Wystawa Ziem Odzyskanych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wystawa Ziem Odzyskanych
Ilustracja
Iglica zaprojektowana na Wystawę Ziem Odzyskanych
Państwo  Polska
Miejscowość Wrocław
Data 21 lipca – 31 października 1948
Położenie na mapie Wrocławia
Mapa lokalizacyjna Wrocławia
Wystawa Ziem Odzyskanych
Wystawa Ziem Odzyskanych
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Wystawa Ziem Odzyskanych
Wystawa Ziem Odzyskanych
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wystawa Ziem Odzyskanych
Wystawa Ziem Odzyskanych
Ziemia51°06′26″N 17°04′37″E/51,107222 17,076944

Wystawa Ziem Odzyskanych (WZO; Wystawa Z.O.) – wystawa krajowa prezentująca osiągnięcia odbudowy Ziem Odzyskanych po II wojnie światowej, która miała miejsce we Wrocławiu od 21 lipca do 31 października 1948[1]. Zlokalizowana została na wystawowych terenach miasta, w okolicy Hali Ludowej i ogrodu zoologicznego. Odwiedziło ją ok. 1,5 miliona osób.

Józef Cyrankiewicz otwiera Wystawę Ziem Odzyskanych

Przygotowania[edytuj | edytuj kod]

Według pierwszych planów wystawa miała odbyć się rok wcześniej w Poznaniu[2], ale ostatecznie zdecydowano się wybrać Wrocław, głównie z powodów propagandowych[3]. Mimo, iż ostateczne decyzje zapadły w marcu 1948, prace przygotowawcze, w tym budowę pawilonów, rozpoczęto jesienią 1947[4]. W ramach przygotowań do imprezy oczyszczono teren pod przyszłą wystawę z zapór przeciwczołgowych i zniszczonego sprzętu, niezbędne również było usunięcie min[2]. Wyremontowano i poprawiono 147 km chodników i 209 km nawierzchni ulic[4]. Na samo przygotowanie miasta wydano 113 mln zł. Wybudowano 48 pawilonów wystawowych, położonych w nowej części obecnego ogrodu zoologicznego[2]. Na urządzenie małej architektury wystawy: trawników i skwerów zużyto 100 tys. kwiatów i 2 tony nasion trawy[5]. Na okoliczność wystawy usunięto niemieckie napisy, a także aresztowano prostytutki i politycznie podejrzanych[2].

Program wystawy i ekspozycja[edytuj | edytuj kod]

Uroczystego otwarcia 21 lipca 1948 dokonał prezydent RP Bolesław Bierut[6], w obecności m.in. Józefa Cyrankiewicza, Hilarego Minca i Stanisława Szwalbe[7]. Szereg wystaw i prelekcji miał za zadanie podsumowanie trzech lat działalności Ministerstwa Ziem Odzyskanych, kierowanego przez Władysława Gomułkę oraz potwierdzenie słuszności przekazania Polsce Ziem Odzyskanych. Z okazji wystawy przed Halą Ludową ustawiono, stojącą tam do dziś, stalową Iglicę o wysokości 106 m. zaprojektowana na tę okoliczność przez Stanisława Hempla[6], a także m.in. wysoką wieżę ze zwykłych ocynkowanych wiader, stanowiące symbole powojennej odbudowy przemysłu[4]. Oprawa plastyczna Wystawy była dziełem znanych plastyków, m.in. Jana Cybisa, Stanisława Dawskiego, Xawerego Dunikowskiego, Eryka Lipińskiego, Henryka Stażewskiego, Bohdana Urbanowicza, Jerzego Wolffa oraz Stanisława i Wojciecha Zameczników[6].

Tereny wystawowe[edytuj | edytuj kod]

Teren ekspozycji podzielono na dwa sektory. W sektorze określanym jako „A”, który znajdował się w Hali Ludowej, Hali Czterech Kopuł i na terenie znajdującym się przed Halą prezentowano wystawy powiązane z kwestiami społecznymi, politycznymi oraz geograficznymi. Punktem centralnym tej części wystawy była Iglica. Celem tej części, w której prezentowane były wykresy, fotografie, projekty urbanistyczne było udowodnienie, że Ziemie Zachodnie były nierozerwalnie związane z państwem polskim[8]. W części tej położono szczególny nacisk na sukcesy władzy ludowej w odbudowie Wrocławia[6]. Jednym z elementów była wystawa 200 portretów przodowników pracy[6].

W drugiej części, zwanej „B”, znajdującej się po drugiej strony ul. Wróblewskiego, na terenach ogrodu zoologicznego i przyległych, znajdowały się ekspozycje dotyczące kwestii socjalnych i ekonomicznych.W części tej eksponowano m.in. urządzenia transportujące węgiel z wałbrzyskich kopalń, drewnianą wioskę rybacką z jeziorem i rybami, a także gospodarstwo rolne z krowami, owcami i końmi, jak również wylęgarnie drobiu. W pawilonach wystawienniczych znalazły się m.in. wyroby cukiernicze i wędliniarskie, tekstylia, meble biurowe, kajaki, jak też i płyty nagrobne i świece kościelne[6]. Wystawa połączona była ze sprzedażą towarów, zarówno przez przedsiębiorstwa państwowe jak i prywatne[1]. Sektor „C” to nieistniejący dziś Plac Młodzieżowy. Tu prezentowano 3 lata powojennej odbudowy Wrocławia pod hasłem „Wrocław twoje miasto”[4].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Trwającą 100 dni wystawę zwiedziło około dwóch milionów[1] lub, według innych źródeł, 1,5 miliona osób[6], w tym uczestnicy trwającego w dniach 25 – 28 sierpnia Światowego Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju reprezentujący 46 krajów świata. Bilety na wystawę kosztowały 200 zł, a dla członków związków zawodowych 150 zł[2]. Jadącym na WZO przysługiwały darmowe bilety kolejowe. W miastach tworzyły się komitety zajmujące się organizowaniem wycieczek do Wrocławia; 122 komitetów powstało w województwie śląskim[2]. Wystawa stała się dużym sukcesem propagandowym władz, a dla Wrocławia była okazją do przyspieszenia procesu porządkowania miasta i oddania do użytku pewnej ilości odrestaurowanych obiektów. Koszt przedsięwzięcia to 715 milionów zł, który został pokryty w jednej trzeciej[1].

Tło polityczne[edytuj | edytuj kod]

Otwarcie wystawy Ziem Odzyskanych, od lewej Stanisław Szwalbe, Bolesław Bierut, Konstanty Rokosowski i Hilary Minc

Pomysł zorganizowania wystawy prawdopodobnie pochodził od Józefa Stalina[8]. Na wystawie zabrakło m.in. Władysława Gomułki, co było efektem zaostrzającej się walki politycznej w obozie władzy[6]. Wystawa była wydarzeniem politycznym zorganizowanym i ściśle kontrolowanym przez władze. Była zaplanowana jako antyniemiecka, choć zamieniono jej przesłanie w antyimperialistyczne. Pracownicy poddani byli kontroli Urzędu Bezpieczeństwa w nocy z 21 na 22 lipca aresztowano dziesięciu pracowników wystawy, w tym plastyków i architektów i przesłuchano ich; następnego dnia zostali zwolnieni[8]. Na kilka dni przed otwarciem władze państwowe zdecydowały o zamknięciu pawilonu żydowskiego, który miał przedstawiać wkład Żydów w powojenną odbudowę Śląska. Eksponaty z pawilonu zostały rozdysponowane po całej wystawie, a pawilon przekazany pod wystawę Związku Polaków w Niemczech[9]. Podczas samej wystawy nie brakowało elementów propagandowych, m.in. hasła „Odra szumi po polsku”. Część propagandy zwrócona była przeciwko Niemcom[2].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Przypisy

  1. a b c d Wystawa Ziem Odzyskanych. W: Hala Stulecia [on-line]. [dostęp 2017-11-13].
  2. a b c d e f g Andrzej Adamski: Ziemie Odzyskane i miłośnicy pokoju. W: Gazeta Wyborcza [on-line]. 2008-09-18. [dostęp 2017-11-13].
  3. Wystawa Ziem Odzyskanych. W: Wielka Wyspa [on-line]. 2011-12-05. [dostęp 2017-11-13].
  4. a b c d Cezary Kaszewski: Półtora miliona ludzi odwiedziło Wrocław w sto dni. W: Dziennik Zachodni [on-line]. 2008-07-17. [dostęp 2017-11-13].
  5. Mariusz Urbanek: Wystawa Ziem Odzyskanych. W: Polityka [on-line]. 2016-09-13. [dostęp 2017-11-13].
  6. a b c d e f g h Wystawa Ziem Odzyskanych – Wrocław 1948. W: Dzieje.pl [on-line]. 2009-06-16. [dostęp 2017-11-13].
  7. WZO - Wystawa Ziem Odzyskanych we Wrocławiu w dniach 21VII - 31 X 1948 roku. [dostęp 2017-11-13].
  8. a b c Wystawa Ziem Odzyskanych i Kongres Pokoju. W: Gazeta Wyborcza [on-line]. [dostęp 2017-11-13].
  9. Paweł Gawlik: Od "wielkiej trwogi" do odbudowy. Powojenna sztuka w Zachęcie. W: Gazeta Wyborcza [on-line]. 2015-10-02. [dostęp 2017-11-13].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]