Zbiświcz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zbiświcz I
Zbiświcz II
Zbiświcz II odmienny
Zbiświcz II odmienny, wariant Uruskiego i Bonieckiego

Zbiświcz (Zbicwicz, Zbiczwicz, Zbiscwicz, Zbiswicz, Grabowski VII, Grabowski X, Grabowski-Gecendorf, Goetzendorf-Grabowski) − polski herb szlachecki, używany głównie na Pomorzu (Kaszuby).

Opis herbu[edytuj]

Herb występował w kilku wariantach. Opisy z wykorzystaniem zasad blazonowania, zaproponowanych przez Alfreda Znamierowskiego[1]:

Zbiświcz I (Zbiczwicz, Zbieszwic, Zbiswicz, Grabowski VII, Goetzendorf-Grabowski, Grabowski-Gecendorf): W polu błękitnym miecz na opak srebrny, na którym półksiężyc złoty. Klejnot: nad hełmem w koronie półksiężyc z złoty z takąż gwiazdą nad każdym rogiem. Labry błękitne, podbite złotem.

Zbiświcz II (Zbiczwicz, Zbieszwic, Zbiswicz, Grabowski X, Goetzendorf-Grabowski, Grabowski-Gecendorf): W polu błękitnym miecz na opak srebrny, na którym półksiężyc złoty z takąż gwiazdą nad każdym rogiem. Klejnot: nad hełmem w koronie godło, ale bez gwiazd, na pięciu piórach strusich; dwóch złotych między trzema błękitnymi. Labry błękitne, podbite złotem.

Zbiświcz II odmienny (Zbicswicz, Zbiczwic, Zbiswicz, Grabowski X odmienny, Goetzendorf-Grabowski, Grabowski-Gecendorf): W polu błękitnym miecz na opak srebrny, na którym półksiężyc złoty z takąż gwiazdą siedmioramienną nad każdym rogiem. Klejnot: nad hełmem w koronie półksiężyc złoty, na którym krzyż kawalerski czarny, na pięciu piórach strusich. Labry błękitne, podbite złotem.

Według Seweryna Uruskiego i Adama Bonieckiego w odmianie tej w klejnocie są tylko pióra[2][3].

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj]

Warianty I i II przytaczane przez Ostrowskiego (Księga herbowa rodów polskich jako odpowiednio Grabowski VII i X) oraz Nowego Siebmachera. Wariant II odmienny przytaczany przez Niesieckiego, Żychlińskiego (Złota księga szlachty polskiej), Ledebura (Adelslexikon der preussichen Monarchie von...), Żernickiego (Der polnische Adel), Bonieckiego (Herbarz polski, z innym klejnotem) oraz słownie opisana przez Uruskiego (Rodzina. Herbarz szlachty polskiej z innym klejnotem).

Legenda herbowa[edytuj]

Członkowie rodu mieli otrzymać herb od Władysława Jagiełły za udział w Bitwie pod Grunwaldem. Taka konstrukcja legendy budzi zdziwienie, ponieważ w czasach Bitwy Grabowscy byli lennikami Zakonu.

Rodzina Grabowskich-Goetzendorf[edytuj]

Jest to jedna z trzech rodzin kaszubskich używająca nazwiska Grabowski, obok Grabowskich Kiemlada oraz Grabowskich osiadłych na Warmii i Mazurach. Rodzina pochodzi z Grabowa w parafii Koczała. Wieś tę otrzymał na prawie chełmińskim Stefan von Gotzendorf z kuzynem Jaśkiem od Winricha von Kniprode. Grabowscy uważali się za potomków tego rycerza i przedstawili w 1479 roku oryginalne dokumenty potwierdzające prawa do wsi (Paweł, biskup chełmski, Maciej i Franciszek Grabowscy). Kolejne wzmianki o rodzinie pochodzą z lat: 1570 (Baltazar Grabowski, Mateusz Grabowski, Paweł Grabowski), 1614 (Krzysztof Grabowski), 1621 (Jakub Grabowski), 1648 (panowie Grabowscy), 1682 (Jakub, Andrzej, Maciej, Grzegorz, Michał). Do największego znaczenia doszli Goetzendorf-Grabowscy. Grabowski Andrzej-Teodor, uczestnik bitwy pod Wiedniem w 1683, człuchowski sędzia ziemski w 1713, następnie kasztelan chełmiński w 1733, zm. w 1737. Grabowski Adam-Stanisław, biskup chełmiński 1734, kujawski 1739, warmiński 1741, zm. 1766. Grabowski Jan-Michał, kasztelan gdański 1746, elblągski 1766, zm. 1770. Grabowski Adam, generał major wojsk koronnych, szambelan Augusta III, starosta lipiński, właściciel Wełny i Parkowa. Grabowski von Gőtzendroff na Grylewie Piotr-Bonifacy, generał major wojsk koronnych, otrzymał tytuł hrabiego pruskiego 1786 z herbem Grabowski VIII Hrabia, Józef Ignacy Tadeusz Goetzendorf-Grabowski (1791-1881) wraz z Józefem Grabowskim otrzymali w 1840 pruski tytuł hrabiowski z herbem Grabowski IX Hrabia.

Herbowni[edytuj]

Zbiświcz, Grabowski, Grabowski-Goetzendorf (von Gőtzendorff, Gecendorf). Nie jest pewne, czy Grabowscy-Goetzendorf pieczętowali się Zbiświczem pierwotnie. Goetzenowie, rzekomi protoplaście Grabowskich, używali innego herbu (pół orła czarnego nad dwoma pasami: czerwonym i błękitnym). Jan Długosz z kolei dał Pawłowi, biskupowi chełmskiemu herb Powała. Natomiast Marian Biskup przypisał im herb Grabowskich z Grabowa parchowskiego, czyli Rembowski I. Możliwe, że herbem tym rodzina zaczęła się posługiwać dopiero pod koniec XVII wieku (nie zna go jeszcze herbarz Dachnowskiego).

Istniało wiele innych rodzin o nazwisku Grabowski, w tym na Kaszubach jeszcze jedna, herbu Grabowski VI. Pełna lista herbów Grabowskich dostępna w artykule Grabowski IV.

Tadeusz Gajl wymienia ponadto tego herbu rodziny Iwanicki i Witawski. W przypadku Iwanickich chodzi tu prawdopodobnie o herb Zbiświcz (Zbiewicz), podpisany przez Gajla Iwanicki. Jest to wariant Zbiświcza używany przez Iwanickich z prawobrzeżnej Ukrainy[4].

Przypisy

  1. Alfred Znamierowski, Paweł Dudziński: Wielka księga heraldyki. Warszawa: Świat Książki, 2008, s. 104-108. ISBN 978-83-247-0100-1.
  2. Seweryn Uruski: Rodzina: herbarz szlachty polskiej. T. 4. s. 349.
  3. Adam Boniecki: Herbarz polski. T. 7. s. 19.
  4. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007, s. 396. ISBN 978-83-60597-10-1.

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

herbarz, heraldyka, lista herbów