Jerzy I pomorski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jerzy I pomorski
Georg I von Pommern.jpg
książę pomorski
Okres panowania od 1523
do 1531
Poprzednik Bogusław X
Następca Barnim IX Pobożny
Filip I wołogoski
książę szczeciński
Okres panowania od 1523
do 1531
Poprzednik Bogusław X
Następca Barnim IX
Filip I wołogoski
książę wołogoski
Okres panowania od 1523
do 1531
Poprzednik Bogusław X
Następca Barnim IX
Filip I wołogoski
Dane biograficzne
Dynastia Gryfici
Urodziny 11 kwietnia 1493
w Darłowie
Śmierć 9/10 maja 1531
w Szczecinie
Ojciec Bogusław X
Matka Anna Jagiellonka
Żona Amelia palatyńska, Małgorzata brandenburska
Dzieci Bogusław XI,
Filip I wołogoski,
Małgorzata,
Georgia pomorska
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Teksty na Wikiźródłach Teksty na Wikiźródłach
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Jerzy I pomorski (ur. 11 kwietnia 1493 w Darłowie, zm. na przeł. 9/10 maja 1531 w Szczecinie[1]) – młodszy syn Bogusława X, księcia pomorskiego i Anny Jagiellonki.

Lata panowania[edytuj | edytuj kod]

Od 1508 przebywał na dworze swojego wuja, księcia saskiego Jerzego w Dreźnie. Tamże pobierał nauki[2][3]. Następnie studiował w Heidelbergu. Tam poznał swą pierwszą żonę Amelię. Od 1518 pomagał ojcu, księciu Bogusławowi X, w rządach nad księstwem. Po jego śmierci – współrządził księstwem razem z młodszym bratem Barnimem IX Pobożnym w latach 15231531[4].

Sprawa lenna nad Lęborkiem i Bytowem[edytuj | edytuj kod]

Wespół z trzystoma rycerzy w 1526 wyprawił się do wuja, króla Polski Zygmunta I Starego, przebywającego w Gdańsku, w sprawie niespłaconego posagu po matce (ok. 30 tys. groszy polskich) i lenna Lęborka i Bytowa[5][3]. Stał się oficjalnym lennikiem Polski wespół z bratem Barnimem IX[6][7].. Uzgodniono przymierze pomorsko-polskie, w które włączono Meklemburgię. Za przedłużenie lenna obu ziem bracia zgodzili się na pomniejszenie posagu o 12 tys. groszy polskich[3].

Pretensje Brandenburgii do Pomorza[edytuj | edytuj kod]

W 1521 Jerzy wziął aktywny udział w sejmie wormackim[2]. Odwiedził Kraków, tamże prosił o pomoc i opiekę nad księstwem, w sporze z Brandenburczykami. W 1527 uczestniczył ponownie w sejmie Rzeszy w Spirze[3]. Mimo wielu podejmowanych prób, nad rozstrzygnięciem pretensji elektora brandenburskiego do Pomorza, sprawy nie załatwiono. Próby rozmów podejmowano jeszcze na zjeździe w Jüterbogu, bezskutecznie[2]. 25 sierpnia 1529 w Grzymie, Marchia Brandenburska zrzekła się pretensji zwierzchnich nad Pomorzem Zachodnim i uznała go jako lenno cesarskie, z prawem przejęcia sukcesji po ustaniu linii Gryfitów[8][3].

Reformacja w Szczecinie[edytuj | edytuj kod]

Jerzy po raz pierwszy spotkał się z Marcinem Lutrem w 1521 na sejmie wormackim, gdzie reformator był wezwany przez samego cesarza. Mimo jego potępienia i uznania za heretyka Gryfita zdawał się być pod ogromnym wpływem jego nauk[9]. W 1523 M. Luter przysłał do Szczecina teologa Pawła von Rode. Powodem tego m.in. był przesłany list Rady Miejskiej Szczecina twórcy luteranizmu, z zapytaniem o wyrażenie opinii w sprawie świadczeń kleru na rzecz miasta. Odpowiedź była jednoznaczna – kler winny był ponosić ciężary podatkowe na równi z pozostałymi mieszkańcami miasta. Von Rode rozpoczął wykładać istotę nowej religii. Jego nauki odbywały się pod gołym niebem na rynku bądź w porcie. Prócz niego, nauczali również Jan Knipstro oraz Mikołaj Tech[10]. Stosunkowo szybko pospólstwo zaczęło domagać się zmian w Kościele katolickim. Nad wprowadzaniem nowej religii kontrolę sprawował Jerzy I, który już samodzielnie sprawował władzę nad księstwem. Do miasta przybyło kilku kaznodziejów, radykalnych kleryków wzywających masy do walki przeciw istniejącemu porządkowi. Większość mieszkańców, wraz z częścią szlachty, opowiedziała się po stronie nowej religii. Groźba buntu i z nim związany strach paraliżował pracę duszpasterską katolickich duchownych. Sytuacja ta doprowadziła do opuszczenia przez nich miasta. Von Rode otrzymał prawo odprawiania mszy w obrządku luterańskim w kościele św. Jakuba w Szczecinie[11].

