Boksyt
Boksyt – ilasta skała osadowa składająca się głównie z wodorotlenków glinu (hydrargilitu, bemitu lub diasporu). Zawiera też minerały ilaste, krzemionkę, tlenki i wodorotlenki żelaza. Nazwa boksyt pochodzi od francuskiego miasteczka Les Baux-de-Provence w południowej Francji, gdzie w 1821 r. francuski geolog i mineralog Pierre Berthier po raz pierwszy odkrył i opisał złoża tej skały. Berthier nazwał tę skałę terre d'alumine des Baux. W 1844 r. Pierre-Armand Dufrénoy wprowadził określenie beauxite, natomiast nazwę bauxite przyjął Henri Sainte-Claire Deville w roku 1861, kiedy po raz pierwszy w historii ruszyła przemysłowa eksploatacja złóż boksytu.
Boksyt jest najczęściej koloru czerwonego lub brunatnego, drobnoziarnisty, miękki, słabo spojony lub zwięzły i twardy. W największych ilościach powstaje na miejscu wietrzenia skał glinokrzemianowych w klimacie gorącym. Jest podstawową rudą glinu. Używany też w metalurgii (jako topnik) oraz do wyrobu materiałów ogniotrwałych i szybko twardniejących cementów. Boksyt występuje w dwóch odmianach: laterytowej (krzemianowej) i krasowej (węglanowej).
Górnictwo boksytów jest najlepiej rozwinięte w Australii – jej udział w 1995 roku w światowej produkcji sięgał aż 39%. Największe złoża, o dużej zawartości tlenku glinu (do 60%), są eksploatowane w rejonie Weipa nad Zatoką Karpentaria, a mniejsze w rejonie Perth. Ponad 30% światowej produkcji boksytów przypada na kraje Ameryki Łacińskiej, zwłaszcza na Jamajkę (9,9%) i Brazylię (8%), a także na Wenezuelę, Surinam i Gujanę. W Afryce wielkim ich producentem jest Gwinea (12% światowego wydobycia). Udział pozostałych państw wynosi poniżej 20%, a są wśród nich – między innymi – Chiny, Indie, Rosja, Kazachstan. W Europie najwięcej boksytów wydobywa się w Grecji (1,7%) i na Węgrzech (1%). Znikomą produkcją charakteryzuje się obecnie Francja, która jeszcze 10 lat temu należała do liczących się producentów tego surowca. W Polsce boksyt występuje m.in. koło Nowej Rudy na Dolnym Śląsku.
Światowe wydobycie i zasoby boksytów[edytuj]
(dane szacunkowe z 2001 w tys. ton)
| Kraj | Wydobycie | Zasoby | Baza zasobów | |
| 2000 | 2001 | |||
| Australia | 53 800 | 53 500 | 3 800 000 | 7 400 000 |
| Brazylia | 14 000 | 14 000 | 3 900 000 | 4 900 000 |
| Chiny | 9 000 | 9 200 | 720 000 | 2 000 000 |
| Gwinea | 15 000 | 15 000 | 7 400 000 | 8 600 000 |
| Gujana | 2 400 | 2 000 | 700 000 | 900 000 |
| Indie | 7 370 | 8 000 | 770 000 | 1 400 000 |
| Jamajka | 11 100 | 13 000 | 2 000 000 | 2 500 000 |
| Rosja | 4 200 | 4 000 | 200 000 | 250 000 |
| Surinam | 3 610 | 4 000 | 580 000 | 600 000 |
| Stany Zjednoczone | NA | NA | 20 000 | 40 000 |
| Wenezuela | 4 200 | 4 400 | 320 000 | 350 000 |
| Inne kraje | 10 800 | 10 200 | 4 100 000 | 4 700 000 |
| Świat - razem | 135 000 | 137 000 | 24 000 000 | 34 000 000 |
Poniżej tabela pokazująca zmiany w wydobyciu, jakie nastąpiły w kolejnych latach.
(dane w tys. ton obejmujące lata 2007 i 2008)
Źródło:U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries, styczeń 2009
| Kraj | Wydobycie | Zasoby | Baza zasobów | |
| 2007 | 2008 | |||
| Gwinea | 18 000 | 18 000 | 7 400 000 | 8 600 000 |
| Australia | 62 400 | 63 000 | 5 800 000 | 7 900 000 |
| Wietnam | 30 | 30 | 2 100 000 | 5 400 000 |
| Jamajka | 14 600 | 15 000 | 2 000 000 | 2 500 000 |
| Brazylia | 24 800 | 25 000 | 1 900 000 | 2 500 000 |
| Gujana | 1 600 | 1 600 | 700 000 | 900 000 |
| Indie | 19 200 | 20 000 | 770 000 | 1 400 000 |
| Chiny | 30 000 | 32 000 | 700 000 | 2 300 000 |
| Grecja | 2 220 | 2 200 | 600 000 | 650 000 |
| Iran | - | 500 | - | - |
| Surinam | 4 900 | 4 500 | 580 000 | 600 000 |
| Kazachstan | 4 800 | 4 800 | 360 000 | 450 000 |
| Wenezuela | 5 900 | 5 900 | 320 000 | 350 000 |
| Rosja | 6 400 | 6 400 | 200 000 | 250 000 |
| Stany Zjednoczone | - | - | 20 000 | 40 000 |
| Inne kraje | 7 150 | 6 800 | 3 200 000 | 3 800 000 |
| Świat - razem | 202 000 | 205 000 | 27 000 000 | 38 000 000 |
Bibliografia[edytuj]
- W. Ryka i A. Maliszewska. Słownik petrograficzny. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa, 1982. ISBN 83-220-0150-9
- A. Bolewski i W. Parachoniak. Petrografia. Wydawnictwa Geologiczne. Warszawa, 1982. ISBN 83-220-0173-8
