Jean Moulin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy członka francuskiego ruchu oporu. Zobacz też: Jean Moulin – luksemburski lekkoatleta.
Jean Moulin
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 20 czerwca 1899
Béziers, Francja
Data i miejsce śmierci 8 lipca 1943
Francja pod okupacją III Rzeszy
Przewodniczący Krajowej Rady Ruchu Oporu
Okres urzędowania od 1943
do 1943
Przewodniczący Komitetu Koordynacyjnego Ruchu Zjednoczenia Oporu
Okres urzędowania od 1942
do 1943
Prefekt Eure-et-Loir
Okres urzędowania od 1939
do 1940
Prefekt Aveyron
Okres urzędowania od 1937
do 1939
Odznaczenia
Oficer Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Order Wyzwolenia (Francja) Medal Wojskowy (Francja) Krzyż Wojenny 1939–1945 (Francja) Ordre du Merite agricole Chevalier 1999 ribbon.svg World War I Victory Medal ribbon.svg Medaille commemorative de la Guerre 1914-1918 ribbon.svg Médaille commémorative des services volontaires dans la France libre (Francja) Médaille Commémorative de la Guerre 1939-1945 (Francja) Médaille d'or de l'Education physique.png Médaille d'argent de l'Assistance publique.png Médaille d'argent des Assurances sociales.png Médaille d'argent de la Prévoyance sociale.png Cavaliere OCI BAR.svg Ordre de la Couronne de Yougoslavie (Royaume).png Ordre du Jade Brillant (République de Chine).png
Jean Pierre Moulin
Max, Rex
sierżant rezerwy lotnictwa sierżant rezerwy lotnictwa
Data i miejsce urodzenia 20 czerwca 1899
Béziers
Data i miejsce śmierci 8 lipca 1943
Metz
Przebieg służby
Lata służby 1918-19, 1937-38 i 1941-43
Siły zbrojne Armoiries république française.svg Francuskie Siły Zbrojne
Flag of Free France (1940-1944).svg Siły Wolnych Francuzów
Croix de Lorraine.svg Ruch Zjednoczenia Oporu
Jednostki 2 Pułk Inżynieryjny,
7 Pułk Inżynieryjny,
9 Pułk Inżynieryjny,
Siły Powietrzne,
Centralne Biuro Wywiadu i Działania[1],
Delegatura Generalna Ruchu Oporu
Stanowiska Telefonista pułkowy,
Podoficer rezerwy lotnictwa,
Delegat Komitetu Wolnej Francji na okupowany kraj,
Przewodniczący Komitetu Koordynacyjnego MUR
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
II wojna światowa

Jean Pierre Moulin ps. „Max”, „Rex”, „Régis”, „Joseph Jean Mercier”, „Jacques Martel”, „Romanin”, „Joseph Marchand”, „Richelieu”, „Alix” (ur. 20 czerwca 1899 w Béziers, zm. 8 lipca 1943) – francuski prawnik, urzędnik służby cywilnej, działacz lewicowy, rysownik, podoficer rezerwy. Współautor zjednoczenia francuskiego ruchu oporu, delegat Komitetu Wolnej Francji na okupowany kraj, najważniejszy z bojowników Ruchu Oporu aresztowanych przez hitlerowców. Pośmiertnie awansowany do rangi generalskiej.

Clayes-sous-Bois, pomnik przed budynkiem poczty, na Placu Republiki

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i praca w administracji państwowej[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Béziers w południowo-zachodniej Francji, w rodzinie lewicowego polityka oraz nauczyciela historii i geografii Antoine-Émile'a Moulin[2]. W czasach uczniowskich sprzedawał do gazet rysunki, drzeworyty, akwarele i karykatury własnego autorstwa[3].

W 1917 rozpoczął studia prawnicze[4]. 17 kwietnia 1918 został zmobilizowany do 2 Pułku Inżynieryjnego. Po ukończonym we wrześniu szkoleniu wysłany na front, gdzie zastało go zawieszenie broni. Do demobilizacji w listopadzie 1919 służył jako telefonista w 7 i 9 Pułku Inżynieryjnym[5].

Po ukończeniu studiów rozpoczął pracę we francuskiej administracji państwowej. W 1922 został szefem gabinetu prefekta Sabaudii. Związał się z partią kartel Lewicy, która wygrała wybory w departamencie w 1924. Od 1925 do 1930 sprawował urząd podprefekta Sabaudii. W 1930 zostaje przeniesiony do Finistère, gdzie oprócz pracy w administracji zajmował się publikacją rysunków i karykatur pod pseudonimem „Romanin”[6]. W 1932 został szefem gabinetu ds. zagranicznych Pierre'a Cot'a, polityka Partii Radykalno-Socjalistycznej. Jednoczenie Moulin sprawuje urząd podprefekta Górnej Sabaudii a następnie Loiret. Po objęciu przez Cot'a stanowiska ministra lotnictwa Moulin został szefem jego gabinetu. Organizuje wówczas tajną pomoc dla hiszpańskich republikanów[7]. W 1937 Jean Moulin został prefektem Aveyron stając się jednocześnie najmłodszą osobą w historii Francji sprawującą to stanowisko. Jednocześnie, ze względu na swój wkład w rozwój lotnictwa, przeszedł przeszkolenie w siłach powietrznych[8].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1939 został prefektem Eure-et-Loir. Po wybuchu wojny kilkakrotnie prosił o zwolnienie z urzędu i przyjęcie w szeregi armii (odmowa ze względu na słaby wzrok)[9]. W 1940 aresztowany i torturowany przez Gestapo[10]. W więzieniu próbował popełnić samobójstwo, podcinając sobie gardło kawałkiem szkła (do końca życia nosił na szyi bliznę zasłanianą szalikiem). Po zwolnieniu z więzienia wrócił do pracy. W październiku 1940 rząd Vichy zażądał zwolnienia wszystkich urzędników państwowych o lewicowych poglądach. Moulin został odwołany 2 listopada 1940. Rozpoczął wtedy pisanie swoich wspomnień pt. „Pierwsza bitwa” publikowanych później w organach prasowych Wolnej Francji.

9 września 1941 Jean Moulin, dzięki fałszywym dokumentom na nazwisko Joseph Jean Mercier, dotarł przez Hiszpanię i Portugalię do Londynu. 25 października Moulin został przyjęty przez gen. bryg. Charles'a de Gaulle'a, któremu przedstawił bardzo krytyczny raport nt. stanu Ruchu Oporu we Francji[11]. W zamian za rozwój działalności szpiegowskiej na rzecz MI6 władze brytyjskie obiecały dostarczyć Francuzom niezbędną do prowadzenia ruchu oporu broń i pomoc finansową. Po zakończeniu szkolenia spadochronowego sierż. Jean Moulin został wysłany na teren strefy wolnej pod pseudonimem „Max”, jako delegat cywilny i wojskowy Komitetu Wolnej Francji[12].

„Max” wrócił do kraju razem z radiostacją i środkami finansowymi do Francji, w rejon Alp, drogą lotniczą, w nocy z 31 grudnia 1941 na 1 stycznia 1942. Razem z nim wysłano do kraju Raymond'a Fassin'a i por. Joseph'a Monjaret'a. Pod nowym pseudonimem „Rex” Moulin nawiązuje kontakty z różnymi organizacjami Ruchu Oporu doprowadzając 11 listopada 1942 do powstania Tajnej Armii(fr.) (AS) - pierwszej w pełni podległej gen. de Gaulle'owi organizacji zbrojnej, w której skład weszły trzy organizacje ze strefy południowej: Wyzwolenie Południe(fr.) (lewica), Wolni Strzelcy(fr.) (lewica) i Walka (prawica). Dowódcą AS został mianowany gen. bryg. Charles Delestraint[13]. 27 listopada „Rex” stworzył Ruch Zjednoczenia Oporu(fr.) (MUR), któremu podporządkowano Tajną Armię pod względem politycznym[14].

