Dąbrowa Górnicza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dąbrowa Górnicza
Herb Flaga
Herb Dąbrowy Górniczej Flaga Dąbrowy Górniczej
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja górnośląska
Prawa miejskie 1916
Prezydent Zbigniew Podraza
Powierzchnia 188,73 km²
Wysokość 258 – 390 m n.p.m.
Populacja (31.12.2013)
• liczba ludności
• gęstość

123 994[1]
661 os./km²
Strefa numeracyjna
32
Kod pocztowy 41-300 do 42-530
Tablice rejestracyjne SD
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Dąbrowa Górnicza
Dąbrowa Górnicza
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dąbrowa Górnicza
Dąbrowa Górnicza
Ziemia 50°19′17″N 19°11′14″E/50,321389 19,187222
TERC
(TERYT)
2465011
SIMC 0939473
Urząd miejski
ul. Graniczna 21
41-300 Dąbrowa Górnicza
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Dąbrowa Górnicza w Wikisłowniku
Strona internetowa
BIP

Dąbrowa Górniczamiasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim, położone na Wyżynie Śląskiej, nad Czarną Przemszą i Białą Przemszą, na wschodnim krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), w Zagłębiu Dąbrowskim, będącym historyczną częścią zachodniej Małopolski.

Według danych z 31 grudnia 2013 r. miasto miało 123 994 mieszkańców, przez co na stałym poziomie utrzymuje się tendencja spadkowa liczby mieszkańców Dąbrowy Górniczej.

Największe powierzchniowo miasto województwa (9. w kraju) i największy ośrodek przemysłowy Zagłębia Dąbrowskiego. Jest jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie Dąbrowy Górniczej pośród pozostałych członków Górnośląskiego Związku Metropolitalnego

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Dąbrowa Górnicza leży na Wyżynie Katowickiej i Garbie Tarnogórskim, stanowiących makroregion Wyżyna Śląska. Znajduje się w dużej części w Kotlinie Dąbrowskiej

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 188,73 km², i jest największym miastem pod względem zajmowanej powierzchni w województwie śląskim, wyprzedzając nawet Katowice[2].

Miasto graniczy z powiatem będzińskim (Będzin, gmina Psary, gmina Mierzęcice, Siewierz, Sławków), powiatem zawierciańskim (gmina Łazy), powiatem olkuskim w województwie małopolskim (gmina Klucze, gmina Bolesław) oraz z Sosnowcem.

Miasto obejmuje teren o wysokościach od 258 do 390 m n.p.m.[potrzebne źródło]

Dzielnice[edytuj | edytuj kod]

Dzielnice Dąbrowy Górniczej, w porządku alfabetycznym to: Antoniów, Błędów, Bugaj, Centrum, Dziewiąty, Gołonóg, Korzeniec, Kuźniczka Nowa, Łazy Błędowskie, Łęka, Łęknice, Łosień, Marianki, Mydlice, Okradzionów, Piekło, Ratanice, Reden, Rudy, Sikorka, Strzemieszyce Małe, Strzemieszyce Wielkie, Trzebiesławice, Trzydziesty, Tucznawa, Ujejsce, Ząbkowice. W latach 1977-1984 jedną z dzielnic stanowił Sławków.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miasto powstało w wyniku łączenia się w większy organizm miejski wielu mniejszych miejscowości, które spowodowane były rozwojem przemysłu. Pierwsza wzmianka o Dąbrowie pojawiła się w 1726 i pochodzi z ksiąg parafialnych kościoła Świętej Trójcy w Będzinie, w których pod datą 25 lipca 1726 odnotowana została jako matka chrzestna niejaka Anna Lisowa – mieszkanka Dąbrowy. W źródłach historycznych wymieniane są jednak miejscowości, które w wyniku procesów urbanizacyjnych zostały wchłonięte przez obecne miasto.

W latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis wymienia w zlatynizowanych staropolskich wersjach obecne dzielnice Dąbrowy Górniczej Strzemieszyce Wielkie jako Strmyeschycze Maior oraz Strzemieszyce Małe jako Strmyeschycze Minor, a także Tucznawa jako Thucznobaba, Okradzionów jako Okradzonow, Gołonóg jako Golonog, Ząbkowice jako Zambkowicze, Łosień jako Lossyen[3].

