Francuska Partia Komunistyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Francuska Partia Komunistyczna
Logo PCF
Lider Pierre Laurent
Data założenia 1921
Deklarowana
ideologia polityczna
eurokomunizm, eurosceptycyzm
Deklarowane
poglądy gospodarcze
socjalizm
Liczba członków 134.000
Członkostwo
międzynarodowe
Europejska Partia Lewicy
Europejska Grupa
Parlamentarna
Zjednoczona Lewica Europejska – Nordycka Zielona Lewica
Młodzieżówka Mouvement Jeunes Communistes de France
http://www.pcf.fr/
Francja
Godło Francji
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Francji
Portal Portal Francja

Francuska Partia Komunistyczna (FPK, Parti communiste français, PCF) – lewicowa i eurosceptyczna partia polityczna, założona w Tours (Region Centre) w 1920 roku.

Partia publikuje dziennik L'Humanité, który zaczął wychodzić jeszcze w 1904 jako organ socjalistów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki działalności partii[edytuj | edytuj kod]

PCF, pierwotnie znana jako Francuska Sekcja Międzynarodówki Komunistycznej (SFIC), rozpoczęła swój polityczny byt po oddzieleniu się od socjalistów. Rozdział trwał od 1914, czyli od chwili rozpoczęcia I wojny światowej, gdy większość socjalistów poparła udział w wojnie. Do 1920 antywojenna mniejszość rozwinęła się do tego stopnia, przeciągając na swoją stronę wielu przywódców, że była w stanie się usamodzielnić i afiliować przy Międzynarodówce Komunistycznej. Bezpośrednim sygnałem do utworzenia partii był spór wewnątrz SFIO czyli w Oddziale Francuskiej Międzynarodówki Robotniczej gdy ponad połowa delegatów SFIO na zjeździe w Tours opowiedziała się za członkostwem SFIO w Międzynarodówce Komunistycznej. Do nowego ugrupowania wstąpiła większość szeregowych działaczy dotychczasowej SFIO[1]. Wśród założycieli partii znalazła się dotychczasowa grupa pacyfistycznie nastawionych socjalistów skupionych wokół pisma L'Humanité. Do radykalizacji tego środowiska doprowadził szczególnie zamach na Jeana Jaurèsa będącego przywódcą antywojennego skrzydła lewicy[2] oraz działacze pochodzący z kolonii w tym Hồ Chí Minh który w późniejszych latach założył niepodległościowy ruch wietnamski Việt Minh[3]. Nowa partia zdobyła szerokie poparcie w związku zawodowym Powszechna Konfederacja Pracy. Najważniejszymi ideologami oraz organizatorami partii byli Paul Vaillant-Couturier i Marcel Cachin[4]. Wraz z SFIC utworzono jej organizację młodzieżową Mouvement Jeunes Communistes de France.

W okresie lat 20. partia spotkała się z represjami ze strony rządu Alexandre Milleranda a jeszcze silniejsze represje spotkały ją ze strony Raymonda Poincaré. W 1924 roku partia zdobyła w wyborach poparcie 9,82% wyborców[5]. W wyborach z 1928 roku w których wystartowała już pod nazwą Francuska Partia Komunistyczna i uzyskała 11.26% głosów[6]. W 1930 roku z partii oderwała się grupa secesjonistów która utworzyła Partię Jedności Proletariatu przez co w 1932 roku komuniści zdobyli tylko 8.32% głosów (przedstawiciele PJP zdobyli 9 miejsc w parlamencie)[7]. Z początkiem lat 30. partia komunistyczna rozwinęła się w partię masową, korzystając z popularności kominternowskiego nowego Frontu Ludowego, który popierał sojusze z partiami socjalistycznymi i postępowymi partiami mieszczańskimi dla zwalczania szybko rozwijającego się w tym czasie faszyzmu. W 1934 roku działacze partii starli się z oddziałami organizacji faszystowskich i nacjonalistycznych w trakcie kryzysu 6 lutego 1934 roku[8][9]. W trakcie hiszpańskiej wojny domowej wielu członków partii zasiliło szeregi ochotniczej formacji antyfaszystowskiej, Brygad Międzynarodowych a jednym z ich dowódcą został zasłużony dla FPK działacz André Marty. FPK w 1935 roku utworzyła na łamach Frontu koalicję z SFIO i radykałami (francuskimi liberałami). Ugrupowania antyfaszystowskie skupione w koalicji wygrały wybory które odbyły się w 1936 roku a sami komuniści zdobyli 15,26% głosów[10]. Komuniści poparli rząd centrolewicy Léona Bluma lecz sami nie weszli w jego skład[11].