14 lutego 1943 Jean Moulin przybył z delegacją do Londynu, gdzie de Gaulle'e udekorował go przyznanym mu kilka miesięcy wcześniej Orderem Wyzwolenia oraz powierzył stanowisko ministra w Komitecie Wolnej Francji. Po powrocie do okupowanego kraju powołał on Krajową Radę Ruchu Oporu(fr.) (CNR), w której skład weszli przedstawiciele Francuskiej Partii Komunistycznej (leninizm, stalinizm), Francuskiej Sekcji Międzynarodówki Robotniczej (socjalizm), Partia Republikańska,Radykalna i Radykalno-Socjalistyczna (progresywizm), Sojuszu Demokratycznego(fr.) (centryzm), Partii Ludowo-Demokratycznej(fr.) (chadecja), Federacji Republikańskiej(fr.) (konserwatyzm), Powszechnej Konfederacji Pracy, Chrześcijańskiej Konfederacji Francuskich Pracowników oraz najważniejszych ruchów oporu, min. MUR, Frontu Narodowego (radykalna lewica), Wyzwolenie-Pólnoc(fr.) (lewica) i Ci z Wyzwolenia(fr.) (prawica). CNR uznała gen. de Gaulle'a za prawowitego szefa francuskiego rządu zaś gen. armii Henri'ego Giradu za dowódcę wszystkich wojsk francuskich, czego skutkiem było nawiązanie kontaktu z Organizacją Oporu Armii(fr.) (wierni gen. Giraud żołnierze byłej Armii Rozejmowej), prowadzono także rozmowy z Wolnymi Strzelcami i Partyzantami podlegającymi FN i PCF[15][16].

Aresztowanie, tortury i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Cenotaf Jeana Moulin'a w paryskim Panteonie

Na początku 1943 doszło do serii aresztowań współpracowników Moulin'a: w Lyonie zostaje aresztowany komendant regionu R1 AS kpt. Claudius Billon, zaś w Paryżu mjr Henri Manhès i komendant główny AS gen. Delestraint[17].

21 czerwca 1943 o godzinie 14:40 w Caluire-et-Cuire Jean Moulin został aresztowany przez Sipo-SD, w czasie spotkania z siedmioma przywódcami Tajnej Armii celem wybrania nowego komendanta głównego w miejsce aresztowanego Delestraint'a. Akcja hitlerowców była wynikiem zdrady w szeregach Ruchu Oporu, której dokonać miał prawdopodobnie René Hardy[18]. Aresztowania „Rexa” dokonał szef lyońskiego Gestapo, SS-Ostuf Klaus Barbie[19]. Połączone z torturami śledztwo w sprawie Moulin'a prowadził osobiście Barbie, który w raportach napisał o kilku próbach samobójczych „Rexa”. Następnie przeniesiono go do więzienia w Paryżu i w Neuilly-sur-Seine[20].

Ostatnią osobą, która widziała Moulin'a żywego był SS-Ostubaf Karl Bömelburg (szef Gestapo na okupowaną Francję). Według oficjalnej wersji Jean Moulin zmarł 8 lipca 1943 na skutek tortur w pociągu przewożącym go do Niemiec. Według innych źródeł „Rex” zmarł w Metzu, nocą z 8 na 9 lipca 1943[21], podczas przygotowań do jego deportacji do Rzeszy.

Skremowane zwłoki Jeana Moulin'a zostały pochowane na paryskim Père-Lachaise. 19 grudnia 1964, przy okazji obchodów dwudziestej rocznicy wyzwolenia Francji, zostały przeniesione do paryskiego Panteonu.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Graficzna wizja Jeana Moulin'a na tle bandery wojennej Wolnej Francji

Siedem miesięcy po śmierci Moulin'a, 1 lutego 1944, powstały Francuskie Siły Wewnętrzne - podlegające Francuskiemu Komitetowi Wyzwolenia Narodowego a następnie Rządowi Tymczasowemu siły zbrojne w okupowanym kraju łączące w sobie wszystkie dotychczas istniejące organizacje Ruchu Oporu. Było to zwieńczenie dzieła rozpoczętego przez „Rexa” w 1942[22].

Jean Moulin jest czwartym najczęściej spotykanym patronem szkół we Francji[23]. Stał się on także najbardziej rozpoznawanym i znanym bojownikiem Ruchu Oporu. Większość jego podobizn jest oparta na zdjęciu z okresu II wojny światowej, na którym „Rex” ubrany jest w czarny płaszcz, kapelusz i biały szalik[24].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W 1922 Jean Moulin planował poślubić Jeannette Auran co spotkało się ze sprzeciwem jej ojca. 27 września 1926 pojął za żonę Marguerite Cerruti, która wkrótce potem opuściła go wyjeżdżając do Paryża. Małżeństwo zakończyło się rozwodem 19 czerwca 1928.

