Francuski ruch oporu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Symbol Francuskich Sił Wewnętrznych (FFI) – zjednoczonego Ruchu Oporu
Regiony FFI w 1944. W strefie południowej wszystkie regiony oznaczono literą „R” i kolejnymi cyframi. W strefie północnej są to litery „A”, „B”, „C”, „D”, „M” i „P” a cyfra po literze oznacza podregion

Francuski Wewnętrzny Ruch Oporu (fr. La Résistance Intérieure Française, Francuski Opór Wewnętrzny, RIF), Ruch Oporu (fr. La Résistance; dosłownie Opór, Sprzeciw[1][2]) – ruch oporu we Francji skierowany przeciwko niemiecko-włoskiemu okupantowi oraz władzom kolaboracyjnym podczas II wojny światowej.

Organizacje Ruchu Oporu[edytuj | edytuj kod]

Ruch Oporu przed powstaniem FFI[edytuj | edytuj kod]

  • Francuska Nadzieja (L'Espoir Français) – grupa utworzona 17 czerwca 1940 na terenach zaanektowanych przez III Rzeszę (Alzacja i Lotaryngia). Została rozbita w czerwcu i lipcu 1941.
  • Organizacja Specjalna (Organisation Spéciale; OS) – skrajnie lewicowa organizacja związana z PC działająca od lipca 1940 do końca 1941 w obu strefach[3].
  • Ci z Wyzwolenia (Ceux de la Libération; CDLL) – związana z prawicą organizacja powstała 2 sierpnia 1940 w strefie północnej.
  • Czarna Ręka (Le Groupe La Main Noire) – młodziezowa grupa działająca w Alzacji od września 1940.
  • Grupa Mario (Le Groupe Mario) – skrajnie lewicowa grupa związana z PC działająca w Mozeli od 1940[4][5][6].
  • Armia Ochotników (Armée des Volontaires) – stworzona w październiku 1940 organizacja działająca w strefie północnej. Po jej rozbiciu w 1942 ocaleni bojownicy wystąpili do Wyzwolenia-Północ, CDLL i OCM.
  • Wolni Strzelcy (Franc-Tireur; do grudnia 1941 pod nazwą France Liberté[7]) – utworzona w listopadzie 1940 w strefie południowej lewicowa organizacja nie związana z żadną partią polityczną.
  • Wyzwolenie-Północ (Libération-Nord) – działająca w strefie północnej lewicowa organizacja utworzona z inicjatywy SFIO w grudniu 1940.
  • Wyzwolenie-Południe (Libération-Sud) – powstałe w grudniu 1940 zbrojne ramię SFIO w strefie południowej. Niezależne od Wyzwolenia-Północ.
  • Powstaniec (L'Insurgé) – skrajnie lewicowa organizacja stworzona w 1940 w Rodan przez PSOP.
  • Zemsta (Vengeance) – zorganizowana w grudniu 1940 w strefie północnej organizacja apolityczna.
  • Organizacja Cywilna i Wojskowa (Organisation Civile et Militaire; OCM) – działająca od grudnia 1940 w strefie północnej organizacja tworzona zarówno przez lewicę jak i prawicę[8].
  • Walka (Combat) – utworzona w strefie południowej w 1941 organizacja związana z chadecją.
  • Walka Strefy Północnej (Combat Zone Nord) – rozbita w lutym 1942 chadecka organizacja strefy północnej powiązana z Walką ze strefy południowej.
  • Obrona Francji (Défense de la France) – założona w lipcu 1941 organizacja centrystyczna działająca głównie w strefie północnej.
  • Wolni Strzelcy i Partyzanci (Francs-Tireurs et Partisans; FTP) – powstałe z przekształcenia OS i działające od końca 1941 zbrojne ramię tworzonego głównie przez PC (stąd organizację określa się mianem komunistycznej) i w mniejszości przez cześć działaczy SFIO i PSPO oraz niezależnych lewicowców Frontu Narodowego na Rzecz Walki o Wyzwolenie i Niepodległość Francji (FN) będące najsilniejszą organizacją Ruchu Oporu. Działała zarówno w strefie północnej jak i południowej, jako pierwsza organizacja obok sabotażu i dywersji postawiła na walkę partyzancką tworząc pierwsze grupy a następnie oddziały maquis. FTP dzielili się na FTPF (Francuzi) i FTP-MOI (obcokrajowcy przebywający na terenie Francji).
  • Grupa Derhan'a (Le Groupe Derhan) – grupa związana z ruchem gaullistowskim działająca w Mozeli w latach 1942-43.
  • Infiltracja Administracji Publicznej (Noyautage des Administrations Publiques; NAP) – grupa wydzielona z organizacji Walka zajmująca się infiltracją Państwa Francuskiego.
  • Tajna Armia (Armée Secrète; AS) – gaullistowska[9] organizacja powstała we wrześniu 1942 w strefie południowej z połączenia Walki, Wyzwolenia-Południe i Wolnych Strzelców. Podporządkowana była Ruchowi Zjednoczenia Ruchu Oporu (MUR). Postawiła na rozwój działalności sabotażowo-dywersyjnej oraz partyzanckiej. W okresie późniejszym rozwinęła swoją działalność o strefę północną nawiązując kontakt z Wyzwoleniem-Północ, CDLL, CDLR i OCM a także z ORA w strefie południowej i angażując je w Krajową Radę Ruchu Oporu (CNR). Podjęto również współpracę z FN także wchodzącym w skład CNR.
  • Wolny Korpus Pommiès'a (Corps Franc Pommiès; CFP) – założona 17 listopada 1942 przez byłego oficera Armii Rozejmowej organizacja działająca w Pirenejach. 17 lutego 1943 podporządkowała się ORA.
  • Organizacja Oporu Armii (Organisation de Résistance de l'Armée; ORA) – działająca w strefie południowej od 31 stycznia 1943 apolityczna organizacja giraudyjska. Trzon ORA stanowili żołnierze byłej Armii Rozejmowej sprzeciwiający się kolaboracji. Organizacja działała zarówno w ruchu sabotażowym jak i maquis. Jako pierwsza w całym Ruchu Oporu zaczęła też używać francuskich stopni wojskowych. Pomimo początkowej niechęci do gaullistów latem 1943 (wraz z utworzeniem CFLN) rozpoczął się proces zjednoczenia ORA z AS. Organizacja była trzecią największą siłą Ruchu Oporu po FTP i AS.
  • Ci z Ruchu Oporu (Ceux de la Résistance; CDLR) – apolityczna organizacja działająca od 18 maja 1943 w strefie północnej.
  • Misja Lotaryngia (Le Groupe Mission Lorraine) – grupa Ruchu Oporu w Mozeli podporządkowana ORA od października 1943.

Zjednoczony Ruch Oporu w 1944[edytuj | edytuj kod]

Francuskie Siły Wewnętrzne (Forces Françaises de l'Intérieur; FFI) powstały 1 lutego 1944 ze zjednoczenia wszystkich organizacji Ruchu Oporu[10], główny trzon stanowiły FTP[11], AS i ORA. Organizacja ta przyjęła charakter wojskowy (wprowadzono stopnie wojskowe) i apolityczny (znaleźli się w niej jednocześnie komuniści, socjaliści, liberałowie, chadecy i konserwatyści). Główny etap działania FFI przypada na francuskie powstanie narodowowyzwoleńcze, które wybuchło po utworzeniu drugiego frontu. FFI podlegały CNR oraz CFLN (później Rządowi Tymczasowemu).

Siatki wywiadowcze[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej na terenie całej Francji działały 324 siatki wywiadowcze związane w większości z wywiadem francuskim (BCRA/DGSS), brytyjskim (SOE i MI6) i amerykańskim (OSS). Do 1942 działa we Francji także radziecka siatka wywiadowcza Czerwona Orkiestra, której ocleni agenci wstąpili do Ruchu Oporu[12].

Jedną z siatek niepowiązanych z żadnym wywiadem kierował komunista Georges Wodli ps. „Jules” (Le Réseau Wodli - Siatka Woldi). Działała ona w Alzacji od 1941 aż do wyzwolenia[13].

Narodowy Ruch Jeńców Wojennych i Deportowanych[edytuj | edytuj kod]

Mouvement National des Prisonniers de Guerre et Déportés (MNPGD) powstał 12 marca 1944 z połączenia komunistycznego Narodowego Komitetu Jeńców Wojennych (Comité National des Prisonniers de Guerre; CNPG), gaullistowskiego Ruchu Oporu Jeńców Wojennych i Deportowanych (Mouvement de Résistance des Prisonniers de Guerre et Déportés; MRPGD) i giraudyjskiego Narodowego Zgromadzenia Jeńców Wojennych (Rassemblement National des Prisonniers de Guerre; RNPG). Zadaniem wszystkich tych organizacji było wspieranie francuskich jeńców i deportowanych cywili.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Członkowie Maquis w La Trésorerie we wrześniu 1944

We Francji cały ruch oporu stopniowo podporządkował się Komitetowi Wolnej Francji (później Francuskiemu Komitetowi Wyzwolenia Narodowego) w Londynie i Algierii, kierowanemu przez Charles’a de Gaulle’a i odgrywającemu rolę francuskiego rządu emigracyjnego. Działacze tego ruchu organizowali pomoc jeńcom wojennym, propagandę, sabotaż i dywersję oraz akcje zbrojne przy wsparciu państw alianckich, w tym brytyjskiego SOE i amerykańskiego OSS. Ponadto działania zbrojne prowadziła partyzantka, początkowo głównie komunistyczna. Francuscy badacze historii ruchu oporu wyróżniają dwa podstawowe rodzaje typów organizacji – „ruchy” (mouvements – bardziej masowe, o rozległej działalności, było dziewięć znaczniejszych, z mniejszymi łącznie 21) i „siatki” (réseaux – niewielkie, koncentrujące się na wybranej sferze działania, było ich ponad 200). Partyzantka skupiała jesienią 1943 kilkanaście tysięcy osób zaś masowego charakteru nabrała po rozpoczęciu inwazji alianckiej w czerwcu 1944.

Akcje ruchu oporu[edytuj | edytuj kod]

W roku 1940 w Paryżu rozpoczęły się pierwsze manifestacje studentów i uczniów skierowane przeciwko okupacji niemieckiej i rządowi w Vichy, który został utworzony w celu kolaboracji z nazistowskim rządem Niemiec i na którego czele stanął marszałek Philippe Pétain. Ruch oporu rozwinął się silniej w strefie wolnej, a słabiej w strefie okupowanej przez Niemców. W Armii Rozejmowej utworzonej po kapitulacji Francji rozwinęła działalność Organizacja Ruchu Oporu Armii (ORA). W listopadzie 1942 Niemcy wkroczyli do strefy dotychczas nieokupowanej (operacja Anton) – tym samym prawie całe terytorium Francji znalazło się pod okupacją.

W roku 1942 gaulliści z Londynu i działacze Résistance skoordynowali swe poczynania wobec wzmagających się represji Niemców oraz reżimu Vichy. Poważne wzmocnienie dla podziemia przyniosło zjednoczenie politycznych sił Résistance: delegat de Gaulle’a Jean Moulin (członek partii radykalnej, organizator) został pierwszym przewodniczącym Krajowej Rady Ruchu Oporu (CNR), w której skład weszły główne siły polityczne Résistance: komuniści, socjaliści, radykałowie, chrześcijańscy demokraci. Po aresztowaniu Moulina na czele CNR stanął Georges Bidault. W marcu 1944 w ślad za zjednoczeniem politycznym nastąpiło zjednoczenie wojskowe podziemia. Poprzez scalenie kilku organizacji zbrojnych głównie gaullistów z AS i komunistów z FTPF oraz zawodowych wojskowych z ORA powstały Francuskie Siły Wewnętrzne (FFI). Ich dowódcą został generał Marie Pierre Koenig. W ostatnim roku okupacji nastąpił znaczny wzrost liczby akcji bojowych, aktów sabotażu oraz dywersji. Największe natężenie osiągnęły one po rozpoczęciu operacji wyzwalania Europy Zachodniej 6 czerwca 1944 – rozwinęła się wówczas masowa partyzantka. W Paryżu i Marsylii wybuchły powstania zbrojne. Résistance samodzielnie oswobodziła szereg departamentów francuskich opuszczanych przez wycofujący się Wehrmacht. Po wyzwoleniu Francji znaczna część członków oddziałów Résistance wstąpiła do oddziałów regularnych armii francuskiej.