Natomiast najstarsze wzmianki o innych osadach z terenu dzisiejszej Dąbrowy Górniczej to, m.in. XII wiek o Trzebiesławicach, 1220 o Błędowie w kronikach biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża, XIV wiek o Strzemieszycach i Ujejscu (pierwsza wzmianka z 1372[4]), XV wiek o Gołonogu, Ząbkowicach w księgach Jana Długosza oraz w 1443 o Sikorce[5], w 1551 o Łęce. Prawdopodobnie od X wieku istniał Łosień, będący wczesnośredniowiecznym ośrodkiem wytopu metali.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Mapa Dąbrowskiego Zagłębia Węglowego z 1918 roku
Ulica Sobieskiego w 1928 roku
ul. Sobieskiego. Widoczny po prawej gmach poczty i nieistniejący dziś budynek na lewo

Według spisu ludności diecezji krakowskiej z 1787 osada liczyła 184 mieszkańców. W 1795, w wyniku III rozbioru Polski, Dąbrowa przyłączona została do Prus (Nowy Śląsk). W 1799 powstała pierwsza znana mapa tych okolic, z której wynika, że zalążkiem osady była „Stara Dąbrowa” – wieś zlokalizowana przy trakcie prowadzącym z Krakowa na Śląsk, w okolicach obecnej ul. A. Struga i na południe od niej. We wsi tej znajdowała się karczma starościńska, kuźnia, studnia i kapliczka. Z okresem pruskim wiąże się początek intensywnego rozwoju gospodarczego wsi, spowodowanego odkryciem zasobnych złóż węgla kamiennego. Na terenie Dąbrowy odkryto pod koniec XVIII w. jeden z najgrubszych na świecie pokład węglowy, nazwany później „redeńskim”. W niecce kazimierzowskiej grubość tego pokładu (pokład 510 grupy siodłowej) dochodziła do 20 m, ale tylko na terenie obecnego miasta Dąbrowa Górnicza była wychodna na powierzchnię tego pokładu.

Już w 1796 z inicjatywy władz pruskich rozpoczęto budowę pierwszej odkrywkowej kopalni węgla kamiennego, która od nazwiska dyrektora górnictwa w rządzie pruskim – hr. Fryderyka Wilhelma Redena – otrzymała nazwę „Reden”. Od 1806 zaczęła obok niej powstawać kolonia robotnicza o tej samej nazwie. Dalszy rozwój przemysłowy Dąbrowy łączy się już z działalnością inwestycyjną rządu Królestwa Polskiego, do którego w 1815 Dąbrowa została włączona. W okresie tym wiele nowych pokładów węgla odkrył Józef Cieszkowski[6][7], na których uruchomiono w 1846 roku nową kopalnię „Cieszkowski”. W latach 1816-1823 obok kopalni „Reden”, na terenie obecnego osiedla K. Adamieckiego, powstała huta cynku „Konstanty”. Do wytopu metali wykorzystywano rudy galmanu przywożone z kopalń w Strzemieszycach Małych, Sławkowie, Żychcicach i Olkuszu. Około 1820 przy kopalni „Reden” powstała pierwsza w Dąbrowie szkoła elementarna, wkrótce potem lazaret. W 1825 pod Będzinem powstała kopalnia „Ksawery”, która dała początek dzielnicy o tej samej nazwie oraz Mydlicom. Kopalnia ta została znacznie rozbudowana przez Cieszkowskiego[8].

W 1815 roku Dąbrowa została siedzibą Gminy Olkusko-siewierskiej, natomiast w 1864 siedzibą Gminy Osad Górniczych. W 1874 z Gminy Osad Górniczych oraz Starej Dąbrowy utworzono Gminę Górniczą, włączając do niej samodzielne dotąd jednostki administracyjne: Modrzejów, Niwkę, Sielec i Zagórze oraz rozwijające się osady przemysłowe: Bobrek, Dańdówkę, Józefów, Konstyntynów, Klimontów, Niepiekło i Środulę[9]. W 1903 od Dąbrowy zostały odłączone Środula, Sielec i Konstantynów. W 1909 roku zostały odłączone: Zagórze, Niwka, Modrzejów, Klimontów, Dańdówka, Józefów i Bobrek. W tym samym roku powstała gmina Dąbrowa Górnicza, w której skład weszły Dąbrowa, Stara Dąbrowa, Niepiekło i kolonie: Bankowa, Koszelew, Łabęcka, Huty Cynkowe, Mydlice, Gliniaki i Dębniki. W 1915 do Dąbrowy zostają przyłączone Koszelew, Ksawera i Warpie.