Przejęcie dóbr kościelnych[edytuj | edytuj kod]

W księstwie, w okresie reformacji zaczęły się spontaniczne wystąpienia luteran. Organizowano napady na kościoły, rabunek kosztowności kościelnych Kościoła katolickiego wraz z pozostałym jego mieniem. Na skutek szerzenia się grabieży Jerzy I nakazał urzędnikom księstwa zajęcie całego mienia kościelnego, zwłaszcza po małych miejscowościach i wsiach, wraz ze wszelkimi dobrami klasztornymi i biskupimi. Przejęto razem 45 fundacji i klasztorów (obszar 1/3 ziem księstwa)[8].

Ostatnie lata życia[edytuj | edytuj kod]

Około 1530, gdy regulowano sprawy posagowe pierwszej żony Bogusława X, Małgorzaty brandenburskiej (30 tys. guldenów), podjęto decyzję o ponownym mariażu księcia Jerzego. Jego żoną została Małgorzata, córka elektora brandenburskiego Joachima I. Niechętnym temu małżeństwu był Barnim IX, który w akcie protestu nie wziął udziału w uroczystościach ślubnych[8].

9 maja 1531 podczas polowania, w kołbackich lasach Jerzy zachorował na zapalenie płuc. Po przewiezieniu go do Szczecina, w nocy z 9 na 10 maja zmarł. Pochowano go 13 maja obok ojca Bogusława X, w kościele św. Ottona na szczecińskim zamku[6]. Po jego śmierci władzę nad księstwem przejął jego brat, Barnim IX i syn, Filip I[12].

Jerzy I był wysokiego wzrostu, silnej budowy ciała, oszpecony na skutek uszkodzenia lewej gałki ocznej, podczas jednego z polowań; bardzo podobny do swego ojca. Był człowiekiem bez charyzmy, ale rozsądnym – zwykł mawiać o sobie „z radością przez życie”[8].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żony[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą żoną Jerzego była Amelia, córka Filipa, elektora Palatynatu Reńskiego z rodu Wittelsbachów, oraz Małgorzaty bawarskiej. Po raz drugi Jerzy ożenił się z Małgorzatą, córką Joachima I Nestora, elektora brandenburskiego i Elżbiety Oldenburg[1].

Dzieci[edytuj | edytuj kod]

Z pierwszego związku małżeńskiego z Amelią pochodziło troje dzieci:

Z drugiego małżeństwa z Małgorzatą – jedna córka, tj.

Przypisywano mu również ojcostwo nieślubnego syna Jerzego (Georga) Herza, który był późniejszym pastorem i kaznodzieją w Ryszewku i Kozielicach koło Pyrzyc. Współczesna genealogia podaje w wątpliwość tą filiację[15][16].

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Eryk II
ur. w okr. 1418–1425 lub poźn.
zm. 5 VII 1474
Zofia
ur. ok. 1434
zm. 24 VIII 1497
Kazimierz IV Jagiellończyk
ur. 30 XI 1427
zm. 7 VI 1492
Elżbieta Rakuszanka
ur. na przeł. 1436/1437
zm. 30 VIII 1505
         
     
  Bogusław X
ur. 28 lub 29 V 1454
zm. 5 X 1523
Anna Jagiellonka
ur. 12 III 1476
zm. 12 VIII 1503
     
   
1
Amelia palatyńska
ur. 25 VII 1490
zm. 6 I 1525
OO   13 VI 1513
Jerzy I pomorski
(ur. 11 IV 1493,
zm. na przeł. 9/10 V 1531)
2
Małgorzata brandenburska
ur. 29 IX 1511
zm. po 3 XII 1577
OO   23 lub w okr. 19–25 I 1530
                   
                   
   1    1    1    2
Bogusław XI
 ur. 21 III 1514
 zm. 1514
Filip I wołogoski
 ur. 14/15 VII 1515
 zm. 14 II 1560
Małgorzata
 ur. po 25 V 1518
 zm. 24 VI 1569
Georgia pomorska
 ur. 28 XI 1531
 zm. na przeł. 1573/1574


Przypisy

  1. 1,0 1,1 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 429-432.
  2. 2,0 2,1 2,2 R. Schmidt: Georg I. Herzog von Pommern (niem.). [dostęp 2012-04-05].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 109.
  4. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, ss. 121, 239.
  5. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 239.
  6. 6,0 6,1 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 429.
  7. B. Dopierała, Polskie losy Pomorza Zachodniego, s. 132.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 240.
  9. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, ss. 239–240
  10. B. Wachowiak, Szczecin w okresie przewagi państwa feudalnego 1478-1713, ss. 247-252.
  11. B. Wachowiak, Szczecin w okresie przewagi państwa feudalnego 1478-1713, ss. 254-257.
  12. K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 111.
  13. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 438-442.
  14. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 443-444.
  15. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 442.
  16. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 241.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

Opracowania online[edytuj | edytuj kod]

Literatura dodatkowa (online)[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Bogusław X
Pommernwappen.jpg książę pomorski
1523-1531
Pommernwappen.jpg Następca
Barnim IX Pobożny
Filip I
Poprzednik
Bogusław X
Pommernwappen.jpg książę szczeciński
1523-1531
Pommernwappen.jpg Następca
Barnim IX Pobożny
Filip I
Poprzednik
Bogusław X
Pommernwappen.jpg książę wołogoski
1523-1531
Pommernwappen.jpg Następca
Barnim IX Pobożny
Filip I