Po podpisaniu przez nowe władze Francji zawieszenia broni Alzacja i część Lotaryngii, które Francja odzyskała w 1919 po 48 latach zaboru, zostały włączone w granice III Rzeszy. Oddzielenie od reszty kraju i inny rodzaj okupacji z naciskiem na germanizację były powodem słabszej działalności Ruchu Oporu w tym regionie, który nastawił się głównie na działalność wywiadowczą i propagandową walkę z germanizacją oraz przymusowym wcielaniem miejscowej ludności do Wehrmachtu i Reichsarbeitsdienst[14].

Program Krajowej Rady Ruchu Oporu[edytuj | edytuj kod]

W roku 1944 uchwalony został program Krajowej Rady Ruchu Oporu, w którym założono, że po zwycięstwie utrzymana zostanie jedność sił Oporu w imię przeobrażenia oblicza Francji. Sformułowano także ideę nowej Republiki, w której nie będzie istnieć zdrada i korupcja, lecz sprawny rząd połączony ze skuteczną kontrolą przedstawicielstwa narodowego. Podkreślono konieczność przeprowadzenia reform ekonomicznych oraz ukarania kolaborantów. Najważniejszym punktem programu było przygotowanie powstania narodowego. Mimo że program nie został do końca zrealizowany, odegrał ważną rolę w tworzeniu nowej świadomości społecznej i politycznej.

Wyzwolenie kraju[edytuj | edytuj kod]

Największą akcją militarną francuskiego ruchu oporu było powstanie narodowowyzwoleńcze, którego najważniejszym teatrem stało się wyzwolenie Paryża. Powstanie narodowe doprowadziło do wyzwolenia całego kraju przy pomocy armii regularnej oraz sił sojuszniczych[15][16].

Obcokrajowcy w Ruchu Oporu[edytuj | edytuj kod]

We francuskim Ruchu Oporu prócz samych Francuzów walczyli także przedstawiciele innych narodowości min. Niemcy (np. Otto Kühne), Włosi, Hiszpanie, Rosjanie i Polacy. Większość z nich znalazła się w FTP-MOI[17].

Polski ruch oporu we Francji[edytuj | edytuj kod]

W Ruchu Oporu na terenie Francji działało około 40 tysięcy Polaków głównie spośród Polonii francuskiej oraz polskich uchodźców i wojskowych. Część z nich walczyła bezpośrednio w organizacjach francuskich, głównie w FTP-MOI, powstały także stricte polskie siatki wywiadowcze i organizacje min. podległa rządowi w Londynie Polska Organizacja Walki o Niepodległość i lewicowa Polska Milicja Patriotyczna. W rejonie Vercors działała współpracująca z Francuzami brytyjska agentka SOE polskiego pochodzenia Krystyna Skarbek[18]. W strukturach Résistance ulokowana była także łączniczka Komendy Głównej Armii Krajowej.

W wyniku wojny, na terenie Francji zginęło około 5 tysięcy polskich bojowników, w tym ks. Wojciech Rogaczewski.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Paul Cribeillet, Życie i walka partyzantów, 1947 (tłum. 1951)
  • Albert Ouzoulias, synowie Nocy, 1975 (tłum. 1979)
  • Charles Tillon, Les FTP Témoignage Pour Servir À L'histoire de la Résistance.
  • Charles Tillon, Les FTP La guérilla en France: Nouv. Julliard, Union générale d'éditions, 1966
  • Jean-Pierre Azéma, De Munich à la Libération, 1938-1944, Éditions du Seuil, Paris, 1979
  • Sous la direction de Jean-Pierre Azéma et François Bédarida, La France des années noires (2 vol.), Éditions du Seuil, Paris, 1993
  • Pierre Broué et Raymond Vacheron, Meurtres au maquis, Éditions Grasset, Paris, 1997
  • Pierre Cluzel, Le Contre-espionnage au maquis, Collection révélations, Fernand Nathan
  • Laurent Douzou et alii (dir.) La Résistance et les Français : villes, centres et logiques de décision, Institut d’histoire du temps présent, 1995
  • Laurent Douzou, La résistance française, une histoire périlleuse, Éditions du Seuil, 2005
  • Roger Faligot et Rémi Kauffer, Les Résistants, Éditions Fayard, Paris, 1989

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. résistance : francusko » polski | PONS, pl.pons.com [dostęp 2019-01-15] (pol.).
  2. Résistance - Tłumaczenie na polski - francuskich przykładów | Reverso Context, context.reverso.net [dostęp 2019-01-15] (pol.).
  3. Do ataku III Rzeszy na Związek Radziecki działała bardzo słabo.
  4. Sur ce point voir: Pierre Schill, « Les mineurs de charbon étrangers membres du groupe de Résistance ‘‘Mario’’ en Lorraine annexée (1940–1945) », dans Institut d’Histoire Sociale Minière, Mineurs immigrés. Histoire, témoignages (XIXè-XXè siècles), VO éditions, 2000, s. 243 i 261.
  5. La Résistance en Moselle annexée : Le groupe « Mario » - Lorraine - Coprur-Serpenoise | Le Livre chez Vous, Editions du quotidien, lelivrechezvous.fr [dostęp 2019-01-13] (fr.).
  6. Laurence Thibault (direction), Les femmes et la Résistance, Paris, AERI-Documentation française, 2006.
  7. Isabelle von Bueltzingsloewen, Laurent Douzou, Jean-Dominique Durand, Hervé Joly et Jean Solchany, Lyon dans la Seconde guerre mondiale : villes et métropoles à l'épreuve du conflit, Rennes, Presses universitaires de Rennes, coll. « Histoire », 2016, s. 361.
  8. Z początku prym wiedli w niej konserwatyści, którzy z czasem stracili impet kosztem socjalistów.
  9. Nie mylić z gaullizmem czyli ideologią prawicową, której nazwa także pochodzi od nazwiska Charles’a de Gaulle’a. W AS znaleźli się ludzie o różnych poglądach.
  10. François Marcot (dir.), Université de Franche-Comté et Université de Bourgogne, La Résistance et les Français : lutte armée et maquis, Presses Universitaires de Franche-Comté, coll. « colloque international de Besançon 15-17 juin », 1996, s. 549, s. 167
  11. FTPF i FTP-MOI zachwali przy tym autonomię.
  12. Report on the IRR File on The Red Orchestra | National Archives, archives.gov [dostęp 2019-01-15] (ang.).
  13. Marie-Louise Goergen (sous la direction de), Cheminots et militants. Un siècle de syndicalisme ferroviaire, Paris, Editions de l’Atelier, 2003, p.422 à 424.
  14. https://www.thionville.fr/fr/actualite/26-La_Resistance_en_Moselle_annexee
  15. A. Tollet: La classe ouvriere dans la Resistance. Paris: 1969, s. 217.
  16. Steven Zaloga: Wyzwolenie Paryża. Wyścig ku Sekwanie. Osprey Publishing w pol. Amercom, 2010. ISBN 978-83-261-0533-3.
  17. Bande annonce du documentaire „Les FTP MOI dans la Résistance” | Le Club de Mediapart, blogs.mediapart.fr [dostęp 2019-01-15] (fr.).
  18. https://lekturaobowiazkowa.pl/nie-na-temat/krystyna-skarbek-agentka-kochanka-bohaterka/