W 1842 roku administracja Kościoła ewangelicko-augsburskiego ustanowiła filiał Będzin-Dąbrowa należący do Parafii ewangelicko-augsburskiej w Wieluniu (→ Parafia Ewangelicko-Augsburska w Sosnowcu). Potem w 1882 roku ewangelicy wznieśli własnym nakładem środków kościół ewangelicki. W latach 1872-1877 budowano pierwszy kościół katolicki pw. św. Aleksandra – papieża i męczennika – jako kościół filialny parafii będzińskiej. Uzyskał on uprawnienia kościoła parafialnego na mocy dekretu biskupa kieleckiego Tomasza T. Kulińskiego z 5 lutego 1891. Dawny kościół św. Aleksandra to obecnie boczna kaplica Bazyliki Najświętszej Maryi Panny Anielskiej.

Na przełomie XIX i XX w. Dąbrowa była największym skupiskiem inteligencji technicznej w Zagłębiu, której kuźnią była Szkoła Górnicza Sztygarka. Historia tej szkoły to piękne karty w dziejach polskiego górnictwa i walk rewolucyjnych. Wydawała też ważne czasopismo naukowe Przegląd Górniczo-Hutniczy. Sama tylko kopalnia Reden zatrudniała połowę robotników tworzącego się wokół Dąbrowy zagłębia przemysłowego, któremu dała nazwę. Huta Bankowa była największą w Królestwie Kongresowym, a moc jej maszyn stanowiła 1/3 całego przemysłu Królestwa i zapoczątkowała w nim produkcję stali.

Władze carskie nie chciały przyznać praw miejskich, mimo że Dąbrowa liczyła ponad 30 tys. mieszkańców. Uczyniły to dopiero bardziej tolerancyjne władze austriackie 18 sierpnia 1916. W 1919 Rada Miejska zmieniła nazwę na Dąbrowę Górniczą. W czasie II wojny światowej obowiązywała niemiecka nazwa miasta: Redenberg.

Duży wpływ na miasto miało wybudowanie w latach 1972-1976 największego w kraju i jednego z największych w Europie Kombinatu Metalurgicznego Huta Katowice.

Z niejasnych przesłanek w 1975, ciążące ku Dąbrowie Górniczej Zagórze i Kazimierz Górniczy zostały włączone do Sosnowca. Największą powierzchnię wynoszącą 209 km², miasto posiadało w latach 1977-1984.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Dąbrowy Górniczej.
  • Wykres liczby ludności Dąbrowy Górniczej na przestrzeni ostatnich 225 lat.

Największą populację Dąbrowa Górnicza odnotowała w 1982 – według danych GUS 152 373 mieszkańców[10].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Lista zabytków chronionych prawem w Dąbrowie Górniczej[11]:

Obiekty historyczne:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Centrum Handlowe Pogoria
Ulica 3 Maja
Budynek przy ul. Dąbrowskiego w Dąbrowie Górniczej

W Dąbrowie Górniczej mieści się największa w Polsce huta stali: ArcelorMittal Poland oddział Dąbrowa Górnicza (dawna Huta Katowice), Koksownia Przyjaźń, założona w 1834 roku Huta Bankowa, oraz huta szkła, należąca do koncernu Saint-Gobain.

W 1996 r. wyznaczono podstrefę sosnowiecko-dąbrowską Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej (KSSE) obejmującą w Dąbrowie Górniczej 4 obręby[12]. Jej cechą charakterystyczną jest rozproszenie terytorialne obszarów przeznaczonych pod inwestycje oraz ich położenie w pobliżu restrukturyzowanych przedsiębiorstw.

Handel[edytuj | edytuj kod]

Dąbrowa Górnicza posiada 5 targowisk miejskich (przy ulicach: Poniatowskiego, Morcinka/Tysiąclecia, Adamieckiego, Ludowej i Konopnickiej).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Droga wojewódzka nr 910 przebiega przez centrum miasta

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez terytorium miasta przebiegają:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Stacja Dąbrowa Górnicza
Dworzec w Dąbrowie Górniczej w okresie I wojny światowej

Bardzo rozwinięta sieć kolejowa o jednej z największych gęstości w kraju. W mieście znajduje się aż 9 stacji kolejowych na następujących liniach:

W przeszłości istniała jeszcze jedna pasażerska linia kolejowa łącząca Dąbrowę Górniczą Ząbkowice z Piekarami Śląskimi i dalej z Tarnowskimi Górami. Tory tej trasy przebiegały przez Będzin Łagiszę, Psary Gródków, Będzin Grodziec i Wojkowice. Istniała wtedy jeszcze jedna stacja kolejowa – Dąbrowa Górnicza Piekło. Pociągi osobowe kursowały na tej trasie do 1982. W 1993 linię zlikwidowano rozbierając most na Brynicy między Piekarami Śląskimi i Wojkowicami oraz tory w samych Wojkowicach. Na odcinku Dąbrowa Górnicza ZąbkowiceBędzin Grodziec do dziś kursują pociągi towarowe.

