Bolesław Wieniawa-Długoszowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bolesław Wieniawa-Długoszowski
Bolesław Wieniawa-Długoszowski
generał dywizji generał dywizji
Data i miejsce urodzenia 22 lipca 1881
Maksymówka
Data i miejsce śmierci 1 lipca 1942
Nowy Jork
Przebieg służby
Lata służby od 1914
Stanowiska adiutant Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego,
attaché wojskowy w Bukareszcie,
dowódca 1 Pułku Szwoleżerów i 2 Dywizji Kawalerii
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Znak pancerny.svg Odznaka "Za Wierną Służbę"
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 Złoty Wawrzyn Akademicki Komandor Legii Honorowej (Francja) Oficer Legii Honorowej (Francja) Wielki Oficer Orderu Świętych Maurycego i Łazarza (Królestwo Włoch) Order Świętych Cyryla i Metodego (Bułgaria) Komandor Orderu Gwiazdy Rumunii Krzyż Zasługi Wojskowej Komandor Orderu Białego Orła Komandor Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa) Krzyż Komandorski Orderu Zasługi Republiki Węgierskiej (wojskowy) Medal Pamiątkowy X Rocznicy Walk o Wyzwolenie Republiki Łotewskiej
Wikicytaty Bolesław Wieniawa-Długoszowski w Wikicytatach
Bolesław Wieniawa-Długoszowski
Następca Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej[1]
Okres urzędowania od 25 września 1939
do 29 września 1939

Bolesław Ignacy Florian Wieniawa-Długoszowski (ur. 22 lipca 1881 r. w Maksymówce koło Stanisławowa, zm. 1 lipca 1942 r. w Nowym Jorku) – generał dywizji Wojska Polskiego, dyplomata i wolnomularz; osobisty adiutant Józefa Piłsudskiego[2]. Przez 1 dzień "następca prezydenta RP na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju"; wobec niemożności sprawowania urzędu prezydenta przez internowanego Ignacego Mościckiego był faktycznie pełniącym jego obowiązki (formalnie urząd prezydenta nadal był obsadzony).

Jedna z najbarwniejszych postaci II RP. Znany z umiłowania kobiet, koni i hucznej zabawy, czym zyskiwał niecodzienną sympatię jednych i nieskrywaną złość innych, zwłaszcza przeciwników obozu sanacji. Poeta, lekarz medycyny, a także dziennikarz (redaktor naczelny "Dziennika Polskiego" w Detroit). Autor wielu popularnych powiedzonek, cytowanych potem szeroko w całym kraju[3].

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Herb szlachecki Wieniawa
Bolesław Wieniawa-Długoszowski (drugi od prawej) obok Józefa Becka (drugi od lewej) podczas spotkania legionistów w Krakowie,
lata 30.

Urodzony w rodzinie Bolesława herbu Wieniawa i Józefy ze Struszkiewiczów. W 1887 r. rodzina Długoszowskich przeniosła się do majątku Bobowa koło Gorlic. Tam się wychował. Do gimnazjum uczęszczał we Lwowie, ale z miejscowych szkół parokrotnie był usuwany. Jak sam później twierdził, ze względu na "nieokiełznany od kołyski temperament" i niechęć do "misteriów greckiej gramatyki".

Na własną prośbę trafił nawet do słynącego z rygoru gimnazjum jezuickiego w Chyrowie, z którego jednak sam szybko uciekł. W 1900 r. zdał eksternistycznie egzamin maturalny w Gimnazjum Wyższym im. Jana Długosza w Nowym Sączu. Razem z nim do matury przystąpił inny polityk II RP – Stanisław Stroński, jednak ten przyszły publicysta endecki zdał maturę w trybie dziennym, szkołę ukończył z wyróżnieniem (odznaczeniem).

Pomimo zainteresowań artystycznych na żądanie ojca podjął studia na wydziale lekarskim Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Studia ukończył z wyróżnieniem w 1906 r., uzyskując dyplom doktora wszechnauk lekarskich. Nie rezygnował jednak z kontaktów ze środowiskiem artystycznym. To właśnie we Lwowie poznał Kornela Makuszyńskiego, Tadeusza Micińskiego, Jana Kasprowicza, Stanisława Przybyszewskiego, Leopolda Staffa, Stanisława Wyspiańskiego, czy Henryka Zbierzchowskiego. Mimo, że obracał się w świecie cyganerii lwowskiej, pozostawał abstynentem i odwiedzając kawiarnie, demonstracyjnie popijał wodę z sokiem.

