Człuchów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Człuchów
Zamek w Człuchowie
Zamek w Człuchowie
Herb
Herb Człuchowa
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat człuchowski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1348
Burmistrz Ryszard Szybajło
Powierzchnia 12,48 km²
Wysokość 158,2 - 184 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności

14 292[1]
Strefa numeracyjna
+48 59
Kod pocztowy 77–300
Tablice rejestracyjne GCZ
Położenie na mapie powiatu człuchowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu człuchowskiego
Człuchów
Człuchów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Człuchów
Człuchów
Ziemia 53°39′52″N 17°21′36″E/53,664444 17,360000
TERC
(TERYT)
6222803011
Urząd miejski
ul. Wojska Polskiego 1
77–300 Człuchów
Strona internetowa

Człuchów (dawniej pol. Słuchów[2], 1945 Człochów[3], kaszb. Człuchòwò lub też Człochòwò[4], niem. Schlochau) – miasto w województwie pomorskim, siedziba powiatu człuchowskiego oraz gminy wiejskiej Człuchów.

Według danych z 31 grudnia 2009 r.[1] miasto miało 14 311 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto leży pomiędzy jeziorami: Urzędowym, Miejskim Małym, Miejskim Dużym oraz największym – Rychnowskim, w północnej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Pojezierza Krajeńskiego), w odległości 136 km na południowy zachód od Gdańska. Człuchów przecinają drogi krajowe:

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[5] Człuchów ma obszar 12,48 km², w tym:

  • użytki rolne: 33%
  • użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 0,79% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2008[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 14 352 100 7532 52,5 6820 47,5
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1123 589,3 533,6

Miasta partnerskie[7][edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Człuchów był starym osiedlem pomorskim, wzmiankowanym w XII wieku. Prawa miejskie posiada od 1348 roku. Od 1312 był własnością Krzyżaków, rezydował tu wielki Mistrz zakonu, brat Ulryka, Konrad V von Jungingen. Od 1466 (koniec wojny trzynastoletniej) Człuchów należał do Polski. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i Innych Krajów Słowiańskich z 1880 roku podaje, że pierwszym starostą człuchowskim jeszcze przed pokojem toruńskim, był Mikołaj Szarlej, po nim objął starostwo Władysław, kasztelan nakielski, wspominany w roku 1463. I w roku 1466 Jerzy Dąbrowski, o którym pisze Niesiecki, także dostał się do niewoli krzyżackiej. W roku 1510 starostą człuchowskim był Andrzej Górski, podkomorzy poznański. W roku 1520 Rafał Leszczyński, kasztelan łędzki, który potem został biskupem przemyskim i płockim. W roku 1535 zmarł Stanisław Kościelecki, w 1545 zmarł Jan Kościelecki, w r. 1565 Achacy Czerna[8]. Od 1772 (I rozbiór Polski) Człuchów należał do Prus. Od 1945 roku Człuchów znajduje się ponownie w Polsce.

Panorama Człuchowa widziana z wieży zamkowej

W latach 1945-1999 Człuchów zmieniał przynależność administracyjną. Przed utworzeniem województwa szczecińskiego w 1946 był przejściowo częścią województwa pomorskiego z siedzibą w Bydgoszczy. W latach 1946-1950 był częścią województwa szczecińskiego, w latach 1950–1975 województwa koszalińskiego, w latach 1975–1998 województwa słupskiego. Od 1999 należy do województwa pomorskiego.

Jednym z tych, którzy najlepiej udokumentowali historię Ziemi Człuchowskiej, był Edmund Kloskowski. Swój wkład w badania nad dziejami miasta i okolic mają również Marian Fryda i Wiktor Zybajło.

Muzeum Regionalne prezentuje w swym dziale archeologicznym pradzieje Ziemi Człuchowskiej. Zabytki pochodzą z badań nad wczesnośredniowiecznych, osadnictwa w rejonie jeziora Krępsko i Szczytno oraz cmentarzyska ludności kultury pomorskiej w Olszanowie, Sąpólnie i Gwieździnie[9].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Wieża ciśnień z XIX wieku

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zabytkami prawnie chronionymi są[10]

  • barokowy kościół parafialny pw. św. Jakuba z XVII wieku, z wieżą z XVIII wieku, następnie rozbudowany. Ufundowany był przez ówczesnego starostę Jakuba Wejhera, konsekrowany w 1647 r.
  • park miejski Lasek Luizy z XIX w.
  • park z 1828 r.
  • dwór murowano-szachulcowy z 1 poł. XIX w. przy ul. Wojska Polskiego 5
  • budynek poczty z 1892 roku;
  • budynek dawnej szkoły średniej przygotowującej do zawodu nauczyciela „Preporanda” z 1901 roku, ul. Szczecińska (obecnie siedziba Urzędu Gminy);
  • zabytkowe kamienice z XIX wieku przy ul. Królewskiej;
  • budynek dawnej szkoły specjalnej dla dzieci głuchoniemych z 1882 roku przy ul. Parkowej (obecnie siedziba ZSA);
  • wille z końca XIX wieku przy ul. Batorego;
  • budynek browaru Rudolfa Leya z XIX wieku (obecnie siedziba PSS Społem);
  • budynek dawnej szkoły miejskiej z 1892 roku przy ul. Traugutta (obecnie siedziba CKU).
  • budynek dworu miejskiego z 2 poł. XIX w., dawniej siedziba starostwa przy al. Wojska Polskiego 3 (obecnie Muzeum Regionalne)
  • układ urbanistyczny d. śródmieścia

Zamek[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zamek w Człuchowie.

W Człuchowie znajdował się drugi po Malborku pod względem wielkości[11] zamek krzyżacki (a terytorialnie największy). Był on siedzibą komtura i konwentu krzyżackiego. Rezydowali w nim m.in. komtur Ulrich von Jungingen i Konrad von Wallenrode (1377-1382)[12]. Do dziś przetrwały mury, wieża i nie odkryte jeszcze podziemia. W XIX wieku zamek został w większości rozebrany na odbudowę miasta po pożarze.

Organizacje[edytuj | edytuj kod]

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące wyznania:

Jednostka Strzelecka 4039 Człuchów[edytuj | edytuj kod]

W Człuchowie mieści się Jednostka Strzelecka 4039 Człuchów. Jest to jednostka terenowa Związku Strzeleckiego „Strzelec” Organizacji Społeczno-Wychowawczej, który jest jest patriotycznym stowarzyszeniem – kontynuatorem istniejącego w okresie międzywojennym Związku Strzeleckiego. Działa jako stowarzyszenie rejestrowe we współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej. JS4039 Człuchów poprzez wychowanie obywatelskie członków oraz przygotowywanie młodzieży do służby wojskowej działa na rzecz niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej i jej umacniania.

Komturia Człuchowska[edytuj | edytuj kod]

Stowarzyszenie Komturii Człuchowskiej skupia pasjonatów epoki rycerskiej. Komturia Człuchowska jest głównym organizatorem turnieju rycerskiego (Człuchowskiego Turnieju Rycerskiego o Miecz Konrada Wallenroda, wcześniej Człuchowskiego Turnieju Rycerskiego o Miecz Arnolda von Baden), który odbywa się zawsze w przedostatni weekend sierpnia.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście Człuchów od 1985 roku istnieją dwa kluby kajakowe: "Piast" i "Polstyr" Człuchów, które w swojej historii wytrenowali wielu mistrzów polski oraz wielu medalistów międzynarodowych zawodów kajakowych typu Mistrzostwa Polski, Mistrzostwa Europy.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Stacja benzynowa z tworzyw sztucznych (1972)

Człuchów leży na przecięciu dróg krajowych nr 25 i nr 22. Są to szlaki komunikacyjne na trasach: KoszalinBydgoszczWarszawa i BerlinGorzów Wlkp.ElblągKaliningrad. Miasto posiada obwodnicę w ciągu drogi krajowej nr 22.

Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 210: Chojnice – Runowo Pomorskie, przy której znajduje się stacja kolejowa Człuchów. Przewozy Regionalne zapewniają połączenia z Chojnicami i Szczecinkiem.

Działa tu również przedsiębiorstwo PKS Człuchów, zapewniające połączenia z Gdańskiem, Chojnicami, Bydgoszczą, Toruniem, Koszalinem, Kołobrzegiem, Szczecinem, Szczecinkiem, Złotowem, Piłą. Komunikację z miastem zapewniają również autobusy PKS Szczecinek, PKS Bytów, PKS Bydgoszcz, PKS Koszalin, PKS Wałcz i inne.

W 1972 oddano w mieście do użytku pierwszą w Polsce stację benzynową (CPN), której budynek był wykonany z prefabrykatów z tworzyw sztucznych[14].

Ludzie związani z Człuchowem[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Człuchowem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym, stan 30.06.2014.
  2. Maria Malec: Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13857-2.
  3. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  4. Dr F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem” (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3).
  5. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. http://www.czluchow.eu/pl/page/miasta-partnerskie
  8. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa, wyd. Z.P. POLIMER  Koszalin 2010, ISBN 978-83-89976-40-6 , s. 257
  9. http://muzeum.czluchow.pl/ [dostęp 2014-02-21]
  10. Rejestr zabytków KOBiDZ (dostęp: 04-01-2009).
  11. Archeolodzy i Krzyżacy – Rzeczpospolita.
  12. Konrad von Wallenrode.
  13. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.
  14. md, Nowe i najnowsze, w: Młody Technik, nr 3/1972, s.4

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]