Około 2005 roku rozebrano większość torowiska linii kolejowej, łączącej stacje Dąbrowa Górnicza oraz Dąbrowa Górnicza Huta Katowice.

Pociągi dalekobieżne (nie wszystkie) zatrzymują się na dwóch stacjach: Dąbrowa Górnicza i Dąbrowa Górnicza Ząbkowice. Na pozostałych stacjach zatrzymują się osobowe pociągi podmiejskie.

W Dąbrowie Górniczej w pobliżu dawnej Huty Katowice znajduje się także towarowa stacja przeładunkowa Linii Hutniczej-Szerokotorowej, dawniej zwanej linią hutniczo-siarkową (LHS). Tory te mają rozstaw szyn większy od normalnego, obowiązujący w krajach byłego Związku Radzieckiego. Łączą Polskę z Ukrainą i Rosją, bez konieczności przeładunku towarów na granicy.

Przez Dąbrowę Górniczą przebiegała (od grudnia 1847) historyczna Kolej Warszawsko-Wiedeńska, pierwsza linia kolejowa w Królestwie Polskim oraz (od stycznia 1885) Kolej Iwangorodzko-Dąbrowska.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Dąbrowa Górnicza należy do KZK GOP, który organizuje komunikację autobusową i tramwajową. Na terenie miasta istnieje kilkadziesiąt linii autobusowych i trzy tramwajowe, które wykonują rocznie odpowiednio ok. 5,7 mln i 925 tys. wozokilometrów (2006 r.).[potrzebne źródło]

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W odległości ok. 11 km od granicy miasta i ok. 18 km od centrum, znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy „Katowice” w Pyrzowicach, do którego dojazd zapewnia droga ekspresowa S1.

W 2012 przy ul. Szpitalnej otworzono sanitarne lądowisko.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Miejska Biblioteka Publiczna w Dąbrowie Górniczej

W mieście funkcjonują następujące szkoły wyższe:

2 lutego 2010 r. Prezydent Miasta Dąbrowa Górnicza podpisał z rektorem Akademii Górniczo-Hutniczej im. Staszica w Krakowie w jej siedzibie w Krakowie porozumienie o otwarciu zamiejscowego ośrodka tej uczelni[13]. W Dąbrowie Górniczej AGH podjęła się prowadzenia studiów niestacjonarnych I stopnia na wybranych wydziałach w następujących kierunkach[14]:

  • Wydział Zarządzania
– Zarządzanie i Inżynieria Produkcji
  • Wydział Inżynierii Mechanicznej i Robotyki
– Mechanika i Budowa Maszyn
– Automatyka i Robotyka
  • Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki
– Elektrotechnika

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Miejskie „Sztygarka”

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Siedziba Urzędu Miejskiego w Dąbrowie Górniczej
 Osobny artykuł: Prezydenci Dąbrowy Górniczej.

Dąbrowa Górnicza jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej 25 radnych[16]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Zbigniew Podraza.

Miasto jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działa ponad 60 klubów i stowarzyszeń sportowych.[potrzebne źródło]

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

Hala Widowiskowo Sportowa „Centrum”
  • Hala Widowiskowo-Sportowa „Centrum” (2944 miejsc[17])
  • Hala Sportowa przy ul. Swobodnej
  • Stadion Komunalny przy ul. Konopnickiej
  • Centrum Sportów Letnich Park „Zielona”
  • Obiekt Rekreacyjno-Sportowy „Malinowe-Górki” przy plaży Pogoria III
  • Lodowisko sztuczne

Piłka nożna[edytuj | edytuj kod]

W Dąbrowie Górniczej działa ok. 10 klubów piłkarskich:

  • MUKP Dąbrowa Górnicza – jeden z największych młodzieżowych klubów piłkarskich na terenie województwa śląskiego założony w 2004 r. Prowadzi zajęcia z piłki nożnej z młodzieżą i dziećmi od 5-ego roku życia. Siedziba Klubu ul. Konopnickiej 29, 41-300 Dąbrowa Górnicza, strona www.mukp.pl
  • Pionier Ujejsce
  • Zagłębie Dąbrowa Górnicza
  • Przemsza Okradzionów
  • Ludowy Klub Sportowy „Tęcza” Błędów powstał w 1951 r. i ma barwy klubowe żółto-zielone. Posiada stadion o pojemności 300 miejsc (200 miejsc siedzących) i o wymiarach boiska: 107 × 69 m. W sezonie 2011/12 grał w klasie A, grupie Sosnowiec[18].
  • Unia Dąbrowa Górnicza
  • Unia Ząbkowice – Klub założony w 1922 roku pod nazwą Orzeł Ząbkowice. Skupiał miłośników sportu z Zakładu Tworzyw Sztucznych „Erg” i kolei. Baza klubu rozwijała się na terenie zajmowanym do dziś przy Alei Zwycięstwa (dawniej Wyzwolenia). Prowadzone były sekcje piłki nożnej, tenisa stołowego, koszykówki oraz siatkówki. Do dziś pozostała tylko sekcja piłkarska. W 1974 oddano do użytku stadion sportowy z dwiema pełnowymiarowymi płytami do gry w piłkę nożną oraz budynek zaplecza.
  • Zagłębiak Tucznawa
  • Promień Strzemieszyce Małe
  • Zagłębianka Dąbrowa Górnicza
  • Akademia Futbolu SILENT Dąbrowa Górnicza powstała 1 czerwca 2012 r. Barwy klubowe czarny-biały-czerwony[19].
  • Klub Sportowy Mydlice Dąbrowa Górnicza

Pozostałe kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Pustynia Błędowska
Park Zielona

Powierzchnia jezior wynosi ponad 800 ha, parków 180 ha (0,96%), a lasów 4100 ha (21,7%)[potrzebne źródło].

Atrakcje[edytuj | edytuj kod]

Park Wodny „Nemo”

Parki miejskie[edytuj | edytuj kod]

Park Hallera w Dąbrowie Górniczej nocą
  • Park miejski Zielona przy którym znajdował się zwierzyniec
  • Park Hallera
  • Park „Podlesie”
  • Park Śródmiejski „Małpi Gaj”
  • Park Tysiąclecia (Ząbkowice)
  • Planty im. Harcmistrza Stefana Piotrowskiego na Redenie

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kahał

Kościoły protestanckie

Kościoły katolickie

Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny i św. Antoniego
Bazylika Matki Boskiej Anielskiej w Dąbrowie Górniczej
Pierwotny wygląd kościoła św. Antoniego

Inne

Dąbrowianie[edytuj | edytuj kod]

Znani ludzie urodzeni w Dąbrowie Górniczej[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. http://www.stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5468/6/12/1/lu_ludnosc_stan_struktura_31-12-2013.pdf.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r. , 2010-08-20. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  3. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 187-188.
  4. De WisdrzeczZbiór dokumentów małopolskich. Wyd. S.Kuraś, I.Sułkowska-Kurasiowa. Kraków-Wrocław 1962-1975, t. 1 s.136; kolejna wzmianka z roku 1443 Ugyesdzecz Franczkonis, Ugyesdzecz StawphkonisLehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen Fürstenthumer im Mittelalter. Hrsg. C.Grünhagen, H. Markgraf, t. 2. Lipsk 1883, s. 629. [1].
  5. A. Pawiński Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. t.14-15: Źródła dziejowe. Warszawa 1886, s. 452.
  6. Dąbrowa Górnicza w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich Tom VIII, s. 924.
  7. Józef Patrycjusz Cieszkowski.
  8. Andrzej J. Wójcik, Arkadiusz Rybak, „Józef Cieszkowski – Górnik zagłębiowski”, Dąbrowa Górnicza 2012, ISBN 978-83-60116-87-6.
  9. W. Starościak: 280 lat historii Dąbrowy Górniczej, Dąbrowa Górnicza 2006, s. 28.
  10. Główny Urząd Statystyczny, stan na 31 grudnia 1982.
  11. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie (pol.). 30 września 2014.
  12. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1996 r. (Dz. U. z 1996 r. Nr 88, poz. 397).
  13. Akademia Górniczo – Hutnicza będzie kształcić w Dąbrowie Górniczej, oficjalna strona miasta.
  14. AGH w Dąbrowie Górniczej, oficjalna strona miasta.
  15. Centrum Filmowe Helios o kinie w Dąbrowie Górniczej.
  16. Zarządzenie Nr 111 Wojewody Śląskiego z dnia 8 kwietnia 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2010 r., Nr 64, poz. 1062).
  17. Hala Widowiskowo-Sportowa Centrum. mks.dabrowa.pl. [dostęp 2011-08-06].
  18. Ludowy Klub Sportowy Tęcza Błędów. 90minut.pl. [dostęp 2011-07-24].
  19. http://www.afsilent.pl.
  20. Jehowy – dabrowa.pl.
  21. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (http://www.jw.org) z 22 maja 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Dariusz Kmiotek: Dąbrowa Górnicza. Rok 1916, Dąbrowa Górnicza, bez roku wydania, ISBN 83-909050-7-8.