Zaręczył się z Marią Balastis – córką rektora Uniwersytetu Lwowskiego Augusta Balastisa, ale zaręczyny te wkrótce później zostały zerwane. 20 września 1906 r. w Słotwinie-Brzesku poślubił Stefanię Calvas – śpiewaczkę operową, z którą po ukończeniu studiów wyjechał do Berlina. Tam przez rok studiował na Akademii Sztuk Pięknych, po czym wyjechał do Paryża, gdzie w 1911 r. został jednym ze współzałożycieli Towarzystwa Artystów Polskich.

Tamże włączył się w działalność powstającego oddziału Związku Strzeleckiego i spotkał Józefa Piłsudskiego, który przybył na inspekcję oddziału w Paryżu.

Kariera wojskowa i polityczna[edytuj | edytuj kod]

Po wybuchu I wojny światowej Bolesław Wieniawa-Długoszowski przyjechał do Krakowa, gdzie od 1 sierpnia 1914 r. brał udział w kursie oficerskim Związku Strzeleckiego, lecz już 3 sierpnia został powołany w skład 1 Kompanii Kadrowej.

6 sierpnia 1914 r. wraz z 1 Kompanią Kadrową wyruszył z krakowskich Oleandrów do Królestwa Polskiego, był w składzie 4 plutonu. 9 sierpnia po zarekwirowaniu koni zgłosił się do rtm. Władysława Beliny-Prażmowskiego, który tworzył pierwszy oddział ułanów. Oddział ten przekształcił się później w 1 Pułk Ułanów Legionów Polskich tzw. Beliniaków.

Jesienią 1914 r. został dowódcą 1 plutonu w 1 szwadronie, uczestnicząc w walkach w latach 1914–1915, za co otrzymał awans na porucznika, a po wojnie Krzyż Virtuti Militari kl. V. W sierpniu 1915 r. wszedł w skład misji specjalnej, która udała się do Warszawy. Potem został osobistym adiutantem Józefa Piłsudskiego. W 1918 r. jako członek POW w trakcie przejazdu przez Moskwę do Murmańska aresztowany przez CzK, osadzony na Łubiance i uwolniony w wyniku osobistego wstawiennictwa Leona Berensona (adwokata Feliksa Dzierżyńskiego w procesach w czasach carskich). Bronisława Berenson po rozstaniu z mężem została żoną Wieniawy.

Jako adiutant Piłsudskiego brał udział w przygotowaniu wyprawy wileńskiej w 1919 r. i kampanii kijowskiej w 1920 r., oraz uczestniczył w bitwie warszawskiej. W trakcie wojny polsko-bolszewickiej dowodził także jednostkami kawalerii, m.in. pełnił obowiązki szefa sztabu 1 Dywizji Jazdy. Odznaczony Krzyżem Walecznych.

W listopadzie 1921 r. Wieniawa-Długoszowski został mianowany attaché wojskowym w Bukareszcie, tam wziął udział w pracach nad konwencją polsko-rumuńską podpisaną w kwietniu 1922 r.

W 1923 r. po wycofaniu się Józefa Piłsudskiego z życia publicznego, również Wieniawa-Długoszowski został przeniesiony "w stan nieczynny". Jednak wkrótce podjął studia w Wyższej Szkole Wojennej. Po jej ukończeniu w dniu 29 września 1926 r. został dowódcą 1 Pułku Szwoleżerów. W październiku 1927 r. mianowany został I oficerem sztabu w Generalnym Inspektoracie Sił Zbrojnych z zachowaniem stanowiska dowódcy 1 pszw[4].

W latach 1930–1932 był dowódcą I Brygady Kawalerii w Warszawie i pełniącym obowiązki dowódcy 2 Dywizji Kawalerii w Warszawie, w zastępstwie generała Gustawa Orlicz-Dreszera.

10 grudnia 1931 r. Prezydent RP, Ignacy Mościcki awansował go na generała brygady ze starszeństwem z dnia 1 stycznia 1932 r. i 1 lokatą w korpusie generałów[5].

W 1932 r. został dowódcą 2 Dywizji Kawalerii w Warszawie, którą dowodził do 14 maja 1938 r.

27 maja 1938 r. Prezydent RP, Ignacy Mościcki awansował go z dniem 1 maja 1938 r. na generała dywizji. Awans ten umożliwiał mu pełnienie służby czynnej do 1941. W tym samym czasie został przeniesiony w stan nieczynny i skierowany do dyplomacji. Do 13 czerwca 1940 r. pełnił funkcję ambasadora RP w Rzymie.

25 września 1939 r. prezydent Ignacy Mościcki wyznaczył go "na swego następcę na wypadek opróżnienia się urzędu przed zawarciem pokoju" – zgodnie z art. 24 Konstytucji kwietniowej[6]. Wieniawa powiadomiony o nominacji opuścił Włochy i udał się pociągiem przez Szwajcarię do Paryża by objąć urząd. Ze względu na sprzeciw rządów Francji i Wielkiej Brytanii, oraz antypiłsudczykowsko nastawionego Władysława Sikorskiego wobec jego nominacji, zrzekł się następstwa na urzędzie Prezydenta RP. Decyzja o wyznaczeniu następcy została odwołana 29 września 1939 r.[7]

Po klęsce Francji w 1940 r. udał się do Portugalii, następnie wyjechał do USA.

W marcu 1942 r. otrzymał nominację na stanowisko posła RP na Kubie.

Samobójstwo[edytuj | edytuj kod]

1 lipca 1942 r. popełnił samobójstwo, skacząc z tarasu na trzecim piętrze domu, w którym mieszkał w Nowym Jorku przy ulicy Riverside Drive 3. Oficjalnym i najbardziej rozpowszechnionym wytłumaczeniem odebrania sobie przez Wieniawę życia było rozgoryczenie odsunięciem go od bieżących spraw pogrążonej w wojnie Polski, czego ostatecznym dowodem było wysłanie go przez rząd polski w Londynie na odległą i pozornie nieistotną placówkę. Okoliczności i motywy śmierci generała pozostają jednak do dziś przedmiotem dyskusji historyków[8].

W nowojorskim pogrzebie generała uczestniczył m.in. George Patton. W 1990 r. prochy Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego przeniesiono na Cmentarz Rakowicki w Krakowie.

Jego bratankami byli Andrzej Długoszowski oraz Marek Długoszowski.

Awanse[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Polskie
Zagraniczne

i inne (m.in. Afganistanu)[16].

Film dokumentalny[edytuj | edytuj kod]

  • Pierwszy ułan Drugiej Rzeczypospolitej (1994), scenariusz i reżyseria: Zygmunt Adamski

Przypisy

  1. Zarządzenie o powołaniu Wieniawy-Długoszowskiego na następcę Prezydenta zostało ogłoszone w „Monitorze Polskim” z 25 września 1939 r. – od tej daty de iure Długoszowski był Następcą Prezydenta. Zarządzenie Ignacego Mościckiego wyznaczające na następcę Prezydenta RP Raczkiewicza i uchylające zarządzenie z 17 września 1939 r. o następstwie Długoszowskiego zawierało m.in. taką treść: „Z chwilą ogłoszenia niniejszego zarządzenia — zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dn. 17 września 1939 r. o wyznaczeniu generała Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego na następcę Prezydenta Rzeczypospolitej traci moc obowiązującą”. To zarządzenie ukazało się w „Monitorze Polskim” z dnia 29 września 1939 r. Tak więc od 25 września 1939 r. do 29 września 1939 r. Wieniawa był następcą Prezydenta Rzeczypospolitej.
  2. Ludwik Hass, Ambicje rachuby, rzeczywistość. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej 1905-1928. Warszawa 1984, s. 232.
  3. Ostatnio jeden z wierszy stał się inspiracją dla pomnika ułana z dziewczyną w Grudziądzu, odsłoniętego w 2008 r.
  4. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 25 z 31.10.1927 r.
  5. Zarządzenie Prezydenta RP z dnia 10 grudnia 1931 r. (Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 10 z 11.12.1931 r., s. 395. Prezydent RP zezwolił "na nałożenie odznak nowych stopni przed 1 stycznia 1932".
  6. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 września 1939 r. o wyznaczeniu następcy Prezydenta Rzeczypospolitej (M.P. z 1939 r. Nr 213, poz. II)
  7. Zarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 17 września 1939 r. o wyznaczeniu następcy Prezydenta Rzeczypospolitej (M.P. z 1939 r. Nr 214-217, poz. III)
  8. Dariusz Baliszewski : Ostatni skok pierwszego ułana, "Wprost" Numer: 27/2004 (1127) wersja elektroniczna [1] "Generał Wieniawa-Długoszowski popełnił samobójstwo – depeszował 2 lipca 1942 r. do prezydenta Władysława Raczkiewicza konsul generalny w Nowym Jorku Sylwin Strakacz. – Rozmawiałem z nim telefonicznie na 15 minut przed śmiercią, komunikując mu telegram MSZ w sprawie przydziału samochodu dla poselstwa w Hawanie". Według tej depeszy, w kieszeni pidżamy zmarłego policja znalazła kartkę następującej treści: "Myśli plączą mi się w głowie i łamią jak zapałki lub słoma. Nie mogę spamiętać najprostszych nazw miejscowości, nazwisk ludzi oraz proste wypadki z mego życia. Nie czuję się w tych warunkach na siłach reprezentować Rząd, gdyż miast pożytku, mógłbym szkodzić sprawie. Zdaję sobie sprawę, że popełniam zbrodnię wobec żony i córki, zostawiając je na pastwę losu i obojętnych ludzi. Proszę Boga o opiekę nad nimi. Boże, zbaw Polskę. B.". Historycy, analizując już po wojnie dramatyczny list Wieniawy, nie mogli zrozumieć, co miał on na myśli, pisząc o reprezentowaniu rządu. Każdy dyplomata reprezentuje nie rząd, lecz kraj – a Wieniawa doskonale o tym wiedział. Dlaczego – pytano – skoro nie czuł się na siłach objąć placówkę w Hawanie, po prostu nie złożył dymisji? Dlaczego z tego powodu ktokolwiek miałby odbierać sobie życie? Największe wątpliwości budziła jednak forma listu: częściowo został napisany piórem na świstku papieru, lecz ostatnie słowa "Boże, zbaw Polskę" dopisano ołówkiem. To byłby niezwykle rzadki wypadek pisania listu samobójczego "na raty". Podobnie jak złożenie podpisu jedną literą "B.", choć nigdy w tej formie nie sygnował żadnego dokumentu. Nie rozumiano wielu spraw. Nie rozumiano, jak mógł tak ważny list zaginąć po wojnie w policyjnych archiwach, uniemożliwiając tym samym weryfikację czy choćby analizę grafologiczną.(…) Nie rozumiano też, jak to możliwe, by człowiek, u którego nie można było zaobserwować żadnych symptomów depresji czy zdenerwowania, a według świadectwa żony i córki, witający je rano w znakomitym nastroju, prowadzący rozmowy telefoniczne o nowej pracy w służbie dla ukochanego państwa wyszedł na taras i rzucił się na bruk. I – co najdziwniejsze dla tych, którzy go znali – miałby to uczynić w pidżamie? (…) Do spotkania obu generałów (Sikorskiego i Wieniawy) w Waszyngtonie doszło jeszcze w kwietniu 1941 r., podczas pierwszej podróży generała Sikorskiego do USA. Rozmowa przebiegała bez świadków. Zapewne w jej wyniku Sikorski postanowił powierzyć Wieniawie w marcu 1942 r. stanowisko posła RP w Hawanie. W tej sprawie historia notuje niemało nieporozumień. Przyjmuje się oto, że Sikorski zadrwił z pragnącego walczyć Wieniawy, że przeznaczył dla niego drugorzędne stanowisko i peryferyjną placówkę. Nie brakuje głosów, że właśnie owa domniemana złośliwość Sikorskiego legła u podstaw decyzji o samobójstwie. Prawda wydaje się jednak inna. Placówka w Hawanie była dla Ameryki tym, czym dla Europy placówki w Ankarze czy Lizbonie. (por. Jan Kowalewski red.) Tu krzyżowały się najtajniejsze nici wywiadów państw biorących udział w wojnie. Wieniawa ze swym doświadczeniem w tajnej dyplomacji i perfekcyjną znajomością sześciu języków obcych wydawał się człowiekiem wymarzonym do objęcia tego stanowiska. Kupował zresztą letnie garnitury i przygotowywał się do nowej misji. Bilety lotnicze do Hawany zostały kupione na 2 lipca.(...)
  9. "Rocznik Oficerski" 1924 str 597
  10. "Rocznik Oficerski" 1932 str 14
  11. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 15 z 11.11.1928
  12. M.P. z 1931 r. Nr 18, poz. 31 – pkt B, ust. 38.
  13. M.P. z 1931 r. Nr 111, poz. 163 – pkt A, ust. 7.
  14. Rocznik Polskiej Akademii Literatury, Warszawa 1937, s. 263.
  15. Dziennik Personalny nr 27 z 19 sierpnia 1922 r. str. 618
  16. Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mariusz Urbanek, Wieniawa. Szwoleżer na Pegazie, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 1990
  • Jacek M. Majchrowski, Ulubieniec Cezara. Bolesław Wieniawa-Długoszowski. Zarys biografii, Zakład Narodowy im. Ossolińskich-Wydawnictwo, Wrocław 1990, ISBN 83-04-03433-6
  • Wojciech Grochowalski, Ku chwale Wieniawy, Łódź 2001
  • Wojciech Grochowalski, Boleslaw Wieniawa-Dlugoszowski. Wiersze i piosenki, Łódź 2002
  • Cezary Leżeński / Lesław Kukawski: O kawalerii polskiej XX wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991, s. 70. ISBN 83-04-03364-X.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]