Partia zyskała szerokie poparcie w koloniach, w 1931 roku jej działacze otworzyli targi "Prawda o koloniach" w których przedstawiono sytuację mieszkańców kolonii w tym m.in. pracę przymusową i zbrodnie dokonywane przez administrację. W 1934 roku Tunezyjska Federacja FPK przekształciła się w odrębna Tunezyjską Partię Komunistyczną[12]. W 1936 roku utworzono antykolonialną Komunistyczną Partię Regionu Madagaskaru będącą sekcją SFIC, ugrupowanie zostało rozwiązane dwa lata później[13]. W tym samym czasie zaczęły uaktywniać się tendencje trockistowskie które doprowadziły do secesji niektórych działaczy partii. Wśród założycieli trockistowskiej IV Międzynarodówki znaleźli się były członek FPK Pierre Frank i jeden z założycieli partii komunistycznej, Boris Sovarine[14].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Francuska Partia Komunistyczna po zawarciu 23 sierpnia 1939 paktu Ribbentrop-Mołotow rozpoczęła kampanię antywojenną posuwając się do wzywania żołnierzy francuskich do dezercji, co w istniejącej sytuacji było działaniem na rzecz III Rzeszy. Deputowani FPK głosowali 2 września 1939 we francuskiej Izbie Deputowanych przeciw kredytom wojennym. Sekretarz generalny Francuskiej Partii Komunistycznej Maurice Thorez, powołany do wojska zdezerterował, uciekł do ZSRR i został przez sąd wojenny Francji skazany na śmierć za dezercję[15]. Konsekwencją działań KPF była oficjalna delegalizacja francuskiej partii komunistycznej 26 września 1939 jako ugrupowania antypaństwowego. Propaganda FPK, kontynuowana mimo delegalizacji partii, nie pozostała jednak bez skutku na morale armii francuskiej i postaw żołnierzy w czasie kampanii francuskiej, działania te jednak były jedynie odosobnionymi przypadkami[16]. Pod okupacją niemiecką FPK (Jacques Duclos) podjęła rozmowy z niemieckimi władzami okupacyjnymi w kwestii oficjalnego wydawania w Paryżu dziennika FPK L'Humanité[17]. Pomimo wcześniejszego antywojennego stanowiska partii już od 1940 działacze ugrupowania brali udział w oporze przeciw represjom nazistowskim i rządu kolaboracyjnego[18]. W kwietniu 1941 roku FPK udzieliła wsparcia stu tysiącom robotnikom strajkującym w departamentach Nord i Pas-de-Calais a w 26 kwietnia partia wezwała do utworzenia wraz z gaullistami wspólnego Frontu Narodowego na rzecz niepodległości[19].

 Osobny artykuł: czerwony afisz (plakat).

Po agresji III Rzeszy na ZSRR komuniści francuscy rozpoczęli aktywne uczestnictwo we francuskim ruchu oporu (Résistance), odzyskując wiarygodność w oczach części opinii publicznej Francji. W 1936 roku partia liczyła 235 000 członków[20], w czasie okupacji z rąk Niemców zginęło aż 75 000 członków PCF[21]. W 1941 roku powstała związana z FPK organizacja partyzancka Francs-tireurs et partisans oraz jej sekcja dla imigrantów Francs-tireurs et partisans – Main d’oeuvre immigrée której to jednym z dowódców został Ormianin Missak Manukian. Grupa FTE-MDO tworzyła część siatki składającej się z około 100 bojowników, którzy byli odpowiedzialni praktycznie za wszystkie akty zbrojnego oporu w regionie Paryża od marca do listopada 1943[22]. Po zabójstwie Manukiana przez Niemców, okupanci zorganizowali ogromną kampanię propagandową, rozwieszając na ulicach miast słynne "czerwone afisze" ("affiches rouges") w łącznej liczbie piętnastu tysięcy zawierające fotografie Manukiana i jego towarzyszy-imigrantów. W ruchu oporu związanym z FPK wzięli udział też Polacy którzy aktywnie włączyli się do tworzenia sekcji imigranckiej opozycji antyhitlerowskiej. Polacy walczyli w międzynarodowych jednostkach partyzanckich, m.in. w batalionie "Stalingrad" dowodzonym przez Polaka B. Maślankiewicza, w zgrupowaniu B. Tajchmana "Łaskawca" w departamencie Aveyron, w oddziale Ormianina M. Manouchiana w Paryżu, w oddziale kpt. L. Bernare'a. Na terytorium Francji działały w różnych okresach oddziały FTP-MOI, m.in. pod dowództwem M. Bargiela, R. Piotrowskiego, F. Żmudy, A. Chrosta, J. Szumlańskiego, T. Domżała, J. Szymczaka. Wiosną 1944 formacje partyzanckie zarówno prolondyńskich i promoskiewskich grup ruchu oporu weszły w skład Francuskich Sił Wewnętrznych (Forces Francaises de F'Interieur - FFI), powołanych przez Narodową Radę Ruchu Oporu (Conseil National de la Resistance - CNR). Polskie organizacje konspiracyjne i oddziały partyzanckie utrzymały swój narodowy i organizacyjny charakter, strukturę oraz samodzielność organizacyjną i nazwy. Grupy i oddziały partyzanckie występowały jako FTP-FFI; ich reprezentacją był Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego we Francji oraz sieć komitetów terenowych. W organizacjach związanych z FTP udział wzięło 20 tysięcy Polaków[23].

 Osobny artykuł: powstanie w Paryżu w 1944.

Przedstawiciele Francs-tireurs partisans w sierpniu 1944 roku nasilili akcje sabotażowe wokół Paryża, których celem był paraliż komunikacyjny linii kolejowej. Działania te częściowo wsparli kolejarze, którzy 3 sierpnia zagrozili strajkiem. Wysunęli oni również żądania uwolnienia więźniów politycznych, większych racji chleba oraz wypłacenia z góry trzymiesięcznej pensji. Niemcy odrzucili te postulaty w wyniku czego strajk na kolei rozpoczął się 10 sierpnia na 17 głównych dworcach Paryża co spowodowało paraliż komunikacyjny w mieście i okolicy. 18 sierpnia komendant FFI (czyli siatki ruchu oporu) regionu paryskiego Henri Rol-Tanguy zarządził mobilizację wszystkich paryżan do walki z Niemcami, tego samego dnia ogłoszono też strajk powszechny[24][25]. Wydarzenia te stały się pretekstem do wybuchu powstania paryskiego. Największe liczebnie w powstaniu były oddziały Francuskich Sił Wewnętrznych FFI pod dowództwem zwolennika komunizmu pułkownika Henriego Rol-Tanguya. W powstaniu brały również udział bojowe oddziały FTFP Francuskiej Partii Komunistycznej[26].

Po II wojnie światowej[edytuj | edytuj kod]

Z chwilą wyzwolenia Francji w 1944 komuniści weszli do koalicji rządzącej kierowanej przez gen. de Gaulle’a. Wygrali wybory w 1945 roku zdobywając 26,1% głosów[27]. W 1947 zostali zmuszeni do opuszczenia rządu Paula Ramadiera. Pomimo wykluczenia z rządu utrzymali wysokie poparcie społeczne a nawet zwiększyli je i w rezultacie wygrali wybory w 1951 roku z wynikiem 26,7% głosów[28]. W okresie Czwartej Republiki wielokrotnie otrzymywali w rozmaitych wyborach krajowych i regionalnych najwięcej głosów, ale nigdy nie zostali dopuszczeni do uczestnictwa w jakimkolwiek rządzie. W 1947 roku FPK współtworzyła Kominform czyli Biuro Informacyjne Partii Komunistycznych i Robotniczych.

 Osobny artykuł: Maj 1968.

W latach 60. opowiedziała się za parlamentarną drogą walki o przemiany systemowe. Część młodych działaczy zwróciła się w stronę radykalizmu wśród nich znalazł się Alain Krivine który został wydalony z partii w 1965 roku za to że sprzeciwił się poparciu w wyborach prezydenckich kandydata socjalistów François Mitterranda. Krivine wraz z grupą secesjonistów utworzył trockistowską Rewolucyjną Ligę Komunistyczną. W maju 1968 roku doszło do fali strajków i protestów studenckich który ogarnęły cały kraj. Brutalne ataki policji na demonstrantów doprowadziły do fali strajków, w których znaczącą rolę odegrali komuniści z CGT[29]. Po zdławieniu Praskiej Wiosny przez wojska Układu Warszawskiego, komuniści francuscy zaczęli się sukcesywnie dystansować od Moskwy (tzw. eurokomunizm), stając się ostatecznie surowym krytykiem „monopolistycznego kapitalizmu państwowego”. W 1969 roku komuniści wystawili własnego kandydata do wyborów prezydenckich, był nim Jacques Duclos który uzyskał 21,27% głosów. Na początku lat 70. doszło do złagodzenia przez FPK stanowiska. W 1971 roku nawiązała ona porozumienie z Partią Socjalistyczną. W czerwcu 1971 roku uchwalono program działania wspólnego rządu lewicy. Na mocy porozumienia z socjalistami Francuska Partia Komunistyczna zaakceptowała normy funkcjonowania demokracji liberalnej. 27 czerwca 1972 roku FPK i PS podpisały Wspólny program rządowy Francuskiej Partii Komunistycznej i Partii Socjalistycznej, porozumienie to podpisało wkrótce także ugrupowania o nazwie Ruch Lewicowych Radykałów (lewicowi liberałowie). Jedność lewicy i sojusz z komunistami potwierdziły zjazdy Partii Socjalistycznej z 1973, 1975, 1976 i 1977 roku[30].

Wspólny program lewicy zakładał nacjonalizację zasobów bogactw naturalnych Francji, gałęzi przemysłu (których zamienia w sektorze publicznym pokrywają całość ich produkcji) lotniczego, morskiego, nuklearnego, elektronicznego, aeronautycznego. Program zakładał poszerzenie sektora publicznego poprzez tworzenie nowych przedsiębiorstw państwowych i "organizmów koordynacyjnych" w przemyśle budowniczym i farmaceutycznym[31]. Nacjonalizacja wzbudziła pewne spory pomiędzy socjalistami i lewicowymi liberałami a komunistami - komuniści zaproponowali bowiem nacjonalizację koncernów tj. Puegot-Citroen, CFP-CFR-Total, Denain, Marine Wendel, Empain-Schneider. Propozycje komunistów zostały jednak odrzucone przez kierownictwo PS[32]. We wspólnym programie partie lewicy zobowiązały się zwiększyć liczbę miejsc pracy o 500 tysięcy w pierwszym roku po przejęciu władzy[33]. W czerwcu 1977 roku zjazd PS uchwalił dokument według którego PS jest jest dominującą organizacją w łonie lewicy francuskiej a komuniści powinni przyjąć model demokratycznego socjalizmu zgodnego z doktryną PS. Socjaliści żądali aby komuniści odrzucili leninowską koncepcję centralizmu demokratycznego oraz koncepcję dyktatury proletariatu[34].

Udział w rządzie lat 80.[edytuj | edytuj kod]

W wyborach prezydenckich na wiosnę 1981 roku zwycięstwo odniósł kandydat centrolewicy, François Mitterrand który pokonał m.in. Georgeas Marchaisa z FPK który uzyskał ponad 15%. Mitterand zarządził wybory do Zgromadzenia Narodowego w którym dotychczas większość posiadały ugrupowanie o profilu prawicowym. W wyborach które odbyły się 14 czerwca w pierwszej turze socjaliści uzyskali 37,51% głosów natomiast w drugiej zdobyli 270 mandatów (na 491) tym samym zdobyli oni większość bezwzględną. Socjaliści utworzyli rząd na czele którego stanął Pierre Mauroy. Do rządu weszli też ministrowie reprezentujący FPK która zdobyła 16,17% głosów[35]. Rząd socjalistów zwiększył środki na pomoc w zakresie opieki społecznej, rozszerzył kompetencję władz regionalnych i zwiększył uprawnienia pracowników. 1 lutego 1982 roku wszedł w życie dekret zmniejszający tygodniowy wymiar pracy z 40 do 39 godzin, ustawa wprowadzała w życie piąty płatny tydzień urlopu wypoczynkowego[36]. Lewicowcy w trakcie rządów przeprowadzili nacjonalizację która objęła pięć grup przemysłowych (choć program PS, FPK i Lewicowej Partii Radykalnej przewidywał nacjonalizację 9 grup) działających w przemyśle militarnym oraz chemicznym. Znacjonalizowane zostały – Compagnie Generale d'Electricite, Thomson-Brandt, Rhone-Poulenc, Pechiney-Ugine-Kuhlman, Saint Gebain-Pont-a-Mousson. Rząd lewicy przejął większość udziałów w koncernach Matra i Dassault. Socjaliści znacjonalizowali też dwie kompanie finansowo-bankowe kontrolujące pakiety innych spółek akcyjnych i 39 banków. Dzięki przeprowadzeniu nacjonalizacji w latach 80. w rękach państwa znajdowało się 23% francuskiego przemysłu, 75% kredytów, 95% depozytów bankowych a zatrudnienie w sektorze państwowym wzrosło o 900 tysięcy pracowników[37]. Nacjonalizację poprzedziła długotrwała batalia parlamentarna. Ustawa weszła w życie 13 lutego 1982 roku, opozycja próbowała doprowadzić do odrzucenia ustawy poprzez zgłaszanie rekordowych liczb poprawek (było ich aż 1500) czy też poprzez blokowanie jej w Senacie i zaskarżanie do Rady Konstytucyjnej. Ustawa ostatecznie weszła w życie po wniesieniu poprawek zasugerowanych przez Radę Konstytucyjną[38]. W 1984 roku nowym premierem został socjalista Laurent Fabius który kontynuował sojusz z komunistami jednak będąc u władzy prowadził umiarkowaną politykę ekonomiczną, typową dla zachodnich partii socjaldemokratycznych.

W 1988 roku komuniści wystawili w wyborach prezydenckich swojego kandydata którym był André Lajoinie. Wejście do rządu Mitterranda przyspieszyło erozję dotychczasowej formuły partii, przypieczętowaną ostatecznie zerwaniem Żelaznej kurtyny w 1989.

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

W 1995 Robert Hue jako lider komunistów wystartował w wyborach prezydenckich. W pierwszej turze uzyskał 8,64% głosów[39]. W 1997 roku lewica zyskała przewagę w Zgromadzeniu Narodowym a Lionel Jospin objął stanowisko premiera. Socjaliści i komuniści utworzyli rząd koalicyjny. Jospin przeforsował kilka radykalnych reform tj. wprowadzenie 35-godzinnego tygodnia pracy. Premierami następnych centrolewicowych gabinetów byli kolejno Michel Rocard i Édith Cresson. Socjaliści i komuniści utracili władzę w 2002 roku. W 2009 roku były lider partii Robert Hue założył nową partię pod nazwą Zjednoczony Ruch Postępowy (Mouvement unitaire progressiste)[40], dopuszczając przy tym możliwość zachowania członkostwa w innej formacji.

W wyborach parlamentarnych w 2012 zdobyła 9 mandatów[41].

Partia jest członkiem Frontu Lewicy który utworzyła w 2008 roku wraz z eurosceptyczną Partią Lewicy. Każdego września partia organizuje tradycyjny festiwal „Fête de l'Humanité”.

Kierownictwo partii[edytuj | edytuj kod]

Najdłużej sprawował władzę w partii Maurice Thorez, który pełnił funkcję sekretarza generalnego od 1930 aż do śmierci w 1964. Przez większość tego okresu jego zastępcą był Jacques Duclos, który przejął funkcję na okres 1964-1972, a startując w wyborach prezydenckich w 1969 zdołał nawet uzyskać 21% głosów. Thorez i Duclos byli odpowiedzialni za stalinizację partii w latach 30. i wyrzucenie z niej wszystkich dysydentów, przede wszystkim trockistów. W latach 1972-1994 sekretarzem generalnym partii był Georges Marchais, którego zastąpił w latach 1994-2001 Robert Hue. Obecnym przywódcą partii jest Pierre Laurent.

