Szczakowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dzielnice Jaworzna

Szczakowadzielnica Jaworzna. W latach 1933-1956 była samodzielnym miastem a w latach 1934-1954 także siedzibą wiejskiej gminy Szczakowa.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o Szczakowej pochodzą z XV wieku (1427, Sczacowa). Nazwa pochodzi od średniowiecznej nazwy osobowej "Szczak"[1].

Nazwę miejscowości w obecnej polskiej formie Sczakowa wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis.[2] Długosz wymienia ją jako osobną miejscowość.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Z dokumentu rozgraniczającego wsie królewskie i biskupie, wydanego przez Zygmunta Starego w 1519, wiadomo że Szczakowa była wsią królewską i należała do starostwa będzińskiego[3]. W 1767 powstała tu pierwsza w Polsce kopalnia węgla kamiennego. Rozwój miejscowości związany był z budową linii kolejowej, przejazdem pierwszego pociągu i powstaniem dworca w 1847. Dwa lata później powstał posterunek pocztowy. Niedaleko zbiegały się granice trzech mocarstw. Każdy, kto przekraczał w owym czasie granice, musiał przenocować lub chociaż przejechać przez Szczakową. W 1903 – staraniem społeczeństwa został zbudowany Kościół. Przy jego budowie zgromadzili się ludzie różnych wyznań i narodowości, którzy mieszkali wówczas w Szczakowej. W Szczakowej były zainstalowane pierwsze latarnie gazowe w parafii jaworznickiej. Powstało wiele zakładów, np. Fabryka Portland Cementu Szczakowa (w 1952 roku pod nazwą Cementownia Szczakowa), Kopalnia Piasku „Szczakowa”, huta szkła, rozlewnia gazu, fabryka amoniaku, garbarnia, zakłady dolomitowe. Na terenie tych ostatnich obecnie znajduje się ośrodek nurkowy – słynny w całej Europie ze względu na czystość i przejrzystość wody. W 1924 roku z inicjatywy społecznej został zbudowany budynek Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego "Sokół", obecnie wyremontowany Dom Kultury im. Zdzisława Krudzielskiego. Od roku 2000 działa Koło Miłośników Szczakowej przy Towarzystwie Przyjaciół Miasta Jaworzna, prowadzące działalność społeczno-kulturalną, kultywujące tradycje historyczne i propagujące wiedzę o historii miejscowości wśród młodzieży i dorosłych. W 1956, w wyniku ustawy przyłączeniowej, Szczakowa została przyłączona do Jaworzna jako jedna z dzielnic[4].


Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Losy fikcyjnego mieszkańca Jaworzna Szczakowej opisał Michał Witkowski w swojej ostatniej książce pt. Barbara Radziwiłłówna z Jaworzna-Szczakowej (wyd. "W.A.B.", Warszawa 2007). Sam autor odwiedził tę dzielnicę, by dobrze się jej przyjrzeć i na tej podstawie oprzeć swoją powieść. Nie jest to dokładne odzwierciedlenie dzielnicy, a jedynie kilka detali zawartych w książce, jak chociażby ulica Kablowa, która znajduje się w zupełnie innym miejscu niż opisana w książce. W Szczakowej urodził się znany rzeżbiarz Antoni Popiel, współwykonawca m.in. pomnika Kościuszki na Wawelu. W latach 1897-1905 naczelnikiem urzędu pocztowego w Szczakowej był Hubert Linde, późniejszy minister w II RP.

Przypisy

  1. K. Rymut: Nazwy miast Polski, Ossolineum 1987, ISBN 83-04-02436-5, s. 236.
  2. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, str.228.
  3. J. Łepkowski: Przegląd zabytków przeszłości z okolic Krakowa, Warszawa 1863, s. 29 [1].
  4. Rozporządzenie Rady Ministrów z 5 marca 1956 r. w sprawie utworzenia powiatu miejskiego Jaworzno w województwie krakowskim (Dziennik Ustaw nr 7 z 1956 r., poz. 33)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy