Anna Jagiellonka (1476-1503)

Z Wikipedii

Anna Jagiellonka (ur. 12 marca 1476 w Nieszawie, zm. 12 sierpnia 1503 we Wkryujściu) - królewna polska, księżniczka litewska, księżna pomorska. Córka Kazimierza IV Jagiellończyka. 2 lutego 1491 roku poślubiła Bogusława X, księcia pomorskiego, przyczyniając się do umocnienia więzi Polski z Pomorzem. Matka m.in. książąt pomorskich Jerzego I i Barnima IX Pobożnego.

Spis treści 1 Pochodzenie i dzieciństwo 2 Plany małżeńskie związane z Anną i ślub z Bogusławem X 3 Anna jako księżna pomorska 4 Potomstwo 5 Genealogia 6 Przypisy 7 Bibliografia

[edytuj] Pochodzenie i dzieciństwo

Anna była jedenastym dzieckiem, a piątą córką Kazimierza IV Jagiellończyka, króla Polski i wielkiego księcia litewskiego, i Elżbiety Rakuszanki, księżniczki austriackiej, królewny czeskiej i węgierskiej. Imię otrzymała po siostrze matki, Annie Habsburżance.

Braćmi Anny byli Władysław II Jagiellończyk, święty Kazimierz, Jan I Olbracht, Aleksander Jagiellończyk, Zygmunt I Stary i Fryderyk Jagiellończyk, a siostrami - Jadwiga, Zofia, Elżbieta (I), Elżbieta (II), Barbara i Elżbieta (III).

Od listopada 1479 do jesieni 1484 roku z rodzicami i częścią rodzeństwa przebywała na Litwie, a później towarzyszyła rodzinie w podróżach po Koronie i Litwie. Na temat jej wykształcenia nie zachowały się żadne informacje.

[edytuj] Plany małżeńskie związane z Anną i ślub z Bogusławem X

Kazimierz IV Jagiellończyk usiłował wydać Annę za Maksymiliana Habsburga, syna niemieckiego cesarza Fryderyka III. Wiosną 1486 roku w Kolonii zjawili się polscy posłowie, którzy mieli ze sobą nawet portret Jagiellonki, lecz Habsburgowie nie podjęli rozmów na ten temat.

Na przełomie 1489 i 1490 roku w Bardzie Mikołaj Kościelecki w imieniu polskiej strony rozpoczął negocjacje z księciem pomorskim Bogusławem X w sprawie ślubu tego ostatniego z Anną. 7 marca 1490 roku w Grodnie Adam Podewils, starosta białogardzki; Werner Schulenburg, starosta szczeciński; Ryszard Schulenburg z zakonu joannitów oraz Bernard Roth podpisali w tej sprawie odpowiednią umowę. Jednocześnie odbył się ślub per procura Anny i Bogusława X; tego ostatniego zastępował Podewils.

Kazimierz Jagiellończyk na posag córki przeznaczył 32 tysiące złotych węgierskich; posag królewny został zabezpieczony zastawem na ziemiach lęborskiej i bytowskiej. 1 lutego 1491 roku Bogusław X nadał przyszłej żonie oprawę o wartości posagu na dobrach w Darłowie, Białogardzie i Gryficach. Sprawa spłaty przez Polskę posagu ciągnęła się przez kilka dziesięcioleci. 3 maja 1526 r. król Zygmunt I Stary otrzymał od synów Bogusława X zrzeczenie się sumy 14 tysięcy w zamian za przekazanie w lenno Lęborka i Bytowa. Wypłata pozostałych 18 tys. nastąpiła zapewne dopiero w 1533 r.

Około 15 stycznia 1491 roku Anna opuściła Łęczycę i pożegnawszy się z rodziną wyruszyła na Pomorze. 2 lutego 1491 w Szczecinie poślubiła Bogusława X. Uroczystość weselna była bardzo wystawna, a brali w niej udział m.in. Zofia, matka Bogusława X, oraz jego szwagrowie - książęta meklemburski Magnus I i Baltazar.

[edytuj] Anna jako księżna pomorska

Anna poślubiła Bogusława X, mając zaledwie 14 lat. Była drugą żoną pomorskiego księcia, a ich małżeństwo przyczyniło się do umocnienia związku Polski z Pomorzem. W sporze z Brandenburgią, zakończonym układem w Pyrzycach z 26 marca 1493 roku, Bogusław X o mediację zwracał się do brata żony, polskiego króla Jana I Olbrachta.

Książęca para rezydowała głównie w Szczecinie, gdzie Bogusław X odnowił i poszerzył tamtejszy zamek. 16 grudnia 1496 roku Bogusław X opuścił księstwo, by wspierać cesarza Maksymiliana I w wojnie z Karolem VIII, królem Francji. Później udał się z pielgrzymką do Ziemi Świętej, z której powrócił dopiero 12 kwietnia 1498 roku. Na czas nieobecności księcia regencję sprawowali Benedykt Wallenstein, biskup kamieński, i Jerzy Kleist, kanclerz. W tym czasie Anna wydawała dokumenty (pomniejszej wagi według Fryderyka Papéego^[1]).

Jesienią 1502 roku, gdy doszło do buntu szczecińskich mieszczan, Bogusław X z rodziną przeniósł się do Gartz nad Odrą, skąd później odesłał żonę i dzieci do zamku we Wkryujściu. Tam też urodziła swoje najmłodsze dziecko - syna Ottona.

Według relacji Tomasza Kantzowa zachorowała, jak mówią jedni, z przestrachu z powodu szybkiego wyjazdu, jak mówią inni - ponieważ przybyła we Wkryujściu do komant, które były świeżo wybielone wapnem, z czego opary uderzyły jej na serce^[2]. Współcześni badacze, opierając się na relacji kronikarza Joachima von Wedela, przypuszczają, że przyczyną śmierci Anny mogło być zapalenie płuc albo gruźlica^[3].

Młodo zmarła księżna została pochowana w klasztorze Eldena pod Gryfią. Pochówek księżnej upamiętnia tablica wmurowana na ruinach klasztoru.

[edytuj] Potomstwo

Z małżeństwa Anny i Bogusława X pochodzili:

• Anna (ur. 1491-1492, zm. 25 kwietnia 1550 r.) - od 1515 żona Jerzego I, księcia legnickiego,
• Jerzy I (ur. 11 kwietnia 1493 r., zm. w nocy z 9 maja na 10 maja 1531 r.) - książę pomorski,
• Kazimierz (ur. 28 kwietnia 1494 r., zm. 29 października 1518 r.) - pijany spadł z drabiny i kilka dni później zmarł,
• Elżbieta (ur. na początku 1499 r., zm. przed 27 maja 1518 r.),
• Barnim (ur. 12 kwietnia 1500 r., zm. przed 2 grudnia 1501 r.),
• Zofia (ur. na początku 1501 r., zm. 13 maja 1568 r.) - od 1518 r. żona Fryderyka, króla Danii,
• Barnim IX Pobożny (ur. 2 grudnia 1501 r., zm. 2 listopada 1573 r.) - książę pomorski,
• Otto (ur. przed 12 sierpnia 1503 r., zm. przed 1518 r.).

[edytuj] Genealogia

Władysław II Jagiełło ur. ok. 1352 zm. 1 VI 1434

Zofia Holszańska ur. ok. 1405 zm. 21 IX 1461

Albrecht II Habsburg ur. 16 VIII 1397 zm. 27 X 1439

Elżbieta Luksemburska ur. 1409 zm. 1442

Kazimierz IV Jagiellończyk ur. 30 XI 1427 zm. 7 VI 1492

Elżbieta Rakuszanka ur. 1436 zm. 30 VIII 1505

		Bogusław X ur. 3 VI 1454 zm. 5 X 1523 OO   2 II 1491		Anna Jagiellonka ur. 12 III 1476 zm. 12 VIII 1503
Anna  ur. ok. 1492  zm. 25 IV 1550		Jerzy I  ur. 11 IV 1493  zm. 9/10 V 1531		Kazimierz  ur. 28 IV 1494  zm. 29 X 1518		Elżbieta  ur. 1499  zm. przed 1518		Barnim  ur. 12 IV 1500  zm. przed 2 XII w 1501
Zofia  ur. 1498  zm. 13 V 1568		Barnim IX Pobożny  ur. 2 XII 1501  zm. 2 XI 1573		Otto  ur. przed 12 VIII w 1503  zm. przed 1518

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Baczkowski K., Dzieje Polski późnośredniowiecznej, Kraków 1999, ISBN 83-85719-40-7, s. 181, 249.
• Duczmal M., Jagiellonowie. Leksykon biograficzny, Poznań-Kraków 1996, ISBN 83-08-02577-3, s. 37-43.
• Ekes J., Anna Jagiellonka, (w:) Encyklopedia historii Polski. Dzieje polityczne, t. 1, Warszawa 1994, ISBN 83-902522-1-X, s. 25.
• Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, t. 2, Szczecin 1995, s. 105-109.