Ideologia[edytuj | edytuj kod]

Od lat 60. widoczny był zwrot w stronę eurokomunizmu. W 1980 roku z inicjatywy Georgesa Marchaisa połączono "demokratyczną burżuazję" z retoryką marksizmu-leninizmu. W tym czasie FPK dalej działała na zasadach centralizmu demokratycznego, odrzucała krytykę ZSRR i określała się jako partia rewolucyjna i leninowska. W 1994 roku gdy liderem partii został Robert Hue ideologia FPK i wewnętrzna organizacja przeszła duże zmiany. Hue wyraźnie odrzucił radziecki model i przyjął bardzo ostrą krytykę wobec radzieckich przywódców którzy "odrzucali przez lata prawa człowieka" i stosowali ograniczanie indywidualnych swobód realizując osobiste aspiracje. Obecnie Francuska Partia Komunistyczna uważa Związek Radziecki jako "zboczenie" modelu komunistycznego i jednoznacznie odrzuca stalinizm. FPK nie uznaje rozpadu Związku Radzieckiego za upadek idei komunizmu i bagatelizuje rozpad radzieckiego wydania komunizmu uważając że był to jedynie system ustrojowy. FPK dystansuje się od dawnego, historycznego przywiązania do Moskwy i ZSRR[42].

Na przestrzeni lat ideologia FPK przeszła znaczącą ewolucję w niektórych tematach jednak zachowała spójność w innych kwestiach. Jedna z najbardziej znaczących zmian przyszła w poglądach na prawa jednostki i imigrację. Jeszcze w latach 70. FPK uważała homoseksualizm i feminizm za "śmieci" kapitalizmu aby w późniejszych ewoluować w kierunku tolerancji i pełnego wsparcia dla praw homoseksualistów oraz poparcia dla idei feminizmu. W latach 80. partia poparła obniżenie wieku na zawarcie związków homoseksualnych i sprzeciwiła się próbom delegalizacji homoseksualizmu. W 1998 roku poparła wprowadzenie cywilnych związków partnerskich, w tym dla par homoseksualnych. Obecnie popiera także małżeństwa homoseksualne. 12 lutego 2013 roku posłowie komunistyczni w większości głosowali w Zgromadzeniu Narodowym za poparciem dla małżeństw jednopłciowych i za adopcją dla par homoseksualnych, jeden deputowany był natomiast przeciwny tym zmianom[43][44][45].

Także stanowisko wobec imigracji znacznie zmieniło się od lat 80. a partia obecnie sprzyja prawom imigranckim. Sytuacja różnie wyglądała w przeszłości a szczególnie na początku lat 80. Georges Marchais do kampanii prezydenckiej z 1981 roku szedł z antyimigranckimi postulatami a w 1980 roku kierownictwo FPK opowiedziało się za ograniczeniem imigracji. FPK uważało że prawicowy rząd chce wcisnąć imigrantów do gett umiejscowionych w miastach robotniczych[46].

Kwestią która nie zmieniła się w ideologii FPK jest zagorzała opozycja wobec kapitalizmu który musi być "pokonany" ponieważ zgodnie z ideologią FPK jest on "zmęczony" i "na skraju upadku". Partia komunistyczna zinterpretowała aktualny przebieg globalizacji jako potwierdzenie tez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa na temat przyszłego rozwoju kapitalizmu. Partia uważa że kryzys finansowy lat 2007-2008 i wielka recesja jeszcze bardziej uzasadniają apele o likwidację kapitalizmu. Sprawą niejasną jest to w jaki sposób kapitalizm na zostać pokonany i jaki system ma go zastąpić[47]. Tekst przyjęty na XXXVI Kongresie partii w lutym 2013 roku powtórzył apel partii o potrzebie likwidacji kapitalizmu, FPK określiła kapitalizm mianem "barbarzyństwa", "niszczenia planety" i "dziką konkurencją". Kontrastując kapitalizm FPK proponuje alternatywę oparta na zasadach egalitaryzmu, humanizmu i demokracji. Program podkreśla emancypację ludzi, rozwój "wszystkich i każdego", prawo do szczęścia i godności przez każdego człowieka niezależnie od płci, rasy czy orientacji seksualnej. Partia deklaruje że budowa egalitarnego społeczeństwa jest niemożliwy w kapitalizmie który prowadzi do "dominacji i nienawiści"[48].

Partia zajmuje stanowisko eurosceptyczne[49].

Przypisy

  1. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.126
  2. Alain Bauer, Dictionnaire amoureux du Crime, Paris, Plon, 2013.
  3. Duiker, William J. (28 stycznia, 2001). Ho Chi Minh: A Life. New York: Hyperion. s. 72–73. ISBN 978-0-7868-8701-9.
  4. Francuska Partia Komunistyczna
  5. Wyniki wyborów z 1924
  6. Wyniki wyborów z 1928
  7. Wyniki wyborów z 1932
  8. Danielle Tartakowsky: Les Manifestations de rue en France: 1918-1968. Paris: Publications de la Sorbonne, 1997. ISBN 2-8594-4307-X. (fr.)
  9. Jan Baszkiewicz: Historia Francji. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1978.
  10. Wyniki wyborów z 1936
  11. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.125-126
  12. Gilberg, Trond. Coalition Strategies Of Marxist Parties. Durham: Duke University Press, 1989. s. 256
  13. Randrianja, Solofo. Société et luttes anticoloniales à Madagascar : de 1896 à 1946. Paris: Karthala, 2001. s. 294
  14. Janusz Janicki Lewacy, Książka i Wiedza s.103-104
  15. Wyrok został uchylony w 1944 przez gen. de Gaulle wobec wejścia Francuskiej Partii Komunistycznej w skład Francuskiego Rządu Tymczasowego.
  16. Jean-Pierre Azéma, De Munich à la Libération, 1938-1944, Points Seuil, 1979, s. 46
  17. Brûlures de l’histoire (FR3, 5 octobre 1993): «L’Humanité, KPF i okupacyjne władze niemieckie » zapis odcinka serii dokumentalnej w INA (Institut national de l’audiovisuel)(język francuski).
  18. Jackson Julian, France. The Dark Years. 1940–1944, Oxford University Press, 2003, ISBN 978-0-19-925457-6, s. 422.
  19. Matt Perry, Prisoners of Want.
  20. Jean-Paul Brunet, Histoire du PCF, PUF, 1987.
  21. Michael Scott Christofferson French Intellectuals Against the Left: The Antitotalitarian Moment of the 1970's s. 29.
  22. Arsène Tchakarian: Les franc-tireurs de l'affiche rouge, Messidor 1986 (fr.)
  23. Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. s. 443.
  24. Michael Neiberg: "The Blood of Free Men: The Liberation of Paris, 1944". Basic Books, 2012. ISBN 0465023991.
  25. Steven Zaloga: "Wyzwolenie Paryża. Wyścig ku Sekwanie". Osprey Publishing w pol. Amercom, 2010, s. 48-94. ISBN 9788326105333.
  26. Frida Knight: "The French Resistance". Lawrence&Winston, 1975. ISBN 0853153353.
  27. Nohlen, D & Stöver, P (2010) Elections in Europe: A data handbook, s.688 ISBN 978-3-8329-5609-7
  28. Jean-Jacques Becker, Histoire politique de la France depuis 1945, s. 53
  29. Charles Williams: Charles de Gaulle : ostatni wielki Francuz. Warszawa: Amber, 2007, s. 448. ISBN 978-83-241-2805-1.
  30. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.135-137
  31. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.155
  32. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.157
  33. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.163
  34. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.144
  35. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.170
  36. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.170-171
  37. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.171
  38. Partie Socjaldemokratyczne Europy, Książka i Wiedza, 1982, s.171
  39. Élection présidentielle 1995 (fr.). france-politique.fr. [dostęp 25 lipca 2010].
  40. Robert Hue (fr.). webeconomie.com, 5 listopada 2009. [dostęp 18 lutego 2011].
  41. parties-and-elections.eu.
  42. Pierre, Bréchon (2011), Les partis politiques français, La documentation française
  43. Un député PCF contre le mariage gay in Rouges & verts in Lemonde.fr
  44. Analyse du scrutin n° 259 - Première séance du 12/02/2013
  45. Pierre, Bréchon (2011), Les partis politiques français, La documentation française
  46. L'Humanité, 7 stycznia 1981
  47. Pierre, Bréchon (2011), Les partis politiques français, La documentation française
  48. « Il est grand temps de rallumer les étoiles... » - Humanifeste du Parti communiste français à l'aube du siècle qui vient
  49. Information Guide Euroscepticism

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]