Bytów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Bytów
Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskieji św. Jana Chrzciciela
Kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej
i św. Jana Chrzciciela
Herb Flaga
Herb Bytowa Flaga Bytowa
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat bytowski
Gmina Bytów
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1346
Burmistrz Ryszard Jan Sylka
Powierzchnia 8,72 km²
Wysokość 110,1 - 188,8 m n.p.m.
Populacja (31.12.2013)
• liczba ludności
• gęstość

16 842[1]
1931,4 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 59
Kod pocztowy 77-100
Tablice rejestracyjne GBY
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Bytów
Bytów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bytów
Bytów
Ziemia 54°10′16″N 17°29′27″E/54,171111 17,490833Na mapach: 54°10′16″N 17°29′27″E/54,171111 17,490833
TERC
(TERYT)
6222801024
SIMC 0977290
Urząd miejski
ul. 1 Maja 15
77-100 Bytów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Bytów w Wikisłowniku
Strona internetowa

Bytów (dodatk. nazwa w j. kaszub. Bëtowò; niem. Bütow, ukr. Битів) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie bytowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Bytów, położone na Pojezierzu Bytowskim, nad rzekami Borują oraz Bytową i jeziorem Jeleń. Miasto stanowi lokalny węzeł drogowy (DK20, DW209, DW212, DW228). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. słupskiego.

Ośrodek turystyczno-wypoczynkowy. Przemysł elektrotechniczny, spożywczy, drzewny i metalowy.

W miejscowości działał Zakład Rybacki Bytów wchodzący w skład Państwowego Gospodarstwa Rybackiego Słupsk[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dawny gród pomorski wzmiankowany w powstałej około 1113 kronice Galla Anonima (łac.castrum nomine Bitom), jako zdobyty i złupiony przez Bolesława III Krzywoustego.

"Innym razem podobnie zdobył inny gród, zwany Bytom [Bytów], skąd nie mniej wyniósł sławy i pożytku, jak z tamtego. Albowiem wyprowadził stamtąd obfitą zdobycz i jeńców, a miejsce samo zamienił w pustynię."[3]

W 1329 zajęty przez Krzyżaków. Prawa miejskie otrzymał 12 lipca 1346[4]. Od roku 1410 po bitwie pod Grunwaldem należał ponownie do Polski. Został przekazany przez króla Władysława Jagiełło księciu pomorskiemu Bogusławowi VIII, następnie w roku 1466 Kazimierz Jagiellończyk podarował go księciu szczecińskiemu Erykowi II[5]. W latach 1526-1637 wraz z całą ziemią lęborsko-bytowską był lennem Polski. W 1637 Bytów z Lęborkiem zostaje przyłączony do Królestwa Polskiego. W dniu 6 listopada 1657 Bytów po traktacie bydgoskim trafia pod władzę Brandenburgii (dynastii Hohenzollernów), formalnie jako lenno Polski.

W 1912 Polacy stanowili w powiecie bytowskim ok. 15% ludności i Traktat Wersalski pozostawił miasto w granicach Niemiec. Mimo to w okresie 1919-1939 działały tu liczne polskie organizacje. W okresie II wojny światowej ośrodek konspiracji (Gryf Kaszubski). W 1945 zniszczony w 70% i włączony do Polski; 90% niemieckiej ludności miasta wysiedlono. Stopniowo odbudowywany; siedziba powiatu 1946-1975. Po 1947 Bytów oraz okolice został zasiedlony osadnikami z wschodniej i centralnej Polski, m.in. w ramach ("Akcji Wisła").

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zabytkami prawnie chronionymi są[6]:

  • śródmieście miasta,
  • wieża – pozostałość po d. katolickim kościele pw. św. Katarzyny, ob. galeria sztuki, ul. Starokościelna, poł. XIV,
  • kościół ewangelicki pw. św. Elżbiety, ob. rzym.-kat. par. pw. św. Katarzyny, wzorowany na kościele św. Macieja w Berlinie projektu F.A. Stülera, 1847-1854, ul. Jana Pawła II 16,
  • cerkiew pw. św. Jerzego, dawny kościół ewangelicki ob. greckokatolicki, ul. Josyfa Slipyja, XVII, cmentarz,
  • zamek krzyżacki, XIV/XV, XVI/XVII,
  • młyn zamkowy, ul. Młyńska 6, 1791, ob. dyskoteka,
  • kamienice, ul. Jana Pawła II nr 10, 12, 14, XVIII/XIX,
  • bank (ob. Pekao S.A.), ul. Bauera 3, XIX,
  • dom, ul. 1 Maja 2, pocz. XIX,
  • Poczta, ul. Wojska Polskiego 10, ok. 1800,
  • dom, ul. Wojska Polskiego 22, pocz. XIX,
  • spichlerz, ul. Ogrodowa 10, szachulcowy, poł. XIX,
  • most kolejowy (kamienno-ceglany) na rzece Boruji, 1882-84,

Cennymi zabytkami architektury (niechronionymi) są[7]:

  • Szpital przy ul. Lęborskiej z 1933, ob. rozbudowany
  • Dom modernistyczny z lat 30. XX w., ul. Prosta 3
  • Dom modernistyczny z 1935 (projekt), ul. Zielona 2-4
  • Wiadukt nad torami kolejowymi, w pierwotnej wersji zbudowany przed wojną. W czasie II Wojny Światowej zburzono jedno przęsło. W Szczecinie podobnie zburzono Most Kłodny o zbliżonej konstrukcji, jednak sama kratownica nie doznała uszkodzeń. Most Kłodny został więc przewieziony i ponownie zmontowany w Bytowie. Przez pewien czas obydwa przęsła - przedwojenne i przywiezione ze Szczecina koegzystowały, później oryginalne przedwojenne przęsło rozebrano[8].
Zamek w Bytowie

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi:

Dawniej przez Bytów przebiegała linia kolejowa Miastko – BytówLębork.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Kolej dotarła do miasta od strony Słupska w 1884; w 1901 połączono je z Lipuszem, w 1902 z Lęborkiem, w 1909 z Miastkiem. W ten sposób Bytów stał się stacją węzłową, jednak po przejściu frontu w 1945 odcinki Bytów-Lębork oraz Bytów-Miastko rozebrano. Ostatecznie kolejową komunikację pasażerską zlikwidowano w 1991. W 2008 z dworca PKP w Bytowie wyruszył specjalny pociąg Transcassubia, który zawiózł bytowskich Kaszubów na X Zjazd Kaszubów do Gdańska. Z uwagi na zły stan torów 23-kilometrowy odcinek z Bytowa do Lipusza pociąg pokonywał z prędkością 20 km/h. W Lipuszu połączono dwa składy pociągów – z Chojnic i Bytowa, by dalej razem pomknąć do stolicy województwa. 4 lipca 2009 w Bytowie odbył się XI Zjazd Kaszubów z udziałem premiera D. Tuska. Pociągi specjalne "Transcassubia" przywiozły uczestników na XI Zjazd z Helu, Gdyni i Chojnic[potrzebne źródło]. W lipcu 2012 z dworca kolejowego w Bytowie wyruszy specjalny pociąg "Transcassubia", który przywiezie bytowskich i innych Kaszubów na XIV Zjazd Kaszubów do Sopotu.
Przywrócenie pasażerskiego połączenia kolejowego z Gdańskiem i Gdynią ma zapewnić Pomorska Kolej Metropolitalna[9] w połowie roku 2015. W tym czasie ma zakończyć się, trwająca aktualnie w Trójmieście budowa nowej linii kolejowej (częściowo po śladzie dawnego układu torowego). Wtedy również dotrzeć mają zamówione przez władze województwa spalinowe zespoły trakcyjne do obsługi nowych i reaktywowanych połączeń.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Bytowie znajdują się 3 szkoły ponadgimnazjalne (Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych, Zespół Szkół Ogólnokształcących, Zespół Szkół Ekonomiczno-Rolniczych im. Stanisława Staszica), 2 gimnazja, 2 szkoły podstawowe, Ośrodek Szkolno-Wychowawczy oraz Filia Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Słupsku.

W Bytowie działają również szkoły niepubliczne prowadzone przez Prywatne Centrum Edukacyjne Marmołowski:

  • Zaoczne Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych (1999)
  • Zaoczne Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych (2008)
  • Policealne Studium Zawodowe (1999)

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzi Kościół Rzymskokatolicki który posiada dwie parafie (pw. św. Katarzyny i pw. św. Filipa Neri), Kościół Greckokatolicki obrzędu bizantyjsko-ukraińskiego, Kościół Zielonoświątkowyprotestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym oraz Świadkowie Jehowy.

Współpraca samorządowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[11]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2013 r. Stan w dniu 31 XII (strona 89)
  2. M.P. z 1987 r. Nr 7, poz. 54
  3. (Gall tzw. Anonim, Kronika Polska, tł. R. Grodecki, M. Plezia, Wrocław 1989.)
  4. Dni Bytowa 2007. bytow.com.pl, 2007-07-12. [dostęp 2009-03-23].
  5. Na Ziemi Ojców, Rocznik Ziem Zachodnich i Północnych, 1962, Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich, str. 179
  6. Rejestr Zabytków KOBiDZ (dostęp 04-01-2009)
  7. Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków
  8. Andrzej Kraśnicki jr: Sensacja! Przedwojenny most Kłodny ocalał! Jest na Kaszubach
  9. Opis projektu na oficjalnej stronie zarządcy infrastruktury. [dostęp 05-01-2011].
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.
  11. Miasta partnerskie. Urząd Miejski w Bytowie. [dostęp 2012-07-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]