Doskonałokostne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Doskonałokostne
Teleostei[1]
Müller, 1845[2]
Okres istnienia: trias–dziś
Doskonałokostne
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Podgromada nowopłetwe
Infragromada doskonałokostne
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Doskonałokostne[3], doskonałokostnoszkieletowe[4], cienkołuskie[5], ościste[5] (Teleostei) – infragromada ryb promieniopłetwych (Actinopterygii) obejmująca większość współcześnie żyjących gatunków ryb. W literaturze często nazywane są rybami kostnoszkieletowymi lub kościstymi.

Ewolucja i filogeneza[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze Teleostei znane są ze śladów kopalnych znalezionych w warstwach triasowych. Największy rozwój osiągnęły we wczesnej kredzie. Obecnie żyjące gatunki zamieszkują większość zbiorników wodnych na Ziemi. Wykazują bardzo duże zróżnicowanie kształtów, ubarwienia i przystosowań. Tworzą najbardziej zróżnicowaną gatunkowo grupę kręgowców. Współcześnie żyjące ryby doskonałokostne uznano bez wątpienia za takson monofiletyczny[6]. Wątpliwości pozostają przy analizie relacji ich pokrewieństwa z taksonami wymarłymi.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Nazwa doskonałokostne nawiązuje do w pełni wykształconego szkieletu kostnego i skostniałej czaszki. Mają dobrze rozwinięty aparat gębowy i homocerkalną płetwę ogonową. Ciało jest nagie lub pokryte elastycznymi łuskami (cykloidalne bądź ktenoidalne), czasem kolcami lub płytkami kostnymi, ale bez ganoiny. Brak stożka tętniczego lub jest silnie zredukowany. Zanika zastawka spiralna w jelicie, natomiast tworzy się opuszka tętnicza. Gruczoły płciowe mają odrębne przewody wyprowadzające. Większość rozmnaża się poprzez zapłodnienie zewnętrzne, nieliczne są żyworodne. Wiele gatunków morskich wytwarza lekkie jaja unoszone na znaczne odległości z prądem wody.

Znaczenie gospodarcze[edytuj | edytuj kod]

Do ryb doskonałokostnych należy większość gatunków użytkowych, poławianych gospodarczo, zwłaszcza śledziokształtne i okoniokształtne. Wiele gatunków jest obiektem zainteresowania akwarystyki.

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Doskonałokostne dzielone są na nadrzędy[7][6]:

Rzędy[edytuj | edytuj kod]

Poniżej zestawiono wszystkie rzędy zaliczane do Teleostei.

Nadrząd Rząd Nazwa zwyczajowa (polska)
elopsopodobne Albuliformes albulokształtne Pterothrissus gissu.jpg
elopsopodobne Anguilliformes węgorzokształtne Anguilla australis (Short-finned eel).gif
gardłopłetwe Ateleopodiformes (brak nazwy) Ijimaia plicatellus.jpg
kolcopłetwe Atheriniformes aterynokształtne Atherinomorus lacunosus (Hardyhead silverside).gif
krągłołuskie Aulopiformes skrzelokształtne Chlorophthalmus chalybeius.jpg
pseudokolcopłetwe Batrachoidiformes batrachokształtne Porichthys porosissimus.jpg
kolcopłetwe Beloniformes belonokształtne Hemiramphus brasiliensis (line art).jpg
kolcopłetwe Beryciformes beryksokształtne Beryx splendens (Splendid Alfonsino).gif
kolcopłetwe Cetomimiformes wielorybinkokształtne Cetomimus gillii.jpg
otwartopęcherzowe Characiformes kąsaczokształtne Galeocharax humeralis.jpg
śledziopodobne Clupeiformes śledziokształtne Clupea sprattus.jpg
wąsatkopodobne Ctenothrissiformes (brak nazwy)
otwartopęcherzowe Cypriniformes karpiokształtne Mört, Nordisk familjebok.png
kolcopłetwe Cyprinodontiformes karpieńcokształtne Sheepshead minnow.jpg
elopsopodobne Elopiformes elopsokształtne Elops saurus (line art).jpg
przedkolcopłetwe Esociformes szczupakokształtne Muskellunge USFWS.jpg
pseudokolcopłetwe Gadiformes dorszokształtne Atlantic cod.jpg
kolcopłetwe Gasterosteiformes ciernikokształtne Apeltes quadracus.gif
kolcopłetwe Gobiesociformes grotnikokształtne Gobiesox maeandricus.jpg
otwartopęcherzowe Gonorynchiformes piaskolcokształtne Beaked salmon.png
otwartopęcherzowe Gymnotiformes strętwokształtne Gymnotus carapo.png
kostnojęzykopodobne Hiodontiformes (brak nazwy) Hiodon tergisus NOAA.jpg
strojnikopodobne Lampridiformes strojnikokształtne Opah.png
pseudokolcopłetwe Lophiiformes żabnicokształtne Lophius piscatorius.jpg
kolcopłetwe Mugiliformes mugilokształtne Mugil cephalus.jpg
świetlikopodobne Myctophiformes świetlikokształtne Myctophum affine.jpg
elopsopodobne Notacanthiformes łuskaczokształtne Notacanthus sexspinis.jpg
pseudokolcopłetwe Ophidiiformes wyślizgokształtne Otophidium omostigma.jpg
przedkolcopłetwe Osmeriformes stynkokształtne Osmerus mordax (line art).jpg
kostnojęzykopodobne Osteoglossiformes kostnojęzykokształtne ArapaimaImg.jpg
kolcopłetwe Perciformes okoniokształtne Abborre, Iduns kokbok.jpg
pseudokolcopłetwe Percopsiformes okonkokształtne Percopsis omiscomaycus.jpg
kolcopłetwe Pleuronectiformes flądrokształtne Pseudopleuronectes americanus.jpg
wąsatkopodobne Polymixiiformes wąsatkokształtne Polymixia nobilis.jpg
elopsopodobne Saccopharyngiformes gardzielcokształtne Cyema atrum.jpg
przedkolcopłetwe Salmoniformes łososiokształtne Blanklax, Iduns kokbok.jpg
kolcopłetwe Scorpaeniformes skorpenokształtne Scorpaena agassizii.jpg
otwartopęcherzowe Siluriformes sumokształtne Bagre marinus (line art).jpg
kolcopłetwe Stephanoberyciformes stefanoberyksokształtne Stephanoberyx monae.jpg
gardłopłetwe Stomiiformes wężorokształtne Stomias affinis.jpg
kolcopłetwe Synbranchiformes szczelinokształtne Macrognathus siamenis.jpg
kolcopłetwe Syngnathiformes igliczniokształtne Syngnathus acus Gervais.jpg
kolcopłetwe Tetraodontiformes rozdymkokształtne Arothron firmamentum (Starry toado).gif
kolcopłetwe Zeiformes piotroszokształtne Silvery john dory.png

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Teleostei w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. J. Müller: Über den Bau und die Grenzen der Ganoiden, und über das natürliche System der Fische. Berlin: Abh. kgl. Akad. Wiss., 1845, s. 117-216.
  3. Wincenty Kilarski: Zarys anatomii i histologii ryb doskonałokostnych. Olsztyn: Instytut Rybactwa Śródlądowego, 2007. ISBN 978-83-60111-20-8.
  4. Ryby : encyklopedia zwierząt. Henryk Garbarczyk, Małgorzata Garbarczyk i Leszek Myszkowski (tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN : Dorota Szatańska, 2007, s. 20. ISBN 978-83-01-15140-9.
  5. 5,0 5,1 Ryby kopalne. red. Michał Ginter. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012, s. 346. ISBN 978-83-235-0973-8.
  6. 6,0 6,1 Wiley & Johnson: A teleost classification based on monophyletic groups. W: Nelson, Schultze & Wilson (red.): Origin and Phylogenetic Interrelationships of Teleosts. Monachium: Verlag Dr. Friedrich Pfeil, 2010, s. 123-182. ISBN 978-3-89937-107-9.
  7. Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biologia. Mulimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. Wrocław: Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
  • Eschmeyer, W.N. & Fricke, R. (eds.): Catalog of Fishes electronic version (ang.). California Academy of Sciences. [dostęp 1 marca 2009].
  • Froese, R. & D. Pauly: FishBase (ang.). FishBase. World Wide Web electronic publication. www.fishbase.org, 2008. [dostęp 1 marca 2009].
  • Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
  • Ryby : encyklopedia zwierząt. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN : Dorota Szatańska, 2007. ISBN 978-83-01-15140-9.
  • Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12286-2.