Makkartyzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Joseph Raymond McCarthy
Edgar Hoover, długoletni szef FBI
Okładka propagandowego komiksu Is This Tomorrow
Okładka pamfletu Red Channels o komunistycznych wpływach w radiu i telewizji

Makkartyzm (spotykana także pisownia maccartyzm, ang. McCarthyism) – ogólna nazwa działań politycznych, pozbawionych skrupułów metod śledczych oraz tworzenia atmosfery strachu i podejrzeń[1], w walce z „wewnętrznym zagrożeniem komunistycznym” w latach 1950-1954 w Stanach Zjednoczonych.

Pojęcie maccartyzmu jest rozumiane także jako odłam skrajnego konserwatyzmu amerykańskiego, stanowiącego podstawę polityki realizowanej przez senatora Josepha Raymonda McCarthy'ego (1908-1957). Od 1950 stał on na czele specjalnej podkomisji śledczej w Senacie, a następnie Komisji do Badania Działalności Rządu. Zainicjował on kampanię na rzecz badania lojalności pracowników administracji rządowej, szkół wyższych, wojska i innych instytucji życia publicznego oraz przeciwdziałania „infiltracji komunistycznej” wśród tych grup społecznych[2].

Termin McCarthyism został użyty po raz pierwszy przez satyryka Herberta Blocka z The Washington Post, 29 marca 1950.

Innymi ważnymi narzędziami makkartyzmu były: House Committee on Un-American Activities (Komisja do Badania Działalności Nieamerykańskiej Izby Reprezentantów) oraz Senate Permanent Subcommittee on Investigations (Stała Senacka Podkomisja Śledcza).

Pierwotny cel akcji polegającej na przeciwstawieniu się infiltracji instytucji rządowych przez członków Komunistycznej Partii Stanów Zjednoczonych oraz agentów NKWD, wymknął się szybko spod kontroli i został rozszerzony przez grupę senatorów skupionych wokół McCarthy'ego na inwigilację wszelkich środowisk opiniotwórczych: aktorów, reżyserów, dziennikarzy, naukowców.

Działania te polegały na przesłuchiwaniu osób z listy sporządzonej na podstawie osobistych i zazwyczaj niczym nie uzasadnionych podejrzeń McCarthy'ego. W przypadku odmowy współpracy, w postaci podawania nazwisk kolejnych osób podejrzanych o sprzyjanie lub związki z członkami partii komunistycznej, łamano ich kariery. W przypadku osób zatrudnionych w prywatnych przedsiębiorstwach polegało ono na wysyłaniu donosu do ich pracodawców, zaś w przypadku pracowników rządowych na wydawaniu negatywnych opinii o dopuszczeniu ich do tajemnic państwowych.

Amerykański historyk, Stanley Schultz, (emerytowany profesor Uniwersytetu Wisconsin) w "American History 102" napisał: "Ze znikomymi lub nieistniejącymi dowodami jego oskarżeń, McCarthy opierał się na pomówieniach, donosach i insynuacjach w celu zniszczenia reputacji swoich przeciwników (styl obecnie znany jako 'makkartyzm'). W 1954 telewizyjna relacja pozwoliła milionom oglądać metody McCarthy'ego po raz pierwszy, co obudziło falę oburzenia i spowodowało oficjalną cenzurę jego działalności. Zmarł w wieku 49 lat na skutek komplikacji spowodowanych alkoholizmem"[3].

Ofiary[edytuj | edytuj kod]

Ofiarami politycznej nagonki FBI i senackiej komisji McCarthy'ego byli nie tylko ci, których wezwano na przesłuchiwania do Waszyngtonu, ale i wokół których stwarzano atmosferę podejrzenia o prosowieckie sympatie. U szczytu "zimnej wojny", po obu stronach "żelaznej kurtyny" łatwo było rozniecić psychozę stałego zagrożenia. Niekonieczne były wyroki sądowe, by skłonić opinię publiczną do ferowania samosądów. Posądzenie o "nie-amerykańskość" (unamerican activities) była poważnym oskarżeniem, zdolnym złamać kariery, paść ofiarą ostracyzmu socjalnego. Do znanych ofiar makkartyzmu należeli:

  1. David Bohm, fizyk
  2. Charlie Chaplin, aktor
  3. Aaron Copland, kompozytor
  4. Paul Erdős, matematyk
  5. Dashiell Hammett, pisarz
  6. Lillian Hellman, scenarzysta
  7. Arthur Miller, scenarzysta i eseista
  8. Paul Robeson, aktor, pisarz, sportowiec i piosenkarz
  9. Waldo Salt, pisarz
  10. Paul Sweezy, ekonomista, założyciel Monthly Review
  11. John Garfield, aktor
  12. Pete Seeger, piosenkarz folkowy i działacz związkowy

Większość osób, ofiar McCarthy'ego, sympatyzowała w młodości lub w momencie przesłuchania z rozmaitymi ruchami lewicowymi, lecz większość "dowodów", na podstawie których skazywano je na "śmierć zawodową", była niewiarygodna. Samonapędzający się mechanizm działania komisji McCarthy'ego zaniepokoił w końcu samych jego inicjatorów z kół rządowych, którzy doprowadzili do publicznego ujawnienia sposobu jej działania.

Makkartyzm a agentura sowiecka w USA[edytuj | edytuj kod]

Jakkolwiek większość oskarżeń McCarthy'ego nie miała wiarygodnych podstaw, to jednak obecnie otwierane archiwa NKWD oraz amerykańskiego Projektu Venona potwierdzają, że skala infiltracji ZSRR instytucji rządowych USA była istotnie w tym czasie dość wysoka[potrzebne źródło].

Istnieją też dowody na to, że istotnie Komunistyczna Partia USA była bezpośrednio finansowana przez ZSRR, ok. 3 mln dolarów rocznie[4].

Agentami ZSRR byli m.in. Julius Rosenberg, Klaus Fuchs i Theodore Hall, którzy dostarczyli szczegółów na temat amerykańskiego programu nuklearnego, Alger Hiss - przedstawiciel USA w komitecie założycielskim ONZ oraz Harry Dexter White, współzałożyciel Międzynarodowego Funduszu Walutowego.

Działająca na oślep komisja McCarthy'ego nie zdołała jednak wykryć większości dobrze zakonspirowanych agentów ZSRR. Np. z wyżej wymienionych osób, komisja zainteresowała się tylko Juliusem Rosenbergiem i to wyłącznie dlatego, że jego żona była przez krótki czas członkiem partii komunistycznej. Senate Internal Security Subcommittee działała do roku 1972, jednak po odsunięciu McCarthy'ego z udziału w jej pracach zmieniono gruntownie zasady jej działania.

W 2005 powstał film "Good Night and Good Luck", w reżyserii George'a Clooneya, który bezpośrednio mówi o wydarzeniach tamtej epoki.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Makkartyzm

Przypisy

  1. Iain McLean: Oxford Concise Dictionary of Politics. Oxford, New York: Oxford University Press, 1996, s. 317. ISBN 0-19-285288-4.
  2. Praca zbiorowa: Leksykon politologii. Wrocław: Wydawnictwo ATLA 2, 2004, s. 220. ISBN 83-88555-46-4.
  3. "American History 102" ameryk. magazyn historyczny Uniwersytetu Wisconsin
  4. Fools for Communism - Reason Magazine

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg