzoulias-Romagnon, J’étais agent de liaison des FTP, Messidor, 1986.
  • Charles Tillon, Les FTP, soldats sans uniforme, Éditions Ouest-France, 1991.
  • Roger Linet, 1933-1943, La Traversée de la Tourmente, Messidor, 1992.
  • Pierre Durand, Joseph et les Hommes de Londres, Le Temps des Cerises, 1994 (Sur Georges Beaufils).
  • Marcel Houdart, Des Nœuxois dans la Résistance et la Déportation – Ceux du Train de Loos, Éditions Caloone, 62 Nœux, 2000.
  • Claude Angeli, Paul Gillet, Debout Partisans, Fayard, 1970.
  • Robert Bailly, Occupation hitlérienne et résistance dans l’Yonne, Éditions ANACR-Yonne, 1984.
  • Résistance en Combe de Savoie, 5e compagnie FTPF, Éditions ANACR-Savoie, 1984.
  • Michel Aguettaz, Les FTPF dans la Résistance savoyarde, PUG, Grenoble, 1995.
  • Franck Liagre, Les FTP, nouvelle histoire d’une résistance, Perrin, 2015.