Gujana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa w Ameryce Południowej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Co-operative Republic of Guyana
Kooperacyjna Republika Gujany
Flaga Gujany
Herb Gujany
Flaga Gujany Herb Gujany
Dewiza: One People, One Nation, One Destiny
(Jedni ludzie, jeden naród, jedno przeznaczenie)
Hymn: Dear Land of Guyana, of Rivers and Palms
(Drogi kraj Gujany, rzek i palm)
Położenie Gujany
Język urzędowy angielski
Stolica Georgetown
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Donald Ramotar
Szef rządu premier Samuel Hinds
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
83. na świecie
214 970 km²
8,4%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
163. na świecie
797 769
3,7 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

2,970 mld[1] USD
3729[1] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

6,570 mld[1] USD
8250[1] USD
Jednostka monetarna dolar gujański (GYD)
Niepodległość od Wielka Brytania Wielkiej Brytanii
26 maja 1966
Strefa czasowa UTC –4
Kod ISO 3166 GY/GUY/328
Domena internetowa .gy
Kod samochodowy GUY
Kod samolotowy 8R
Kod telefoniczny +592
Mapa Gujany
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Gujana w Wikipodróżach
Wikicytaty Kooperacyjna Republika Gujany w Wikicytatach
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Gujana w Wikisłowniku

Gujana (Guyana), Kooperacyjna Republika Gujany (Co-operative Republic of Guyana) – państwo w Ameryce Południowej, nad Oceanem Atlantyckim, graniczące na północnym zachodzie z Wenezuelą (743 km), na południowym zachodzie i południu z Brazylią (1119 km), a na wschodzie z Surinamem (600 km). Kształt granicy Gujany z Wenezuelą i Surinamem jest podważany przez obydwa te państwa.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Gujany.

W Gujanie można wyróżnić 3 regiony geograficzne różniące się ukształtowaniem terenu. Najwyższa część kraju leży na obszarze Wyżyny Gujańskiej porozcinanej na osobne masywy wieloma dolinami rzek. W jednym z łańcuchów górskich, na połączeniu granic z Wenezuelą i Brazylią, znajduje się najwyższy szczyt kraju Roraima (2810 m n.p.m.).

Wyżyna obniżając się w kierunku oceanu tworzy równinne i pagórkowate tereny porośnięte lasami równikowymi, a wzdłuż rzek, galeriowymi. Lasy zajmują powierzchnię około 80% kraju. Dobrze rozwinięta sieć rzek, z których największa to Essequibo, tworzy na tym obszarze, jak również na wyżynach, liczne wodospady.

Nad oceanem rozciąga się pas płaskich, błotnistych nizin, sięgających od 8 do 65 km w głąb lądu. Wybrzeże porastają lasy namorzynowe. Część terenów stanowią depresje zabezpieczone systemem kanałów i tam.

Gujanę charakteryzuje klimat równikowy z wysoką temperaturą powietrza przez cały rok. Temperatura na wybrzeżu waha się od 20 do 26,8 °C, a w głębi kraju od 18 do 39 °C. Klimat wybrzeża łagodzony jest przez północno-wschodnie wiatry.
Opady występują sezonowo w okresie maj-czerwiec oraz grudzień-styczeń. Średnia roczna suma opadów waha się od 1200 mm na wyżynie do 3000 mm na wybrzeżu.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna Gujany jest gęsta i dobrze rozwinięta. Najdłuższa rzeka Gujany to Essequibo (ok. 1000 km), uchodząca szeroką deltą do Oceanu Atlantyckiego. Na jej lewych dopływach znajdują się liczne wodospady, z których najwyższy jest Kaieteur na rzece Potaro (225 m). Do większych rzek Gujany należą również: Mazaruni, Cuyuni, Berbice oraz Courantyne.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

W strefie wilgotnych lasów równikowych rozwinęły się gleby czerwonożółte (ferralsole) o bardzo niskiej zawartości próchnicy. Na sawannach wykształciły się czerwone gleby ferralitowe, a wzdłuż dolin dużych rzek – gleby aluwialne (fluwisole).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wybrzeża Ameryki Południowej współczesnej Gujany Europejczycy odkryli i zaczęli eksplorować na początku XVI wieku. Zamieszkiwali tu wówczas Indianie południowoamerykańscy z plemion Arawaków. Utworzenie kolonii brytyjskiej – Gujany Brytyjskiej datuje się na 1831; graniczyła z Gujaną Holenderską (dziś Surinam), a nieco dalej na południowy wschód znajdowała kolonia francuskaGujana Francuska, do dziś pozostająca terytorium zależnym tej europejskiej metropolii. Brytyjczycy przyznali niepodległość Gujanie w 1966, a cztery lata później stała się ona republiką.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Gujana Brytyjska, 1896; zaznaczone obszary sporne z Wenezuelą

Suwerenna republika w ramach Wspólnoty Narodów. Zgodnie z konstytucją z 6 października 1980 (znowelizowaną w 2003) głową państwa jest prezydent desygnowany przez zwycięską partię w wyborach parlamentarnych. Kandydaci na prezydenta muszą zostać zaprezentowani przed wyborami przez każdą ze startujących partii. Prezydent mianuje premiera, który jest zarazem I wiceprezydentem.

W jednoizbowym Zgromadzeniu Narodowym zasiada 65 deputowanych, z których 40 jest wybieranych w systemie proporcjonalnym na poziomie krajowym, a 25 na poziomie regionów tzn. każdy z regionów wybiera przydzieloną mu ilość miejsc w parlamencie. Kadencja zgromadzenia trwa 5 lat. Główne partie: Ludowa Partia Postępu (PPP), Ludowy Kongres Narodowy (PNC)[2].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Gujana jest podzielona na 10 ponumerowanych regionów:

  1. Barima-Waini (2 miejsca w parlamencie)
  2. Pomeroon-Supenaam (2 miejsca)
  3. Essequibo Islands-West Demerara (3 miejsca)
  4. Demerara-Mahaica (7 miejsc)
  5. Mahaica-Berbice (2 miejsca)
  6. East Berbice-Corentyne (3 miejsca)
  7. Cuyuni-Mazaruni (2 miejsca)
  8. Potaro-Runi (1 miejsce)
  9. Upper Takatu-Upper Esseqiubo (1 miejsce)
  10. Upper Demerara-Berbice (2 miejsca)

Każdy z regionów jest administrowany przez Regionalną Radę Demokratyczną z prezesem na czele. Dodatkowo na lokalnym szczeblu działają Sąsiedzkie Rady Demokratyczne.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Święta państwowe
Data Polska nazwa Oryginalna nazwa
1 stycznia Nowy Rok New Year’s Day
ruchome Eid-ul Adha Eid-ul Adha
23 lutego Dzień Republiki Republic Day
ruchome Wielki Piątek
Poniedziałek wielkanocny
Good Friday,
Easter Monday
ruchome Święto Wiosny Phagwah (Holi)
1 maja Święto Pracy Labour Day/May Day
ruchome Urodziny Proroka Youman Nabi
1 poniedziałek lipca Święto Caricom Caricom Day
1 sierpnia Dzień Wyzwolenia Emancipation Day
ruchome Święto Światła Diwali
25 grudnia Boże Narodzenie Christmas
26 grudnia 2.dzień Bożego Narodzenia Boxing Day

Religia[edytuj | edytuj kod]

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[3][4]:

Information icon.svg Osobny artykuł: Metropolia Port of Spain.
Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Gujanie.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na terytorium Gujany znajdują się cenne surowce mineralne. Najważniejszym surowcem są boksyty. Ich eksploatację podjęto w roku 1916 w kopalni w Mackenzie (Linden), a następnie w Ituni i Kwakwani w północno-wschodniej części kraju. Wydobycie boksytów obrazuje najlepiej stan gospodarki: 1950 rok – 1,7 mln ton, 1960 – 3,4 mln, 1970 – 1,4 mln i w 1993 r. zwyżka – 2,5 mln ton.

W porównaniu z boksytami wydobycie innych surowców ma znaczenie drugorzędne. W północno-zachodniej części kraju, w okolicy Mattews Ridgs, wydobywa się rudę manganu, a poza tym uzyskuje się złoto (80 tys. uncji w 1992 r.) i diamenty (7 tys. karatów w 1990 r.).

Mapa lokalizacyjna Gujany
Bartica
Bartica
Georgetown
Georgetown
Imbaimadai
Imbaimadai
Kamarang
Kamarang
Karanambo
Karanambo
Karasabai
Karasabai
Kato
Kato
Lethem
Lethem
Mabaruma
Mabaruma
Mahdia
Mahdia
Matthews Ridge
Matthews Ridge
Monkey Mountain
Monkey Mountain
Orinduik
Orinduik
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Gujanie

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  2. "Systemy polityczne współczesnego świata", Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, wyd. ARCHE Gdańsk 2004
  3. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-30].
  4. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-06-30].