Special Operations Executive

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Special Operations Executive, SOE (ang. Kierownictwo Operacji Specjalnych) – brytyjska tajna agencja rządowa, której zadaniem było m.in. prowadzenie dywersji, koordynacja działań politycznych i propagandowych, wspomaganie ruchu oporu w okupowanych państwach Europy w czasie II wojny światowej.

Utworzenie[edytuj | edytuj kod]

Kierownictwo Operacji Specjalnych zostało utworzone z inicjatywy Winstona Churchilla 16 lub 17 lipca 1940 roku. Centrala SOE mieściła się w Londynie przy Baker Street nr 64 pod nazwą Union Trading Company. Special Operations Executive powstało w wyniku fuzji działających od czerwca 1940 roku Departamentu – MI R, Ministerstwa Wojny Sekcji D (sabotaż), cząstki SIS/MI6 oraz zespołu ministerstwa spraw zagranicznych ds. propagandy. SOE miało swoje placówki w głównych miastach Europy i Afryki, jak m.in. Sztokholm, Lizbona, Madryt, Bari, Algier. Nadzór nad tą instytucją sprawował minister wojny ekonomicznej Hugh Dalton.

Organizacja[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też kategorię: Funkcjonariusze SOE.

Kierownictwo Operacji Specjalnych współpracowało z Royal Navy, z jednostką wyposażoną w mały zespół okrętów nawodnych i podwodnych, które używane były np. do przerzucania agentów i sprzętu do krajów okupowanych takich jak Francja, Norwegia, Włochy, Jugosławia i Grecja. SOE korzystało także z usług RAF, samolotów z 138 i 161 dywizjonów bombowych RAF. SOE ściśle współpracowało również z utworzonym w czerwcu 1942 roku Biurem Służb Strategicznych (OSS – Office of Strategic Services), amerykańską agencją wywiadowczą działającą w czasie II wojny światowej na terenie okupowanej Europy i nie tylko, lecz często z takiej współpracy wynikały nieporozumienia i spory między obiema służbami, tak samo było w przypadku współpracy SOE z MI6.

Agenci SOE byli szkoleni w ośrodkach w Anglii oraz na zachodnim wybrzeżu Szkocji, gdzie uczono ich m.in. walki wręcz, posługiwania się różnego rodzaju bronią, wspinaczki, skakania ze spadochronem, zdobywania informacji, oraz jak zachować się podczas przesłuchań itd.

SOE dzieliła się na trzy piony: SO.1 – propaganda, SO.2 – operacje oraz SO.3 – planowanie. W 1941 z SOE wyodrębniono SO-1, oraz SO-2, tworząc oddzielne Kierownictwo Wojny Politycznej (Political Warfare Executive). Poczynając od 1941 roku Kierownictwo Operacji Specjalnych wykonywało więc wyłącznie funkcje leżące w kompetencji wydziału SO.2.

Szefowie operacyjni SOE

  • sir Frank Nelson – sierpień 1940 – maj 1942
  • sir Charles Hambro – maj 1942 – wrzesień 1943
  • gen. mjr sir Colin Gubbins – wrzesień 1943 – styczeń 1946

Działalność[edytuj | edytuj kod]

Polski wątek[edytuj | edytuj kod]

W centrali działała również sekcja polska, kierowana początkowo przez B. Sweeta-Escotta, a następnie płk. H.B. Perkinsa, która współdziałała ze sztabem Naczelnego WodzaOddział VI.

Jedną z polskich agentek SOE była Krystyna Skarbek ps. Christine Granville, działająca m.in. w Kairze, a potem w południowej Francji. Po przegranej wojnie obronnej Polski zaangażowała się w pomoc w przerzucanie polskich żołnierzy na Zachód przez Węgry, gdzie przebywała. Przedostała się pod przybraną tożsamością do Warszawy, skąd udało się jej powrócić. Intensywna działalność w Europie Środkowej nie uszła uwadze służb nazistowskich, stąd musiała ewakuować się na Bliski Wschód, gdzie trwała w "zamrożeniu" – polscy funkcjonariusze utrudniali jej dalszą służbę, posądzając o kontakty z Niemcami podczas ww. ewakuacji. W późniejszym czasie doceniono jej doświadczenie i z sukcesami służyła we Francji.

W grudniu 1944 roku została zrzucona na teren Polski misja wojskowa "Freston". W jej skład wchodzili brytyjscy oficerowie i jeden zakonspirowany Polak. Członkowie misji mieli zadanie sondować nastroje polskiego podziemia i pełnić rolę obserwatorów podczas spotkań oddziałów Armii Krajowej z Armią Czerwoną. Misja zakończyła się niepowodzeniem, jej uczestnicy zostali aresztowani przez NKWD.

Zamach na Reinharda Heydricha[edytuj | edytuj kod]

W ośrodku SOE w Szkocji szkolono m.in. dwóch komandosów czeskich – Josefa Gabcika i Jana Kubiśa – którzy po zrzuceniu na spadochronach do okupowanej Czechosłowacji, 27 maja 1942 roku dokonali udanego zamachu na Reinharda Heydricha (Operacja Anthropoid), ówczesnego protektora Czech i Moraw, który zmarł w wyniku zakażenia po odniesionych ranach 4 czerwca 1942 roku. Za ten wyczyn brytyjskiego wywiadu (przeprowadzony prawdopodobnie aby chronić Wilhelma Canarisa przed szefem SD), zapłaciło życiem tysiące Czechów[1].

Rozwiązanie[edytuj | edytuj kod]

W maju 1944 roku z Kierownictwem Operacji Specjalnych współdziałało ok. 10 tys. mężczyzn i 3 tys. kobiet. Wiadomo, że w czasie II wojny światowej SOE przerzuciło do Francji ok. 1800 agentów i 10 tys. ton zaopatrzenia, broni i materiałów wybuchowych dla oddziałów ruchu oporu. Pełna ocena działalności SOE nie jest możliwa, gdyż dotychczas nie odtajniono wszystkich dokumentów. SOE zostało rozwiązane w styczniu 1946 roku, personel i części struktury SOE zostały przyłączone do Secret Intelligence Service.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bogusław Wołoszański, Ten okrutny wiek część druga, Rozdział: Tajemnicza śmierć Reinharda Heydricha, str. 159 – 234