Gujana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa w Ameryce Południowej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Co-operative Republic of Guyana
Kooperacyjna Republika Gujany
Flaga Gujany
Herb Gujany
Flaga Gujany Herb Gujany
Dewiza: One People, One Nation, One Destiny
(Jedni ludzie, jeden naród, jedno przeznaczenie)
Hymn: Dear Land of Guyana, of Rivers and Palms
(Drogi kraj Gujany, rzek i palm)
Położenie Gujany
Język urzędowy angielski
Stolica Georgetown
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Donald Ramotar
Szef rządu premier Samuel Hinds
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
83. na świecie
214 970 km²
8,4%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
163. na świecie
Green Arrow Up.svg 797 769
3,7 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

2,970 mld[1] USD
3729[1] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

6,570 mld[1] USD
8250[1] USD
Jednostka monetarna dolar gujański (GYD)
Niepodległość od Wielka Brytania Wielkiej Brytanii
26 maja 1966
Strefa czasowa UTC –4
Kod ISO 3166 GY/GUY/328
Domena internetowa .gy
Kod samochodowy GUY
Kod samolotowy 8R
Kod telefoniczny +592
Mapa Gujany
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Gujana w Wikipodróżach
Wikicytaty Kooperacyjna Republika Gujany w Wikicytatach
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Gujana w Wikisłowniku

Gujana (Guyana), Kooperacyjna Republika Gujany (Co-operative Republic of Guyana) – państwo w Ameryce Południowej, nad Oceanem Atlantyckim, graniczące na północnym zachodzie z Wenezuelą (743 km), na południowym zachodzie i południu z Brazylią (1119 km), a na wschodzie z Surinamem (600 km). Kształt granicy Gujany z Wenezuelą i Surinamem jest podważany przez obydwa te państwa.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Gujany.

W Gujanie można wyróżnić 3 regiony geograficzne różniące się ukształtowaniem terenu. Najwyższa część kraju leży na obszarze Wyżyny Gujańskiej porozcinanej na osobne masywy wieloma dolinami rzek. W jednym z łańcuchów górskich, na połączeniu granic z Wenezuelą i Brazylią, znajduje się najwyższy szczyt kraju Roraima (2810 m n.p.m.).

Wyżyna obniżając się w kierunku oceanu tworzy równinne i pagórkowate tereny porośnięte lasami równikowymi, a wzdłuż rzek, galeriowymi. Lasy zajmują powierzchnię około 80% kraju. Dobrze rozwinięta sieć rzek, z których największa to Essequibo, tworzy na tym obszarze, jak również na wyżynach, liczne wodospady.

Nad oceanem rozciąga się pas płaskich, błotnistych nizin, sięgających od 8 do 65 km w głąb lądu. Wybrzeże porastają lasy namorzynowe. Część terenów stanowią depresje zabezpieczone systemem kanałów i tam.

Gujanę charakteryzuje klimat równikowy z wysoką temperaturą powietrza przez cały rok. Temperatura na wybrzeżu waha się od 20 do 26,8 °C, a w głębi kraju od 18 do 39 °C. Klimat wybrzeża łagodzony jest przez północno-wschodnie wiatry.
Opady występują sezonowo w okresie maj-czerwiec oraz grudzień-styczeń. Średnia roczna suma opadów waha się od 1200 mm na wyżynie do 3000 mm na wybrzeżu.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna[edytuj | edytuj kod]

Sieć rzeczna Gujany jest gęsta i dobrze rozwinięta. Najdłuższa rzeka Gujany to Essequibo (ok. 1000 km), uchodząca szeroką deltą do Oceanu Atlantyckiego. Na jej lewych dopływach znajdują się liczne wodospady, z których najwyższy jest Kaieteur na rzece Potaro (225 m). Do większych rzek Gujany należą również: Mazaruni, Cuyuni, Berbice oraz Courantyne.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

W strefie wilgotnych lasów równikowych rozwinęły się gleby czerwonożółte (ferralsole) o bardzo niskiej zawartości próchnicy. Na sawannach wykształciły się czerwone gleby ferralitowe, a wzdłuż dolin dużych rzek – gleby aluwialne (fluwisole).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wybrzeża Ameryki Południowej współczesnej Gujany Europejczycy odkryli i zaczęli eksplorować na początku XVI wieku. Zamieszkiwali tu wówczas Indianie południowoamerykańscy z plemion Arawaków. Utworzenie kolonii brytyjskiej – Gujany Brytyjskiej datuje się na 1831; graniczyła z Gujaną Holenderską (dziś Surinam), a nieco dalej na południowy wschód znajdowała kolonia francuskaGujana Francuska, do dziś pozostająca terytorium zależnym tej europejskiej metropolii. Brytyjczycy przyznali niepodległość Gujanie w 1966, a cztery lata później stała się ona republiką.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Gujana Brytyjska, 1896; zaznaczone obszary sporne z Wenezuelą

Suwerenna republika w ramach Wspólnoty Narodów. Zgodnie z konstytucją z 6 października 1980 (znowelizowaną w 2003) głową państwa jest prezydent desygnowany przez zwycięską partię w wyborach parlamentarnych. Kandydaci na prezydenta muszą zostać zaprezentowani przed wyborami przez każdą ze startujących partii. Prezydent mianuje premiera, który jest zarazem I wiceprezydentem.

W jednoizbowym Zgromadzeniu Narodowym zasiada 65 deputowanych, z których 40 jest wybieranych w systemie proporcjonalnym na poziomie krajowym, a 25 na poziomie regionów tzn. każdy z regionów wybiera przydzieloną mu ilość miejsc w parlamencie. Kadencja zgromadzenia trwa 5 lat. Główne partie: Ludowa Partia Postępu (PPP), Ludowy Kongres Narodowy (PNC)[2].

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Gujana jest podzielona na 10 ponumerowanych regionów:

  1. Barima-Waini (2 miejsca w parlamencie)
  2. Pomeroon-Supenaam (2 miejsca)
  3. Essequibo Islands-West Demerara (3 miejsca)
  4. Demerara-Mahaica (7 miejsc)
  5. Mahaica-Berbice (2 miejsca)
  6. East Berbice-Corentyne (3 miejsca)
  7. Cuyuni-Mazaruni (2 miejsca)
  8. Potaro-Runi (1 miejsce)
  9. Upper Takatu-Upper Esseqiubo (1 miejsce)
  10. Upper Demerara-Berbice (2 miejsca)

Każdy z regionów jest administrowany przez Regionalną Radę Demokratyczną z prezesem na czele. Dodatkowo na lokalnym szczeblu działają Sąsiedzkie Rady Demokratyczne.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Święta państwowe
Data Polska nazwa Oryginalna nazwa
1 stycznia Nowy Rok New Year’s Day
ruchome Eid-ul Adha Eid-ul Adha
23 lutego Dzień Republiki Republic Day
ruchome Wielki Piątek
Poniedziałek wielkanocny
Good Friday,
Easter Monday
ruchome Święto Wiosny Phagwah (Holi)
1 maja Święto Pracy Labour Day/May Day
ruchome Urodziny Proroka Youman Nabi
1 poniedziałek lipca Święto Caricom Caricom Day
1 sierpnia Dzień Wyzwolenia Emancipation Day
ruchome Święto Światła Diwali
25 grudnia Boże Narodzenie Christmas
26 grudnia 2.dzień Bożego Narodzenia Boxing Day

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Metropolia Port of Spain.
Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Gujanie.
[3][4]

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Na terytorium Gujany znajdują się cenne surowce mineralne. Najważniejszym surowcem są boksyty. Ich eksploatację podjęto w roku 1916 w kopalni w Mackenzie (Linden), a następnie w Ituni i Kwakwani w północno-wschodniej części kraju. Wydobycie boksytów obrazuje najlepiej stan gospodarki: 1950 rok – 1,7 mln ton, 1960 – 3,4 mln, 1970 – 1,4 mln i w 1993 r. zwyżka – 2,5 mln ton.

W porównaniu z boksytami wydobycie innych surowców ma znaczenie drugorzędne. W północno-zachodniej części kraju, w okolicy Mattews Ridgs, wydobywa się rudę manganu, a poza tym uzyskuje się złoto (80 tys. uncji w 1992 r.) i diamenty (7 tys. karatów w 1990 r.).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  2. "Systemy polityczne współczesnego świata", Andrzej Antoszewski, Ryszard Herbut, wyd. ARCHE Gdańsk 2004
  3. CIA
  4. [1] Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. „Operation World”, oraz z innych źródeł.