Żabnicokształtne

Żabnicokształtne
Lophiiformes
Garman, 1899
Żabnica (Lophius piscatorius)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	promieniopłetwe
Rząd	żabnicokształtne
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Żabnicokształtne, nogopłetwe (Lophiiformes) – rząd morskich ryb promieniopłetwych charakteryzujących się wielką paszczą i obecnością wiciowatego wabika umieszczonego na głowie ryby. W zapisie kopalnym znane są z morskich osadów dolnego eocenu. Współcześnie występują w wodach oceanicznych strefy tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej.

Cechy charakterystyczne

Ciało większości żabnicokształtnych jest spłaszczone grzbietobrzusznie. Duża głowa zakończona szeroko rozwierającą się paszczą uzbrojoną w ostre zęby. Płetwy piersiowe zostały przekształcone w narząd ruchu umożliwiający pełzanie po dnie lub kępach roślin. Pierwszy promień płetwy grzbietowej niemal wszystkich gatunków znajduje się na głowie. Jest przekształcony w elastyczną wić (illicium) zakończoną wabikiem (esca), o różnym kształcie i budowie. Narząd ten wykorzystywany jest do wabienia ofiary. Znajdują się w nim narządy dotyku. U wielu gatunków brak płetw brzusznych. Otwory skrzelowe znajdują się zwykle za lub poniżej podstawy płetw piersiowych. Pęcherz pławny zamknięty lub nie występuje. Brak żeber i kości śródkruczej.

Ciekawostka

Samiec Photocorynus spiniceps z rodziny Linophrynidae jest jednym z najmniejszych kręgowców świata. Osiąga zaledwie 1 cm długości (samice tego gatunku są większe – osiągają ok. 4 cm).

Systematyka

Przedstawiciel rodziny antenariusowatych

Żabnica (Lophius piscatorius)

Ogcocephalus parvus

Rodziny zaliczane do żabnicokształtnych grupowane są w podrzędach:

Lophioidei (żabnicowce) – najstarsza grupa, uważana za takson siostrzany pozostałych, żyją przy dnie w strefie sublitoralnej:

• Lophiidae – żabnicowate

Antennarioidei (antenariusowce, histrionowce) – występują na płytkim dnie litoralu, w gęstwinach wodorostów:

• Antennariidae – antenariusowate
• Tetrabrachiidae
• Lophichthyidae
• Brachionichthyidae

Ogcocephalioidei (maźnicowce) – w tym wyodrębniane czasem Ceratioidei (matronicowce) i Chaunacioidei – żyją w strefie batypelagialnej:

• nadrodzina Chaunacioidea:
  • Chaunacidae – chonaksowate
• nadrodzina Ogcocephalioidea:
  • Ogcocephalidae – ogackowate
• nadrodzina Ceratioidea – silnie zaznaczony dymorfizm płciowy, ryby głębinowe:
  • Caulophrynidae
  • Neoceratiidae
  • Melanocetidae
  • Himantolophidae – maszkarowate
  • Diceratiidae
  • Oneirodidae
  • Thaumatichthyidae
  • Centrophrynidae
  • Ceratiidae – matronicowate
  • Gigantactinidae
  • Linophrynidae

Zobacz też

• Ryby - wykaz rodzin.

Bibliografia

1. Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976. 
2. Joseph S. Nelson: Fishes of the World. Wyd. 4. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7.  (ang.)
3. G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.