Człuchów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Człuchów
Zamek w Człuchowie
Zamek w Człuchowie
Herb
Herb Człuchowa
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat człuchowski
Gmina gmina miejska
Prawa miejskie 1348
Burmistrz Ryszard Szybajło
Powierzchnia 12,48 km²
Wysokość 158,2 - 184 m n.p.m.
Populacja (2009)
• liczba ludności

14 292[1]
Strefa numeracyjna
+48 59
Kod pocztowy 77–300
Tablice rejestracyjne GCZ
Położenie na mapie powiatu człuchowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu człuchowskiego
Człuchów
Człuchów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Człuchów
Człuchów
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Człuchów
Człuchów
Ziemia 53°39′52″N 17°21′36″E/53,664444 17,360000
TERC
(TERYT)
6222803011
Urząd miejski
ul. Wojska Polskiego 1
77–300 Człuchów
Strona internetowa

Człuchów (dawniej pol. Słuchów[2], 1945 Człochów[3], kaszb. Człuchòwò lub też Człochòwò[4], niem. Schlochau) – miasto w województwie pomorskim, siedziba powiatu człuchowskiego oraz gminy wiejskiej Człuchów.

Według danych z 31 grudnia 2009 r.[1] miasto miało 14 311 mieszkańców.

Położenie[edytuj]

Miasto leży pomiędzy jeziorami: Urzędowym, Miejskim Małym, Miejskim Dużym oraz największym – Rychnowskim, w północnej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Pojezierza Krajeńskiego), w odległości 136 km na południowy zachód od Gdańska. Człuchów przecinają drogi krajowe:

Struktura powierzchni[edytuj]

Według danych z roku 2002[5] Człuchów ma obszar 12,48 km², w tym:

  • użytki rolne: 33%
  • użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 0,79% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj]

Dane z 31 grudnia 2008[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 14 352 100 7532 52,5 6820 47,5
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1123 589,3 533,6
  • Piramida wieku mieszkańców Człuchowa w 2014 roku[7].


Piramida wieku Czluchow.png

Miasta partnerskie[8][edytuj]

Historia[edytuj]

Człuchów był starym osiedlem pomorskim, wzmiankowanym w XII wieku. Prawa miejskie posiada od 1348 roku. Od 1312 był własnością Krzyżaków, rezydował tu wielki Mistrz zakonu, brat Ulryka, Konrad V von Jungingen. Od 1466 (koniec wojny trzynastoletniej) Człuchów należał do Polski. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i Innych Krajów Słowiańskich z 1880 roku podaje, że pierwszym starostą człuchowskim jeszcze przed pokojem toruńskim, był Mikołaj Szarlej, po nim objął starostwo Władysław, kasztelan nakielski, wspominany w roku 1463. I w roku 1466 Jerzy Dąbrowski, o którym pisze Niesiecki, także dostał się do niewoli krzyżackiej. W roku 1510 starostą człuchowskim był Andrzej Górski, podkomorzy poznański. W roku 1520 Rafał Leszczyński, kasztelan łędzki, który potem został biskupem przemyskim i płockim. W roku 1535 zmarł Stanisław Kościelecki, w 1545 zmarł Jan Kościelecki, w r. 1565 Achacy Czerna[9]. Od 1772 (I rozbiór Polski) Człuchów należał do Prus. Od 1945 roku Człuchów znajduje się ponownie w Polsce, obecna nazwa miasta została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[10]

Panorama Człuchowa widziana z wieży zamkowej

W latach 1945-1999 Człuchów zmieniał przynależność administracyjną. Przed utworzeniem województwa szczecińskiego w 1946 był przejściowo częścią województwa pomorskiego z siedzibą w Bydgoszczy. W latach 1946-1950 był częścią województwa szczecińskiego, w latach 1950–1975 województwa koszalińskiego, w latach 1975–1998 województwa słupskiego. Od 1999 należy do województwa pomorskiego.

Jednym z tych, którzy najlepiej udokumentowali historię Ziemi Człuchowskiej, był Edmund Kloskowski. Swój wkład w badania nad dziejami miasta i okolic mają również Marian Fryda i Wiktor Zybajło.

Muzeum Regionalne prezentuje w swym dziale archeologicznym pradzieje Ziemi Człuchowskiej. Zabytki pochodzą z badań nad wczesnośredniowiecznych, osadnictwa w rejonie jeziora Krępsko i Szczytno oraz cmentarzyska ludności kultury pomorskiej w Olszanowie, Sąpólnie i Gwieździnie[11].

Architektura[edytuj]

Wieża ciśnień z XIX wieku

Zabytki[edytuj]

Do rejestru zabytków zostały wpisane[12]:

  • barokowy kościół parafialny pw. św. Jakuba z XVII wieku, z wieżą z XVIII wieku, następnie rozbudowany. Ufundowany był przez ówczesnego starostę Jakuba Wejhera, konsekrowany w 1647 r. (nr rej.: A-295 z 27.09.1960)
  • park miejski „Lasek Luizy” z XIX w. (nr rej.: A-1820 z 3.12.2007 i z 4.12.2007)
  • Zamek w Człuchowie z parkiem (nr rej.: A-35/89 z 25.05.1955:
  • dwór murowano-szachulcowy z 1 poł. XIX w. przy ul. Wojska Polskiego 5 (nr rej.: A-512 z 20.12.1965)
  • układ urbanistyczny dawnego śródmieścia (nr rej.: A-513 z 20.12.1965)

Pozostałe obiekty zabytkowe:

  • budynek poczty z 1892 roku;
  • budynek dawnej szkoły średniej przygotowującej do zawodu nauczyciela „Preporanda” z 1901 roku, ul. Szczecińska (obecnie siedziba Urzędu Gminy);
  • zabytkowe kamienice z XIX wieku przy ul. Królewskiej;
  • budynek dawnej szkoły specjalnej dla dzieci głuchoniemych z 1882 roku przy ul. Parkowej (obecnie siedziba ZSA);
  • wille z końca XIX wieku przy ul. Batorego;
  • budynek browaru Rudolfa Leya z XIX wieku;
  • budynek dawnej szkoły miejskiej z 1892 roku przy ul. Traugutta (obecnie siedziba CKU).
  • budynek dworu miejskiego z 2 poł. XIX w., (dawniej siedziba starostwa przy al. Wojska Polskiego 3)

Zamek[edytuj]

 Osobny artykuł: Zamek w Człuchowie.

W Człuchowie znajdował się drugi po Malborku pod względem wielkości[13] zamek krzyżacki (a terytorialnie największy). Był on siedzibą komtura i konwentu krzyżackiego. Rezydowali w nim m.in. komtur Ulrich von Jungingen i Konrad von Wallenrode (1377-1382)[14]. Do dziś przetrwały mury, wieża i nie odkryte jeszcze podziemia. W XIX wieku zamek został w większości rozebrany na odbudowę miasta po pożarze.

Organizacje[edytuj]

Religia[edytuj]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące wyznania:

Jednostka Strzelecka 4039 Człuchów[edytuj]

W Człuchowie mieści się Jednostka Strzelecka 4039 Człuchów. Jest to jednostka terenowa Związku Strzeleckiego „Strzelec” Organizacji Społeczno-Wychowawczej, który jest patriotycznym stowarzyszeniem – kontynuatorem istniejącego w okresie międzywojennym Związku Strzeleckiego. Działa jako stowarzyszenie rejestrowe we współpracy z Ministerstwem Obrony Narodowej. JS4039 Człuchów poprzez wychowanie obywatelskie członków oraz przygotowywanie młodzieży do służby wojskowej działa na rzecz niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej i jej umacniania.

Komturia Człuchowska[edytuj]

Stowarzyszenie Komturii Człuchowskiej skupia pasjonatów epoki rycerskiej. Komturia Człuchowska jest głównym organizatorem turnieju rycerskiego (Człuchowskiego Turnieju Rycerskiego o Miecz Konrada Wallenroda, wcześniej Człuchowskiego Turnieju Rycerskiego o Miecz Arnolda von Baden), który odbywa się zawsze w przedostatni weekend sierpnia.

Sport[edytuj]

W mieście Człuchów od 1985 roku istnieją dwa kluby kajakowe: "Piast" i "Polstyr" Człuchów, które w swojej historii wytrenowali wielu mistrzów polski oraz wielu medalistów międzynarodowych zawodów kajakowych typu Mistrzostwa Polski, Mistrzostwa Europy.

Transport[edytuj]

Stacja benzynowa z tworzyw sztucznych (1972)

Człuchów leży na przecięciu dróg krajowych nr 25 i nr 22. Są to szlaki komunikacyjne na trasach: KoszalinBydgoszczWarszawa i BerlinGorzów Wlkp.ElblągKaliningrad. Miasto posiada obwodnicę w ciągu drogi krajowej nr 22.

Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 210: Chojnice – Runowo Pomorskie, przy której znajduje się stacja kolejowa Człuchów. Przewozy Regionalne zapewniają połączenia z Chojnicami i Szczecinkiem.

Komunikacja autobusowa realizuje połączenia z Chojnicami, Bydgoszczą, Toruniem, Koszalinem, Kołobrzegiem, Szczecinkiem,

Komunikację z miastem zapewniają autobusy PKS Szczecinek, PKS Bytów, PKS Bydgoszcz, PKS Koszalin i inne.

W 1972 oddano w mieście do użytku pierwszą w Polsce stację benzynową (CPN), której budynek był wykonany z prefabrykatów z tworzyw sztucznych[16].

Ludzie związani z Człuchowem[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Człuchowem.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym, stan 30.06.2014.
  2. Maria Malec: Słownik etymologiczny nazw geograficznych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13857-2.
  3. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  4. Dr F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem” (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3).
  5. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. http://www.polskawliczbach.pl/Czluchow, w oparciu o dane GUS.
  8. http://www.czluchow.eu/pl/page/miasta-partnerskie
  9. Jerzy Antoni Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa, wyd. Z.P. POLIMER  Koszalin 2010, ISBN 978-83-89976-40-6 , s. 257
  10. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  11. http://muzeum.czluchow.pl/ [dostęp 2014-02-21]
  12. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo pomorskie. 31 marca 2016. [dostęp 2015-09-21]. s. 12.
  13. Archeolodzy i Krzyżacy – Rzeczpospolita.
  14. Konrad von Wallenrode.
  15. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.
  16. md, Nowe i najnowsze, w: Młody Technik, nr 3/1972, s.4

Linki zewnętrzne[edytuj]