Biała Przemsza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Biała Przemsza
Biała Przemsza
Biała Przemsza na granicy Maczek i Szczakowej
Lokalizacja Europa
 Polska
Źródło Wolbrom
ok. 376 m n.p.m.
Ujście Przemsza
Mysłowice
ok. 250 m n.p.m.
50°13′46″N 19°09′28″E/50,229444 19,157778
Długość 63,9 km
Powierzchnia zlewni 876,6 km²
Średni przepływ 4 m³/s Sławków
Rzeki Polski
Biała Przemsza w Sławkowie
Biała Przemsza w Starych Maczkach

Biała Przemszarzeka w województwie małopolskim i śląskim, biorąca swój początek na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, o długości 63,9 km i powierzchni zlewni wynoszącej 876,6 km².

Rzeka tworzy odnogi, meandry, moczary, niekiedy stawy. Przepływy i stany wód są bardzo stałe[1].

Bieg rzeki[edytuj | edytuj kod]

Zaczyna swój bieg na Wyżynie Olkuskiej od źródeł wypływających z torfowiska na wysokości 376 m n.p.m., na południowy zachód od Wolbromia. Stamtąd pod nazwą Centary płynie na południowy zachód w płaskodennej dolinie głębokiej na 8-12 m i szerokiej na 200–300 m. Wzdłuż rzeki biegnie tam linia kolejowa nr 62. W Chrząstowicach wpada do niej ze wschodu od Czyśćca struga, która jednak ostatnimi laty całkowicie wysycha. W Golczowicach przyjmuje potok płynący od Czarnego Lasu. W Kluczach wpada do niej od północy dopływ płynący od wsi Rodaki. Płynąc dalej na zachód przepływa przez Pustynię Błędowską, dzieląc ją na dwie połowy, na jej zach. krańcu wpada do niej od północy, od wsi Chechło, Centuria, a od płd.-wsch. potok Biała. Zmienia kierunek na południowy i wąską, głęboką doliną przełamuje się przez Garb Ząbkowicki do Sławkowa. Przepływa przez Okradzionów, dzielnicę Dąbrowy Górniczej oraz południowym skrajem dzielnicy Sosnowca Maczki i dzielnicami miasta Jaworzno[1].

Na granicy dwóch sosnowieckich dzielnic: Niwki i Boru oraz Mysłowic na wysokości ok. 250 m n.p.m. łączy się z Czarną Przemszą i razem już jako Przemsza tworzą lewobrzeżny dopływ Wisły. Miejsce to w rejonie zbiegu granic Sosnowca i Mysłowic jest znane jako Trójkąt Trzech Cesarzy.

W latach 1796-1806 Biała Przemsza stanowiła rzekę graniczną pomiędzy pruskim Nowym Śląskiem i Austrią, natomiast w latach 1815-1914, na odcinku od Sławkowa do Maczek, pomiędzy Galicją i zaborem rosyjskim. W przeszłości Biała Przemsza była rzeką spławną. M.in. w latach 1826-1831 spławiano nią blachę i odlewy z walcowni pod Sławkowem do portu rzecznego w Niwce. Do 1839 r. kursował po Białej Przemszy zbudowany przez Anglika Davy’ego statek parowy, zwany przez ludność nadbrzeżnych wiosek „czortopchajem”. Po rzece kursowały też w XIX w. mniejsze galary przewożące aż do ujścia Przemszy do Wisły produkty rolnicze i węgiel kamienny.

Przepływ średni:

  • 1–2 m³/s (Golczowice),
  • 4 m³/s (Sławków),
  • 6 m³/s (Sosnowiec Maczki),
  • 8 m³/s (ujście do Przemszy).

Dopływy[edytuj | edytuj kod]

Fauna[edytuj | edytuj kod]

W górnym odcinku rzeki dominującym gatunkiem ryb jest pstrąg potokowy. Występuje tu także rak szlachetny. Dolny odcinek dawniej był zanieczyszczony ściekami przemysłowymi, począwszy od Klucz[1]. Obecnie sytuacja się poprawiła i teraz ryby żyją na całej długości rzeki.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Feliks Kiryk, Ryszard Kołodziejczyk: Dzieje Olkusza i regionu olkuskiego t.1. Warszawa-Kraków: PWN, 1978, s. 6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]