Dąbrowa Górnicza

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 50°19'N 19°16'E / 50.317, 19.267

Dąbrowa Górnicza
Herb Flaga
Herb Dąbrowy Górniczej Flaga Dąbrowy Górniczej
Województwo śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
• rodzaj		 Dąbrowa Górnicza
miejska
Prawa miejskie 1916
Prezydent miasta Zbigniew Podraza
Powierzchnia 188,73 km²
Położenie (punkt) 50° 19' N
19° 16' E
Wysokość 258 – 390 m n.p.m.
Ludność (2008)
• liczba
• gęstość
• aglomeracja
128 315[1]
681,2 os./km²
3 487 000 (śląsko-dąbrowska)
Strefa numeracyjna
 (+48) 32
Kod pocztowy 41-300 do 42-530
Tablice rejestracyjne SD
Położenie na mapie Polski
"Tło mapy lokalizacyjnej, z zaznaczonymi granicami"
"Dąbrowa Górnicza"
Dąbrowa Górnicza
TERC
(TERYT)		 2465011
SIMC 0939473
Miasta partnerskie Rumunia Cămpulung Moldovenesc
Czechy Studénka
Ukraina Alczewsk
Urząd miejski
ul. Graniczna 21
41-300 Dąbrowa Górnicza
tel. (+48 32) 295 67 00;
faks (+48 32) 262 50 32
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta
Położenie Dąbrowy Górniczej w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia
Ulica Sobieskiego w 1928 roku
Widok na Hutę Bankową, 1910
Mapa Dąbrowskiego Zagłębia Węglowego z 1918 roku

Dąbrowa Górnicza – miasto położone w południowej Polsce, w Zagłębiu Dąbrowskim, w województwie śląskim, na wschodnim krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), nad Czarną Przemszą i Białą Przemszą, w dużej części w Kotlinie Dąbrowskiej. Historyczna część zachodniej Małopolski.

Największe powierzchniowo miasto województwa (9. w kraju) i największy ośrodek przemysłowy Zagłębia Dąbrowskiego. Należy do Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Silesia i znajduje się w liczącej ok. 2,2 mln mieszkańców konurbacji śląsko-dąbrowskiej.

Spis treści

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Dąbrowa Górnicza leży na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej, w makroregionie Wyżyna Śląska i mezoregionach Wyżyna Katowicka i Garb Tarnogórski. Miasto graniczy z powiatem będzińskim (Będzin, gmina Psary, gmina Mierzęcice, Siewierz, Sławków), powiatem zawierciańskim (gmina Łazy), powiatem olkuskim w województwie małopolskim (gmina Klucze, gmina Bolesław) oraz z Sosnowcem.

[edytuj] Dzielnice

Dzielnice Dąbrowy Górniczej, w porządku alfabetycznym to: Antoniów, Błędów, Bugaj, Centrum, Dziewiąty, Gołonóg, Korzeniec, Kuźniczka Nowa, Łazy Błędowskie, Łęka, Łęknice, Łosień, Marianki, Mydlice, Okradzionów, Piekło, Ratanice, Reden, Sikorka, Strzemieszyce Małe, Strzemieszyce Wielkie, Trzebiesławice, Trzydziesty, Tucznawa, Ujejsce, Ząbkowice W latach 1977-1984 jedną z dzielnic stanowił Sławków.

[edytuj] Historia

Pierwsza wzmianka o samej Dąbrowie pojawiła się w 1726 roku. Według spisu ludności diecezji krakowskiej z 1787 r. osada liczyła 184 mieszkańców. Natomiast najstarsze wzmianki o innych osadach z terenu dzisiejszej Dąbrowy Górniczej to m.in. XII wiek o Trzebiesławicach, rok 1220 o Błędowie w kronikach biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża, XIV wiek o Strzemieszycach i Ujejscu (pierwsza wzmianka z roku 1372[2]), XV wiek o Gołonogu, Ząbkowicach w księgach Jana Długosza oraz w 1443 o Sikorce[3], w 1551 o Łęce. Prawdopodobnie od X wieku istniał Łosień, będący wczesnośredniowiecznym ośrodkiem wytopu metali.

W 1795 r., w wyniku III rozbioru Polski, Dąbrowa przyłączona zostaje do Prus (Nowy Śląsk). Z okresem tym wiąże się początek intensywnego rozwoju gospodarczego, spowodowanego odkryciem zasobnych złóż węgla kamiennego. Już w 1796 r. z inicjatywy władz pruskich rozpoczęto budowę pierwszej odkrywkowej kopalni węgla kamiennego, która od nazwiska dyrektora górnictwa w rządzie pruskim - hr. Fryderyka Wilhelma Redena - otrzymała nazwę "Reden". Od 1806 r. zaczęła obok niej powstawać kolonia robotnicza o tej samej nazwie. Dalszy rozwój przemysłowy Dąbrowy łączy się już z działalnością inwestycyjną rządu Królestwa Polskiego, do którego w 1815 roku Dąbrowa została włączona. W latach 1816-1823 powstała obok kopalni "Reden", na terenach leżących pomiędzy odkrywką a osadą, huta cynku "Konstanty". Do wytopu metali wykorzystywano rudy galmanu przywożone z kopalń w Strzemieszycach, Sławkowie, Żychcicach i Olkuszu. Około 1820 r. przy kopalni "Reden" powstała pierwsza w Dąbrowie szkoła elementarna, wkrótce potem lazaret. W 1825 r. pod Będzinem powstała kopalnia "Ksawery", która dała początek dzielnicy o tej samej nazwie oraz Mydlicom.

W 1815 roku Dąbrowa zostaje siedzibą Gminy Olkusko-siewierskiej, natomiast w 1864 roku siedzibą Gminy Osad Górniczych. W 1903 roku od Dąbrowy zostają odłączone: Środula, Sielec i Konstantynów. W 1909 roku zostają odłączone: Zagórze, Niwka, Modrzejów, Klimontów, Dańdówka, Józefów i Bobrek. W tym samym roku powstała gmina Dąbrowa Górnicza, w której skład weszły Dąbrowa, Stara Dąbrowa, Niepiekło i kolonie: Bankowa, Koszelew, Łabęcka, Huty Cynkowe, Mydlice, Gliniaki i Dębniki. W 1915 do Dąbrowy zostają przyłączone Koszelew, Ksawera i Warpie.

W 1842 roku administracja Kościoła ewangelicko-augsburskiego ustanowiła filiał Będzin-Dąbrowa należący do Parafii ewangelicko-augsburskiej w Wieluniu (więcej patrz hasło: Parafia Ewangelicko-Augsburska w Sosnowcu). Potem w 1882 roku ewangelicy wznieśli własnym nakładem sił i środków kościół ewangelicki w Dąbrowie Górniczej.

Na przełomie XIX i XX w. Dąbrowa była największym skupiskiem inteligencji technicznej w Zagłębiu, której kuźnią była Szkoła Górnicza Sztygarka. Historia tej szkoły to piękne karty w dziejach polskiego górnictwa i walk rewolucyjnych. Wydawała też ważne czasopismo naukowe Przegląd Górniczo-Hutniczy.

ul. Sobieskiego. Widoczny po prawej gmach poczty i nieistniejący dziś budynek na lewo

Sama tylko kopalnia Reden zatrudniała połowę robotników tworzącego się wokół Dąbrowy zagłębia przemysłowego, któremu dała nazwę. Huta Bankowa była największą w Królestwie Kongresowym, a moc jej maszyn stanowiła 1/3 całego przemysłu Królestwa i zapoczątkowała w nim produkcję stali.

Władze carskie nie chciały przyznać praw miejskich, mimo że Dąbrowa liczyła ponad 30 tysięcy mieszkańców. Uczyniły to dopiero bardziej tolerancyjne władze austriackie 18 sierpnia 1916 roku. w 1919 roku Rada Miejska zmieniła nazwę na Dąbrowę Górniczą.

Duży wpływ na miasto miało wybudowanie w latach 1972-76 największego w kraju i jednego z największych w Europie Kombinatu Metalurgicznego Huta Katowice.

Z niejasnych przesłanek w 1975 roku, ciążące ku Dąbrowie Górniczej Zagórze i Kazimierz Górniczy zostały włączone do Sosnowca.

Największą liczbę mieszkańców miasto miało w 1982 roku i wynosiła ona 152 373, natomiast największą powierzchnię wynoszącą 209 km², w latach 1977-84.

[edytuj] Demografia

  • Wykres liczby ludności Dąbrowy Górniczej na przestrzeni ostatnich 220 lat.

Największą populację Dąbrowa Górnicza odnotowała w 1982 r. – wg danych GUS 152 373 mieszkańców[4].

[edytuj] Gospodarka

Dąbrowa Górnicza, Pałac Kultury Zagłębia
Ulica 3-Maja

W Dąbrowie Górniczej mieści się największa w Polsce huta stali: ArcelorMittal Poland oddział Dąbrowa Górnicza (dawna Huta Katowice) i jedna z największych europejskich koksowni: Koksownia Przyjaźń.

W 1996 roku, rozporządzeniem Rady Ministrów, utworzona została Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna (KSSE). W jej skład weszły między innymi tereny Dąbrowy Górniczej oraz sąsiadującego z nią Sosnowca tworząc Podstrefę Sosnowiecko-Dąbrowską. Jej cechą charakterystyczną jest rozproszenie terytorialne obszarów przeznaczonych pod inwestycje oraz ich położenie w pobliżu restrukturyzowanych przedsiębiorstw.

W przeciągu kilku ostatnich lat, na terenach podstrefy znajdujących się w Dąbrowie Górniczej wybudowanych zostało wiele zakładów produkcyjnych i usługowych. Są to między innymi: Brembo Poland Sp. z o.o. (branża motoryzacyjna), Ekocem Sp. z o.o. (branża budowlana), Atlas Barbara S.A. (chemia budowlana), Gühring Polska Sp. z o.o., Hobas System Polska Sp. z o.o. (produkcja rur), Galia S.A. (włókiennictwo, obecnie zlikwidowana), NIKE S.A. (branża budowlana), DHL Exel Supply Chain (logistyka, centrum dystrybucji firm Gillette i Philips), Kamis-Przyprawy S.A. (logistyka), PDC Silesia (logistyka, obecnie ProLogis Park Dąbrowa), Fiege (logistyka), TNT (logistyka), Valeo, Ficomirrors Polska (motoryzacja), Final S.A. (branża budowlana), Saia-Burgess Poland (AGD – slniki), Mecacontrol Polska (motoryzacja i urządzenia elektryczne).

Wkrótce rozpocznie się budowa kolejnych zakładów: Sigro (budowlana), Korea Fuel-Tech (motoryzacyjna) i Gühring Polska (2 inwestycja w Dąbrowie)[potrzebne źródło].

Strefa przyciąga inwestorów z różnych dziedzin przemysłu ceniących sobie bardzo dobre warunki prowadzenia działalności gospodarczej, jak również brak problemów ze znalezieniem wykształconych i wykwalifikowanych pracowników.

Inne duże przedsiębiorstwa w mieście to między innymi: Saint-Gobain Glass Polska, Saint-Gobain Sekurit Hanglas Polska, Huta Bankowa (swą działalność rozpoczęła w 1834 roku), Damel (fabryka maszyn elektrycznych), Defum (fabryka obrabiarek), Zakłady Tworzyw Sztucznych "Ząbkowice Erg" S.A., Huta Szkła Gospodarczego "Ząbkowice" S.A., Magneti Marelli Exhaust Systems Polska, Feidal Polska, SARPI Dąbrowa Górnicza (dawniej Lobbe), Wader & Woźniak GmbH, Stalprofil S.A., Kem S.A., Przedsiębiorstwo Przerobu i Obrotu Złomem HK – Cutiron, Montostal, Pfleiderer Technika Izolacyjna Polska, URSA Polska, Pronox, i wiele innych.

[edytuj] Handel

Centrum Handlowe Pogoria
Budynek na ul.Dąbrowskiego w Dąbrowie Górniczej
Dąbrowa Górnicza, pomnik poświęcony "Bohaterom Czerwonych Sztandarów - Dąbrowiakom - twórcom walk o narodowe i społeczne wyzwolenie", w latach 1990-2006 znany jako "Pomnik Jimiego Hendriksa" (szczegóły)
Stacja Dąbrowa Górnicza
Dworzec w Dąbrowie Górniczej w okresie I wojny światowej

Największe obiekty i sieci handlowe:

[edytuj] Transport

[edytuj] Transport drogowy

Przez terytorium miasta przebiegają:

  • droga ekspresowa S1E75
  • droga krajowa 86
  • droga krajowa 94
  • droga wojewódzka 790
  • droga wojewódzka 796
  • droga wojewódzka 910

Trwają prace projektowe[potrzebne źródło] nad przedłużeniem do Dąbrowy Górniczej Drogowej Trasy Średnicowej, która z Katowic biegłaby przez Mysłowice, Sosnowiec, Będzin, a w Dąbrowie: ul. Dąbskiego, okolicami dworca PKP, Al. Zagłębia Dąbrowskiego, Piecucha, Al. Józefa Piłsudskiego do S1.

[edytuj] Transport kolejowy

Bardzo rozwinięta sieć kolejowa o jednej z największych gęstości w kraju. W mieście znajduje się aż 9 stacji kolejowych:

W przeszłości istniała jeszcze jedna pasażerska linia kolejowa łącząca Dąbrowę Górniczą Ząbkowice z Piekarami Śląskimi i dalej z Tarnowskimi Górami. Tory tej trasy przebiegały przez Będzin Łagisze, Psary Gródków, Będzin Grodziec i Wojkowice. Istniała wtedy jeszcze jedna stacja kolejowa – Dąbrowa Górnicza Piekło. Pociągi osobowe kursowały na tej trasie do 1982 roku. W 1993 roku linie zlikwidowano rozbierając most na Brynicy między Piekarami Śląskimi i Wojkowicami oraz tory w samych Wojkowicach. Na odcinku Dąbrowa Górnicza Ząbkowice – Będzin Grodziec do dziś kursują pociągi towarowe.

Pociągi dalekobieżne (nie wszystkie) zatrzymują się na dwóch stacjach: Dąbrowa Górnicza i Dąbrowa Górnicza Ząbkowice. Na pozostałych stacjach zatrzymują się osobowe pociągi podmiejskie.

W Dąbrowie Górniczej w pobliżu Huty Katowice znajduje się także towarowa stacja przeładunkowa Linii Hutniczej-Szerokotorowej dawniej zwaną linią hutniczo-siarkową (LHS). Tory te mają rozstaw szyn większy od normalnego, obowiązujący w krajach byłego Związku Radzieckiego. Łączą Polskę z Ukrainą i Rosją, bez konieczności przeładunku towarów na granicy.

Przez Dąbrowę Górniczą przebiega historyczna Kolej Warszawsko-Wiedeńska, pierwsza linia kolejowa w Królestwie Polskim i Kolej Iwangorodzko-Dąbrowska.

[edytuj] Komunikacja miejska

Dąbrowa Górnicza należy do KZK GOP, który organizuje komunikację autobusową i tramwajową. Na terenie miasta istnieje kilkadziesiąt linii autobusowych i 5 tramwajowych, które wykonują rocznie odpowiednio ok. 5,7 mln i 925 tys. wozokilometrów (2006 r.).

[edytuj] Transport lotniczy

W odległości ok. 11 km od granicy miasta i ok. 18 km od centrum, znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy "Katowice" w Pyrzowicach, do którego dogodny i szybki dojazd zapewnia droga ekspresowa S1E75

[edytuj] Edukacja

Information icon.svg Osobny artykuł: Lista szkół w Dąbrowie Górniczej.
Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Kultura

Miejska Biblioteka Publiczna w Dąbrowie Górniczej
Muzeum Miejskie "Sztygarka"

[edytuj] Zabytki

[edytuj] Władze miasta

Information icon.svg Osobny artykuł: Prezydenci Dąbrowy Górniczej.
Prezydent miasta Zastępcy prezydenta miasta Przewodniczący Rady Miasta Wiceprzewodniczący Rady Miasta
Zbigniew Podraza Henryk Zaguła
Iwona Krupa
Paweł Gocyła		 Agnieszka Pasternak Robert Majewski
Krzysztof Tamborek
Kazimierz Woźniczka
Urząd Miasta

[edytuj] Sport

[edytuj] Kluby sportowe

Na terenie miasta działa ponad 60 klubów i stowarzyszeń sportowych, m.in.:

Piłka nożna:

  • MUKP Dąbrowa Górnicza – klub piłkarski
  • Pionier Ujejsce – klub piłkarski, rozgrywki na szczeblu A-klasy
  • Przemsza Okradzionów – klub piłkarski, rozgrywki na szczeblu B-klasy
  • Tęcza Błędów – klub piłkarski, rozgrywki na szczeblu A-klasy
  • Unia Dąbrowa Górnicza – klub piłkarski, rozgrywki na szczeblu ligi okręgowej.
  • Unia Ząbkowice – klub piłkarski, rozgrywki na szczeblu ligi okręgowej.
  • Zagłębiak Dąbrowa Górnicza – klub piłkarski, rozgrywki na szczeblu IV lidze.
  • Zagłębiak Tucznawa – klub piłkarski, rozgrywki na szczeblu A-klasy

Siatkówka:

Koszykówka:

Inne dyscypliny:

Hala Widowiskowo Sportowa "Centrum"

[edytuj] Obiekty sportowe

  • Hala Widowiskowo-Sportowa "Centrum" (ponad 3000 miejsc + rozkładane)
  • Hala Sportowa przy ul. Swobodnej
  • Stadion Komunalny przy ul. Konopnickiej
  • Centrum Sportów Letnich Park "Zielona"
  • Obiekt Rekreacyjno-Sportowy "Malinowe-Górki" przy plaży Pogoria III
  • Lodowisko sztuczne

[edytuj] Wypoczynek

Dąbrowa Górnicza - Jezioro Pogoria 3
Dąbrowa Górnicza - Park Zielona
Pustynia Błędowska
Park Wodny „Nemo”

Powierzchnia jezior wynosi aż ponad 800 ha, parków 180 ha (0,96%) i lasów 4100 ha (21,7%).[potrzebne źródło]

[edytuj] Atrakcje

[edytuj] Parki miejskie

  • Park miejski Zielona
  • Park Hallera
  • Park "Podlesie"
  • Park Śródmiejski "Małpi Gaj"
  • Park Tysiąclecia (Ząbkowice)
  • Planty im. Harcmistrza Stefana Piotrowskiego na Redenie

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

Bazylika NMP Anielskiej w Dąbrowie Górniczej
Kościół św. Antoniego w Dąbrowie Górniczej
Pierwotny wygląd kościoła św. Antoniego
Park Hallera nocą w Dąbrowie Górniczej

Kahał

Kościoły protestanckie

Kościoły katolickie

    • św. Józefa Oblubieńca NMP
    • św. Maksymiliana Marii
    • św. Rafała Kalinowskiego (Gołonóg)
    • św. Marii Magdaleny (Ząbkowice)
    • Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata
    • Nawrócenia św. Pawła Apostoła
    • Podwyższenia Krzyża Świętego (Łosień)
    • Przemienienia Pańskiego (Tucznawa)
    • Trójcy Przenajświętszej (Błędów)
    • Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (Okradzionów)
    • Zesłania Ducha świętego (Ząbkowice)

Kościoły starokatolickie

Inne

[edytuj] Dąbrowianie

[edytuj] Znani ludzie urodzeni w Dąbrowie Górniczej

[edytuj] Znane osoby związane z Dąbrową Górniczą

Hej górnicy my z Dąbrowy
Światła ciepła straż,
czarny na nas pył węglowy,
Lecz to węgiel nasz.

[edytuj] Zobacz też

Żaglowiec STS Pogoria, którego nazwa pochodzi od dąbrowskich zbiorników wodnych

[edytuj] Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. ↑ Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym
  2. ↑ De Wisdrzecz - Zbiór dokumentów małopolskich. Wyd. S.Kuraś, I.Sułkowska-Kurasiowa. Kraków-Wrocław 1962-1975, t.1 s.136; kolejna wzmianka z roku 1443 Ugyesdzecz Franczkonis, Ugyesdzecz Stawphkonis - Lehns- und Besitzurkunden Schlesiens und seiner einzelnen Fürstenthumer im Mittelalter. Hrsg. C.Grünhagen, H. Markgraf. t.2. Lipsk 1883, s.629. [1]
  3. ↑ A. Pawiński Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. t.14-15: Źródła dziejowe. Warszawa 1886, s. 452
  4. ↑ Główny Urząd Statystyczny, wg stanu na 31.XII.1982
  5. ↑ Centrum Filmowe Helios o kinie w Dąbrowie Górniczej

[edytuj] Bibliografia

  1. Dariusz Kmiotek: Dąbrowa Górnicza. Rok 1916, Dąbrowa Górnicza, bez roku wydania, ISBN 83-909050-7-8.
p • d • e
Dzielnice i osiedla Dąbrowy Górniczej
Herb Dąbrowy Górniczej
p • d • e
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia Silesia
Członkowie
Bytom • Chorzów • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jaworzno • Katowice • Mysłowice • Piekary Śląskie • Ruda Śląska • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tychy • Zabrze
 Górnośląski Związek Metropolitalny.svg
Przyszli członkowie
p • d • e
Województwo śląskie
Miasta na prawach powiatu Śląskie herb.svg
Powiaty
p • d • e
Miasta województwa śląskiego
Miasta powiatowe Śląskie herb.svg
Miasta gminne
p • d • e
Gminy górnicze
Babice • Bestwina • Będzin • Bieruń • Bobrowniki • Boguszów-Gorce • Bojszowy • Brzeszcze • Bytom • Chełm Śląski • Chełmek • Chorzów • Cyców • Czechowice-Dziedzice • Czeladź • Czerwionka-Leszczyny • Dąbrowa Górnicza • Gaszowice • Gierałtowice • Gliwice • Goczałkowice-Zdrój • Godów • Gorzyce • Imielin • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Jejkowice • Katowice • Knurów • Kornowac • Lędziny • Libiąż • Lubomia • Ludwin • Lyski • Łaziska Górne • Marklowice • Miedźna • Mikołów • Mszana • Mysłowice • gm. miejska Nowa Ruda • gm. wiejska Nowa Ruda • Ornotowice • Orzesze • gm. wiejska Oświęcim • Pawłowice • Piekary Śląskie • Pilchowice • Psary • Pszczyna • Pszów • Puchaczów • Radlin • Radzionków • Ruda Śląska • Rybnik • Rydułtowy • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Sośnicowice • Suszec • Świerklany • Świętochłowice • Trzebinia • Tychy • Wałbrzych • Wodzisław Śląski • Wojkowice • Wyry • Zabrze • Zebrzydowice • Żory
 Symbol Górnictwa
p • d • e
Zabytki Dąbrowy Górniczej
POL Dąbrowa Górnicza COA 1.svg Obiekty sakralne
Obiekty zniszczone
Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/D%C4%85browa_G%C3%B3rnicza”