Od 1937 był związany z Marie-Gilberte Riedlinger („Madame Lloyd”)[25].

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Oznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Francja[edytuj | edytuj kod]

Zagraniczne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jean MOULIN | L'Ordre de la Libération et son Musée, www.ordredelaliberation.fr [dostęp 2020-05-23] (fr.).
  2. Zamponi, Bouveret et Allary 1999, p. 11.
  3. Le dernier secret de Jean Moulin | Vanity Fair, www.vanityfair.fr [dostęp 2019-03-25] (fr.).
  4. Le dernier secret de Jean Moulin | Vanity Fair, www.vanityfair.fr [dostęp 2019-03-25] (fr.).
  5. Robert Taussat, Jean Moulin : la constance et l'honneur de la République, Fil d'Ariane, 2001, p. 25.
  6. André Cariou, Jean Moulin : dessinateur et amateur d'art, Musée des Beaux-Arts de Quimper, 2003
  7. Zamponi, Bouveret et Allary 1999, p. 61.
  8. Musée de la résistance en ligne, museedelaresistanceenligne.org [dostęp 2019-03-27].
  9. Zamponi, Bouveret et Allary 1999, p. 75.
  10. Niemcy próbowali zmusić Moulin'a do podpisania dokumentu stwierdzającego, że za zbrodnie popełnioną w Saint-Georges-sur-Eure nie odpowiadają hitlerowcy tylko żołnierze z Senegalu
  11. Zamponi, Bouveret et Allary 1999, p. 98.
  12. Cordier Daniel, Jean Moulin et le Conseil national de la Résistance, IHTP, CNRS, 1983, page 51.
  13. Zamponi, Bouveret et Allary 1999, p. 102-109.
  14. Encyclopédie Larousse en ligne - Mouvements unis de Résistance MUR, www.larousse.fr [dostęp 2019-03-25] (fr.).
  15. Le Conseil National de la Résistance, www.fondationresistance.org [dostęp 2020-05-23].
  16. Programme du Conseil national de la Résistance - Enseigner de Gaulle, charles-de-gaulle.org [dostęp 2020-05-23] (fr.).
  17. Zamponi, Bouveret et Allary 1999, p. 118.
  18. Jean Moulin: derniers secrets sur son arrestation - L'Express, www.lexpress.fr [dostęp 2019-03-25] (fr.).
  19. Jean Moulin i Klaus Barbie. Wyrok historii. Filmy dokumentalne w PLANETE, www.planeteplus.pl [dostęp 2019-03-25] (pol.).
  20. Le mystère des cendres de Jean Moulin, www.lemonde.fr [dostęp 2019-03-25] (fr.).
  21. T. 18. W: Wielka Encyklopedia PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 148. ISBN 83-01-13828-9.
  22. Harrison, Gordon A., Cross-Channel Attack, pages 206–207. Washington DC: Government Printing Office, 1989, and Pogue, Forrest C., The Supreme Command, page 236. Washington DC: Government Printing Office, 1996.
  23. De Jules Ferry à Pierre Perret, l'étonnant palmarès des noms d'écoles, de collèges et de lycées en France, www.lemonde.fr [dostęp 2019-03-25] (fr.).
  24. Gare de Metz : Une sculpture allemande en “Hommage à Jean Moulin” - France 3 Grand Est, france3-regions.francetvinfo.fr [dostęp 2019-03-25] (fr.).
  25. Pierre Péan, « Les femmes de sa vie », L'Express,‎ 19 novembre 1998
  26. Musée de la résistance en ligne, museedelaresistanceenligne.org [dostęp 2019-03-23].
  27. La Médaille militaire de Jean Moulin | La grande chancellerie, www.legiondhonneur.fr [dostęp 2019-07-09] (fr.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. 18. W: Wielka Encyklopedia PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 148. ISBN 83-01-13828-9.