Aleksander Szuch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Aleksander Szuch (ur. 26 stycznia 1896, zm. 11 czerwca 1990 w Warszawie) – działacz niepodległościowy, kawaler Krzyża Srebrnego Orderu Virtuti Militari V klasy i czterokrotnie Krzyża Walecznych za wojnę polsko-bolszewicką.

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 26 stycznia 1896, później jego rodzina przeniosła się w okolice Warszawy. Skończył prywatną szkołę powszechną w Żyrardowie a później 3 lata uczęszczał do szkoły technicznej, z której został wyrzucony z wilczym biletem za działalność niepodległościową. W 1914 wstąpił do Polskiego Czerwonego Krzyża i wyjechał do Rosji.

Lata żołnierskie[edytuj | edytuj kod]

15 listopada 1916 został powołany do Armii Rosyjskiej i wcielony do III Dywizji Kaukaskiej, w której służył do 20 września 1917. Po rozwiązaniu dywizji na Ukrainie wstąpił na ochotnika do I Korpusu Polskiego w którym służył aż do rozbrojenia (w trzecim szwadronie). Po powrocie do kraju w dniu 6 września 1918 przyjął pseudonim "Marmur" i wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. Za tą działalność został odznaczony Medalem Niepodległości. Działał na terenie województwa lubelskiego. W marcu 1918 r. brał udział w napadzie na posterunek żandarmerii w Komorowie, a następnie do ostatnich dni października 1918, prowadził na terenie powiatu tomaszowskiego działalność kulturalno–oświatową. Brał czynny udział w rozbrajaniu okupantów na terenie Tomaszowa Mazowieckiego i pobliskich mniejszych miasteczek oraz walczył z Ukraińcami na przełomie października i listopada 1918.

Wyjechał do Warszawy gdzie spotykał swoich dawnych przełożonych – towarzyszy broni rtm. Mikołaja Waraksiewicza, por. Kazimierza Żelisławskiego i por. Leonarda Dzierdziejowskiego. Wstąpił do II Pułku Ułanów Grochowskich im. gen. Dwernickiego i wyjechał do Siedlec. Przeprowadził samodzielną nocną akcję wywiadowczą, polegającą na rozpoznaniu dokładnego położenia niemieckiego szwadronu Huzarów Śmierci, walnie przyczyniając się do sukcesu 4 szwadronu w bezkrwawej akcji rozbrojenia Niemców, wczesnym rankiem 5 grudnia 1919 w Rożkach pod Mordami.

Quote-alpha.png
Trzeba było widzieć miny Niemców, starych żołnierzy gwardii, gdy przekonali się, że wzięła ich do niewoli garstka na wpół jeszcze cywilnych ułanów. Był to pierwszy triumf młodego pułku.

Miejscowi członkowie POW, w odwecie za masakrę dokonaną w Międzyrzecu, chcieli pozbawić życia niemieckich kawalerzystów, "ale dowodzący akcją por. (rtm.) Żelisławski oświadczył, że żołnierz polski nie może się plamić krwią bezbronnych" i rozbrojonych huzarów zabrano do Siedlec[1]. Po tej operacji został okrzyknięty bohaterem Pułku.

Z Czwartym szwadronem przeszedł Front Poleski, Litewsko-Białoruski i Wołyński. Potem 19 lipca 1920 roku Aleksander Szuch został wachmistrzem szwadronu detaszowanego porucznika Kazimierza Halickiego. Walczył m.in. pod Kupiatyniem i Sokołowem po 16 sierpnia szwadron detaszowany dołączył do kontruderzenia znad Wieprza "idąc pomimo słabej swojej siły zawsze na przedzie"[2]. W początku września dowódca 29 brygady podziękował szwadronowi, który " Przyczynił się w znacznej mierze do powodzenia oręża naszego ". "Podziękowania te otrzymał porucznik Halicki za umiejętne prowadzenie szwadronu, a oficerowie i ułani "za okazaną bitność i odwagę"[2] Aleksander Szuch przed szarżą Szwadronu Detaszowanego wyjeżdżał przed ułanów i mówił:

Quote-alpha.png
Pamiętajcie jak wy nie zabijecie, to was zabiją!

po czym on prowadził jedno a por. Halicki drugie skrzydło do ataku. Aleksander Szuch był trzykrotnie poważnie ranny, stracił oko.

Został kawalerem Krzyża Srebrnego Orderu Virtuti Militari V klasy za śmiałą akcję bojową na jesieni 1920 r. (w tym roku został złożony wniosek o odznaczenie)[3]. Dostał również czterokrotnie Krzyż Walecznych, a także został odznaczony elitarną "Odznaką za Męstwo".

Lata II wojny światowej i późniejsze[edytuj | edytuj kod]

Jako żołnierz Organizacji Wojskowej "Wilki" w czasie II wojny światowej, ratował Żydów, a także wykonywał wyroki śmierci na zdrajcach Polski. Katowany na gestapo w Al. Szucha, w słynnym "tramwaju", potem na Pawiaku skąd zostaje przewieziony "transportem śmierci" 24.08.1943 do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Podjął zakończoną niepowodzeniem próbę ucieczki. Dokonywano na nim eksperymenty pseudomedyczne w Natzweiler-Struthof.

Współpracował z organizacją Wolność i Niezawisłość. Był inwigilowany przez V Departament MBP oraz kilkakrotnie aresztowany i więziony zapobiegawczo bez rozprawy. Należał do "Pogoni" i "Tajnej Organizacji Wojskowej Polski". Został odznaczony The Interallied Distinguished Service Cross[potrzebne źródło].

Przyśpiewka[edytuj | edytuj kod]

Odznaka 2 Pułku Ułanów Grochowskich

Tekst przyśpiewki szwadronowej 2 Pułku Ułanów Grochowskich z lat 1918-1920 (m.in. o Aleksandrze Szuchu):[4]

Quote-alpha.png

A z Szucha chłopak jest cacany

Ałła werdy, Ałła werdy

Przez wszystkie panny jest kochany

Ałła werdy, Ałła werdy

Frankowski gra na fortepianie

Ałła werdy, Ałła werdy

A Jurek gotuje śniadanie

Ałła werdy, Ałła werdy

A Kiepuszeski w tańcu tupa

Ałła werdy, Ałła werdy

I wszyscy go nazwali... lala

Lalalala, Lalalala

(...)

A gdy przyjdziemy na kwaterę

Ałła werdy, Ałła werdy

Pod rezerwistką ściele derę

Ałła werdy, Ałła werdy

(...)

Przypisy

  1. Adam Dobroński, Krzysztof Skłodowski 2 Pułk Ułanów Grochowskich im. gen. Dwernickiego 1917-1939 : Działania wojenne w 1919 roku str. 50 wyd. Muzeum Okręgowe Suwałki, 2008, ISBN 9788361494126
  2. 2,0 2,1 Adam Dobroński, Krzysztof Skłodowski 2 Pułk Ułanów Grochowskich im. gen. Dwernickiego 1917-1939: Działania wojenne w 1920 roku str. 63 wyd. Muzeum Okręgowe Suwałki, 2008, ISBN 9788361494126
  3. Bogna Lewtak-Baczyńska: O ratowaniu Żydów przez Aleksandra Szucha, Irenę Szuch, Irenę Gumińską, Teresę Lewtak-Stattler, Janusza Szucha: przeżycia wojenne Aleksander Szuch niektóre dokumenty. T. 1. Warszawa: Wydawnictwo BL-B, 2009. ISBN 978-83-926732-2-1.
  4. Piosenka legionowa o ułanie Aleksandrze Szuchu. [dostęp 2009-12-13].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]