Chiński program kosmiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Chiński program kosmiczny ruszył w Chińskiej Republice Ludowej w 1956 roku przy pomocy ZSRR. Po rozłamie radziecko-chińskim w 1960 roku, program kosmiczny był kontynuowany chińskimi środkami. Pierwszy chiński satelita, Dong Fang Hong 1, został wystrzelony w 1970 r., dzięki czemu Chiny stały się piątym w historii mocarstwem kosmicznym. Rozpoczęty w 1968 roku program lotów załogowych, w ostatecznej postaci określony w 1992 roku, przyniósł owoce dopiero w roku 2003, kiedy Chiny wystrzeliły na orbitę statek Shenzhou 5 z Yang Liweiem na pokładzie. W ten sposób stały się trzecim państwem na świecie, po Rosji i USA, zdolnym wysłać człowieka w przestrzeń kosmiczną.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rodzina chińskich rakiet nośnych Długi Marsz

Początek programu kosmicznego ChRL datuje się na 1956 rok, kiedy Qian Xuesen został deportowany ze Stanów Zjednoczonych po oskarżeniu go o bycie komunistą na fali wydarzeń Maccartyzmu. Po powrocie do Chin został pierwszym dyrektorem programu balistycznego, stając się „ojcem chińskiego programu kosmicznego”.

1 marca 1956 ruszył Projekt 581, 12-letni plan zakładający m.in. umieszczenie pierwszego chińskiego satelity na orbicie do 1959 roku[1]. ChRL wspierał technologicznie Związek Radziecki. Jednak plany tak szybkiego wystrzelenia satelity musiały zostać przesunięte, kiedy w 1960 roku nastąpił rozłam radziecko-chiński i ChRL musiała kontynuować swój program samodzielnie.

W 1962 odbyła się nieudana próba wystrzelenia Dongfeng 2 (DF-2), pierwszego chińskiego pocisku balistycznego. Poprawiony DF-2A został pomyślnie wystrzelony w 1964 roku, tym samym Chiny dokonały pierwszego udanego testu broni jądrowej.

Z technologii pocisku Dongfeng wywodzą się także rakiety nośne Chang Zheng (CZ – Długi Marsz), z których CZ-1 została użyta do wystrzelenia Dong Fang Hong 1 (Wschód jest czerwony 1), pierwszego chińskiego satelity. Tym samym w 1970 roku Chińska Republika Ludowa dołączyła do grupy pięciu państw zdolnych samodzielnie wystrzelić satelitę w przestrzeń kosmiczną (po ZSRR, USA, Francji i Japonii).

Dalszy rozwój rakiety Długi Marsz pozwolił ChRL uruchomić w 1985 roku program komercyjny, dzięki któremu zostało wysłanych kilkadziesiąt zagranicznych satelitów, głównie zbudowanych przez kraje Azji i Europy. Stany Zjednoczone długi czas podchodziły z rezerwą do chińskich usług kosmicznych z powodu obaw przed transferem technologii, i w 2000 roku ogłosiły oficjalne embargo.

W 1992 roku ChRL rozpoczęła realizację projektu 921-1, znanego lepiej jako Program Shenzhou. Celem projektu były załogowe loty kosmiczne. Po wystrzeleniu kilku próbnych rakiet, w tym ze zwierzętami na pokładzie, w 2003 roku wystartował statek Shenzhou 5, na pokładzie którego znajdował się pierwszy chiński kosmonauta, Yang Liwei.

Najważniejsze programy kosmiczne[edytuj | edytuj kod]

Moduł powrotny statku załogowego Shenzhou 5
Chińska stacja orbitalna
Sonda księżycowa Chang’e 1

Program Shenzhou[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Shenzhou (pojazd kosmiczny).

Program 921-1, znany lepiej jako Shenzhou (chin.: 神舟; pinyin: Shénzhōu) to program załogowych lotów kosmicznych. Rozpoczęty w 1992 roku, wzbudzał kontrowersje podobnie jak programy kosmiczne w innych krajach. Pojawiły się pytania, czy Chiny powinny wydawać pieniądze na takie cele, kiedy można było je wydać bezpośrednio na naukę i inne pilne problemy. Poprzednie próby wysłania człowieka w kosmos nie powiodły się z braku funduszy. W mediach pojawiły się jednak komentarze, że eksploracja kosmosu to przeznaczenie ludzkości i Chiny nie mogą pozostać w tyle. Loty kosmiczne są obecnie traktowane w Chinach prestiżowo, podobnie jak np. Letnie Igrzyska Olimpijskie 2008 w Pekinie, licząc że sukcesy w tej dziedzinie podniosą międzynarodowe znaczenie ChRL.

Załogowa stacja orbitalna Tiangong[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Chińska stacja orbitalna.

Kontynuację programu Shenzhou stanowi program 921-2, zakładający wybudowanie przez Chiny stałej załogowej stacji orbitalnej. Etap przygotowawczy stanowią eksperymenty z modułami Tiangong, które są prowadzone od 2011 r. Po eksperymentach z trzema tego typu modułami, testami i eksperymentami prowadzonymi przy użyciu statków załogowych Shenzhou, ok. 2020 r. zostanie zbudowana docelowa stacja[2], przypominająca swą architekturą i rozmiarami stację Mir[3].

Eksploracja Księżyca[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Program Chang’e.

Chiński Program Eksploracji Księżyca (chin.: 中国探月; pinyin: Zhōngguó Tànyuè; ang. Chinese Lunar Exploration Program, CLEP) został ogłoszony w 2003 roku. W początkowej fazie zakłada bezzałogowe badania Księżyca. Przewiduje realizację trzech etapów do 2020 roku, z czego pierwszy został już zrealizowany: wystrzelono sondy Chang’e 1 (2007 rok) i Chang’e 2 (2010). Po zakończeniu misji księżycowej Chang’e 2 poleciała w stronę planetoidy (4179) Toutatis, obok której przeleciała 13 grudnia 2012 w odległości 3,2 km[4]. 2 grudnia 2013 w ramach misji Chang’e 3 wysłano lądownik z łazikiem Yutu ("Jadeitowy królik")[5] podobnym do Spirit czy Opportunity. Planowane są też bezzałogowe misje, których celem będzie przywiezienie próbek księżycowego gruntu na Ziemię (prawdopodobnie będą to Chang’e 5 i Chang’e 6)[6]. W dalszej przyszłości planowane są także loty załogowe na Księżyc.

Misja na Marsa[edytuj | edytuj kod]

Chińska Agencja Kosmiczna (CNSA) ogłosiła w 2006 roku, że ChRL planuje głęboką eksplorację kosmosu, szczególnie Księżyca i Marsa[7]. Pierwszy bezzałogowy program badania Marsa będzie prowadzony w latach 2014-2033, po czym w latach 2040-2060 będzie trwała faza lotów załogowych[8].

Pierwszą chińską sondą wysłaną na Marsa był orbiter Yinghuo-1, wystrzelony wraz z rosyjskim lądownikiem Fobos-Grunt za pomocą rakiety Zenit-2M z kosmodromu Bajkonur. Jednak wskutek awarii silnika mającego umożliwić dotarcie na orbitę Marsa, sonda spłonęła w atmosferze ziemskiej nad Nową Zelandią 15 stycznia 2012.

Kosmodromy w Chinach[edytuj | edytuj kod]

Chiny posiadają obecnie cztery kosmodromy. Budowa piątego rozpoczęła pod koniec 2008 roku[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Encyclopedia Astronautica: Project 581
  2. Chinese Space Station (ang.). DragonInSpace.com, 26.05.2012. [dostęp 6.06.2012].
  3. Deborah Braconnier: China announces Space Station plans (ang.). Phys.Org, 28.04.2011. [dostęp 6.06.2012].
  4. Krzysztof Kanawka: Sonda Chang'e 2 przesłała zdjęcia planetoidy 4179 Toutatis (pol.). kosmonauta.net, 2012-12-15. [dostęp 2013-04-22].
  5. Hubert Bartkowiak: Dzisiaj wieczorem start Change-3 (pol.). Kosmonauta.net, 2013-12-01. [dostęp 2013-12-02].
  6. Emily Lakdawalla: The Chang'e 3 lunar lander and rover, expected to launch late this year (ang.). The Planetary Society, 2013-01-09. [dostęp 2013-04-22].
  7. People's Daily Online - Roundup: China to develop deep space exploration in five years
  8. 中国嫦娥探月工程进展顺利 进度将有望加快-军事频道-中华网-中国最大职业人士门户
  9. Chinese Taikonaut Dismisses Environment Worries About New Space Launch Center (ang.). SpaceDaily, 2008-01-28. [dostęp 2013-04-22].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons