Chmielowice (województwo opolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chmielowice
Szkoła podstawowa
Szkoła podstawowa
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat opolski
Gmina Komprachcice
Liczba ludności (2005) 1500
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 46-070
Tablice rejestracyjne OPO
SIMC 0496774
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Chmielowice
Chmielowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Chmielowice
Chmielowice
Ziemia 50°39′05″N 17°51′58″E/50,651389 17,866111Na mapach: 50°39′05″N 17°51′58″E/50,651389 17,866111
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Dawny dwór rodziny von Donat, obecnie Państwowy Dom Dziecka
Stara pieczęć gminna
Kościół pw. św. Anny Samotrzeciej w Chmielowicach
Nagrobek Richarda von Donat, byłego właściciela Chmielowic oraz jego małżonki Adeli von Donat z d. Strachwitz

Chmielowice (dodatkowa nazwa w j. niem. Chmiellowitz[1]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Komprachcice. Miejscowość leży nad Prószkowskim Potokiem.

Od 1950 miejscowość należy administracyjnie do województwa opolskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy "chmielu" - "von chmiel = hopfen"[2]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia pierwotną nazwę w obecnej polskiej formie "Chmielowice" podając jej znaczenie "Hopfendorf" czyli w tłumaczeniu "Chmielowa wieś"[2]. Nazwa wsi została później zgermanizowana na Chmiellowitz[2] i utraciła swoje pierwotne znaczenie.

Ze względu na polskie pochodzenie nazwy w latach 1934–1945 nazistowska administracja III Rzeszy zmieniła ją nową, całkowicie niemiecką, będącą formą tłumaczenia poprzedniej nazwy - Hopfental[3].

Historia miejscowości od XIX wieku[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się dwór, który w latach 1861–1929 należał do rodziny von Donat. Herbem rodziny jest skaczący koziorożec na czerwonym pagórku. Właściciel, Richard von Donat (18361901) był deputowanym Rejencji opolskiej. Był żonaty z Adelą z domu Strachwitz (18471933). Strachwitzowie należeli do znamienitych rodów na Śląsku, posiadali liczne kopalnie. Richard von Donat miał czwórkę dzieci – trzy córki: Johannę (18761889), Luisę (18771894), które przedwcześnie zmarły na gruźlicę oraz Adelę (18791947) oraz syna Franza-Xaverego (18801953), który po śmierci ojca w 1901 roku zarządzał majątkiem chmielowickim. Zarówno groby dwóch sióstr jak i Adeli i Richarda znajdują się na miejscowym cmentarzu. Ciekawostką jest fakt, że na grobach sióstr na tylnej stronie kamiennych krzyży znajdują się inskrypcje biblijne (List do Hebrajczyków oraz fragment Listu do Jeremiasza).

Z inicjatywy Xaverego-Richarda powstała we wsi szkoła powszechna i remiza Ochotniczej Straży Pożarnej. Donatowie mieszkali w Chmielowicach do 1929 r., kiedy to Xavier sprzedał dwór i przeniósł się do Wiadrowa w powiecie jaworskim na Dolnym Śląsku i mieszkali tam do czerwca 1946 roku.

Po parcelacji majątku we wsi powstały liczne działki budowlane, na których powstały domu dla wysokich urzędników Rejencji Opolskiej a także kolejarzy kolei niemieckich Deutsche Reichsbahn – zwłaszcza na ulicach Korfantego i Dworcowej gdzie mieści się jeden z najstarszych domów w Chmielowicach z 1896 r. Początkowo linię do Nysy traktowano jako linię towarową. W 1892 roku powstał dworzec w Chmielowicach. W latach 30. XX wieku znaczenie kolei sukcesywnie wzrastało – z Opola do Nysy odjeżdżało dziennie 12 pociągów osobowych, w tym dwa pospieszne. