Jagiellonowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jagiellonowie
Herb Jagiellonowie
Kraj Coat of Arms of the Polish Crown.svg Polska

Coat of arms of Lithuania.svg Litwa
Small coat of arms of the Czech Republic.svg Сzechy
Coa Hungary Country History (14th century).svg Węgry

Tytuły Królowie Polski
Wielcy Książęta Litwy
Królowie czescy
Królowie węgierscy
Założyciel Władysław II Jagiełło
Ostatni przedstawiciel Anna Jagiellonka
Rok założenia 1386
Rok rozwiązania 1596
Pochodzenie etniczne litewskie
Dynastia macierzysta Giedyminowicze
Gałęzie polsko-litewska
czesko-węgierska
Państwa we władaniu dynastii Jagiellonów ok. 1500 r.
Drzewo genealogiczne Jagiellonow

Jagiellonowie lit. Jogailaičiai – gałąź dynastii Giedyminowiczów, wywodząca się od Władysława II Jagiełły, wielkiego księcia litewskiego i króla Polski. Jej przedstawiciele panowali w Polsce w latach 1386-1572[1], na Litwie w latach 1377-1401 i 1440-1572, w Czechach w latach 1471-1526 oraz na Węgrzech w latach 1440-1444 i 1490-1526.

Historia dynastii[edytuj | edytuj kod]

Panowanie Jagiellonów w Polsce zostało zapoczątkowane w 1385 r. przez ustalone na podstawie unii w Krewie małżeństwo Jagiełły z dziedziczką tronu polskiego Jadwigą Andegaweńską, koronowaną na króla Polski po śmierci Ludwika Węgierskiego, siostrzeńca Kazimierza III Wielkiego, który nie pozostawił męskich potomków. Panowanie Jagiellonów to czas wielkich sukcesów militarnych państw Polski i Litwy na zachodzie (wygrane wojny z zakonem krzyżackim) i jednoczesnej presji na ziemie litewskie zaborczego Wielkiego Księstwa Moskiewskiego.

Jagiellonowie w 1440 r. zasiedli na tronie węgierskim, jednak panowanie w tym kraju nie trwało długo, bowiem Władysław III Warneńczyk, król Polski i Węgier, zginął w bitwie pod Warną w 1444 r.

Władysław II Jagiellończyk, syn Kazimierza IV Jagiellończyka obejmując trony Czech w 1471 r. i Węgier 1490 r., dał początek czesko-węgierskiej gałęzi dynastii Jagiellonów, która wymarła w 1526 r. po bezdzietnej śmierci Ludwika Jagiellończyka, który zginął w bitwie pod Mohaczem.

Zygmunt I Stary był kontynuatorem polskiej gałęzi dynastii Jagiellonów, która wymarła w linii męskiej w 1572 r. po bezdzietnej śmierci Zygmunta Augusta, a w linii żeńskiej w 1596 r. po śmierci Anny Jagiellonki.

W szczytowym okresie Jagiellonowie skupiali pod swoim panowaniem obszar ponad 2 000 000 km², co czyniło ich jedną z najpotężniejszych dynastii w Europie. Przez cały czas swojego panowania rywalizowali o wpływy z monarchią Habsburgów. W okresie ich władzy nastąpił rozkwit kulturalny i gospodarczy państw, w których sprawowali władzę.

Schyłek panowania[edytuj | edytuj kod]

Problem całej dynastii Jagiellonów polegał na braku męskich potomków. Już Władysław Jagiełło nie mógł doczekać się syna, dopiero z czwartą żoną doczekał się trzech synów, z których tylko jeden miał dzieci. Z sześciu synów Kazimierza Jagiellończyka, tylko trzech w ogóle się ożeniło, a jedynie Władysław i Zygmunt mieli dzieci. Niestety zarówno Ludwik jak i Zygmunt II nie posiadali legalnych potomków.

W Polsce zdawano sobie sprawę że po śmierci Zygmunta Augusta, który mimo trzykrotnego ożenku nie doczekał się potomka, związek polsko-litweski może uleć rozpadowi. Wygaśnięcie dynastii panującej mogło zmienić korzystny dla Polski układ na arenie międzynarodowej. W tej sytuacji dążeniem szlachty stało się zawarcie takiego układu polsko-litewskiego, aby król Polski był zawsze wielkim księciem litewskim. Wymagało to jednak zmian na Litwie, gdzie szlachta nie miała takich samych przywilejów jak w Polsce i nie brała udziałów w rządach. Pod naciskiem szlachty polskiej Zygmunt August w 1564 r. zrzekł się swoich praw do tronu litewskiego. W celu przygotowaniu unii król dokonał również głębokich zmian w Wielkim Księstwie Litewskim. Wzorując się na prawie w Polsce podzielił Litwę na województwa i powiaty i utworzył tu podobne do polskich urzędy oraz samorząd szlachecki. Wspólny sejm polsko-litewski obradował w Lublinie przez ponad pół roku, w końcu, mimo sprzeciwu dużej części magnatów litewskich, dnia 1 lipca 1569 r. ogłoszono Unię lubelską. W 1572 r. Zygmunt August umarł.

W roku następnym dokonano pierwszej wolnej elekcji, na króla został wybrany Henryk Walezy, królewicz francuski, miał on poślubić Annę Jagiellonkę, siostrę Zygmunta II Augusta. Po ucieczce Walezego do Francji, królem został wybrany Stefan Batory książę siedmiogrodzki, poślubił Annę Jagiellonkę, która wcześniej została ogłoszona królem Polski.

W tym okresie związki polityczne Polski z Węgrami i Siedmiogrodem były bardzo duże, bowiem Jan II Zygmunt Zápolya, król Węgier i pierwszy książę Siedmiogrodu po podziale Węgier, był brany pod uwagę jako przyszły król Polski, był bowiem synem Izabeli Jagiellonki, co za tym idzie siostrzeńcem Zygmunta II Augusta oraz najstarszym wnukiem Zygmunta I Starego, jednak zmarł rok przed swoim wujem.

Anna Jagiellonka doprowadziła w 1587 r. do wyboru na króla Polski Zygmunta III Wazy, królewicza szwedzkiego, syna Katarzyny Jagiellonki, siostrzeńca Zygmunta II Augusta oraz wnuka Zygmunta I Starego. Dynastia Wazów podczas swojego panowania w Polsce podkreślała, że jest jedynym naturalnym kontynuatorem Jagiellonów na tronie polskim. Po abdykacji Jana II Kazimierza w 1668 r. przerwana została ciągłość dynastyczna Jagiellonów w Polsce.

Skomplikowana sytuacja także zaistniała w Czechach i na Węgrzech po bezdzietnej śmierci Ludwika Jagiellończyka w 1526 r. Zgodnie z ustaleniami z 1515 r. Ludwik poślubił Marię Habsburżankę, a siostrę Ludwika Annę Jagiellonkę poślubił Ferdynand Habsburg. Gdy Ludwik zginął w bitwie pod Mohaczem, królem Czech i Węgier został Ferdynand a Anna została koronowana na królową, ich syn Maksymilian II Habsburg został następcą ojca na tronie tych dwóch państw.

Przedstawiciele dynastii Jagiellonów[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze pokolenie[edytuj | edytuj kod]

Drugie pokolenie[edytuj | edytuj kod]

Dzieci Władysława II Jagiełły:

Trzecie pokolenie[edytuj | edytuj kod]

Dzieci Kazimierza IV Jagiellończyka

Czwarte pokolenie[edytuj | edytuj kod]

Dzieci Władysława II Jagiellończyka

Dzieci Zygmunta I Starego

Królowie Polski z dynastii Jagiellonów (linia polsko-litewska)[edytuj | edytuj kod]

Herb Wizerunek Imię Data urodzenia Data śmierci Okres panowania Małżeństwa
POL COA Jagiellonowie.svg Wladislaus II Jagiello of Poland.PNG Władysław II Jagiełło ok.1362 1434 1386-1434 Jadwiga Andegaweńska
Anna Cylejska
Elżbieta Granowska
Zofia Holszańska
POL COA Jagiellonowie.svg Bacciarelli - Władysław III.jpeg Władysław III Warneńczyk 1424 1444 1434-1444 Polska
1440-1444 Węgry
Brak
POL COA Jagiellonowie.svg Casimir IV Jagiellon.PNG Kazimierz IV Jagiellończyk 1427 1492 1447-1492 Elżbieta Rakuszanka
POL COA Jagiellonowie.svg Jan I Olbracht by Bacciarelli.jpg Jan I Olbracht 1459 1501 1492-1501 Brak
POL COA Jagiellonowie.svg Alexander of Poland.PNG Aleksander Jagiellończyk 1461 1506 1501-1506 Helena Moskiewska
POL COA Jagiellonowie.svg Sigismund I of Poland.PNG Zygmunt I Stary 1467 1548 1507-1548 Barbara Zápolya
Bona Sforza
POL COA Jagiellonowie.svg Sigismundus II Augustus of Poland.PNG Zygmunt II August 1520 1572 1530/1548-1572 Elżbieta Habsburżanka
Barbara Radziwiłłówna
Katarzyna Habsburżanka
Information icon.svg Osobny artykuł: Władcy Litwy.

Królowie Czech i Węgier z dynastii Jagiellonów (linia czesko-węgierska)[edytuj | edytuj kod]

Herb Portret Imię Data urodzenia Data śmierci Okres panowania Małżeństwa
POL COA Jagiellonowie.svg Vladislaus II of Bohemia and Hungary.jpg Władysław II Jagiellończyk 1456 1516 1471-1516 Czechy
1490-1516 Węgry
Barbara Hohenzollern
Beatrycze Aragońska
Anna de Foix
POL COA Jagiellonowie.svg Hans Krell 001.jpg Ludwik II Jagiellończyk 1506 1526 1508/1516-1526 Czechy
1509/1516-1526 Węgry
Maria Habsburżanka

Pozostali przedstawiciele dynastii Jagiellonów[edytuj | edytuj kod]

Herb Portret Imię Data urodzenia Data śmierci Małżeństwa Funkcja
POL COA Jagiellonowie.svg JadwigaJagiellonka.jpg Jadwiga Jagiellonka 1457 1502 Jerzy Bogaty Księżna Bawarska
POL COA Jagiellonowie.svg Schultz Saint Casimir.jpg Święty Kazimierz 1458 1484 Brak Święty Kościoła katolickiego
patron Rzeczypospolitej
Obojga Narodów
POL COA Jagiellonowie.svg Zofia Jagiellonka 2.jpg Zofia Jagiellonka 1464 1512 Fryderyk Starszy
Hohenzollern
Margrabina brandenburska
POL COA Jagiellonowie.svg Fryderyk Jagiellończyk-epitaph.jpg Fryderyk Jagiellończyk 1468 1503 Brak Arcybiskup gnieźnieński
Biskup krakowski
Prymas Polski
POL COA Jagiellonowie.svg Anna Jagiellonka Duchess of Pomerania.jpg Anna Jagiellonka 1476 1534 Bogusław X Księżna Pomorska
POL COA Jagiellonowie.svg Lucas Cranach d.Ä. - Bildnis Barbara von Sachsen (Gemäldegalerie, Berlin).jpg Barbara Jagiellonka 1478 1503 Jerzy Brodaty Księżna Saska
POL COA Jagiellonowie.svg Hans maler anne jagelon.jpg Anna Jagiellonka 1503 1547 Ferdynand I Habsburg Królowa Czech i Węgier
POL COA Jagiellonowie.svg Jadwiga Jagiellonka.jpg Jadwiga Jagiellonka 1513 1573 Joachim II Hektor Elektorowa Brandenburska
POL COA Jagiellonowie.svg Cranach the Younger Isabella Jagiellon.jpg Izabela Jagiellonka 1519 1559 Jan Zápolya Królowa Węgier
POL COA Jagiellonowie.svg Cranach the Younger Sophia Jagiellon.jpg Zofia Jagiellonka 1522 1575 Henryk II Młodszy Księżna Brunszwicka
POL COA Jagiellonowie.svg Martin Kober 002.jpg Anna Jagiellonka 1523 1596 Stefan Batory Król Polski/Królowa Polski
POL COA Jagiellonowie.svg Cranach the Younger Catherine Jagiellon.jpg Katarzyna Jagiellonka 1526 1583 Jan III Waza Królowa Szwecji

Drzewo genealogiczne[edytuj | edytuj kod]

Jagiellonowie - drzewo.JPG

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ostatnia z przedstawicieli tej dynastii Anna Jagiellonka w 1575 roku została wybrana "królem Polski", jednak w 1576 roku królem został jej mąż Stefan Batory, a po jego śmierci - siostrzeniec Zygmunt III Waza. Anna nie figuruje w zestawieniach królów polskich.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]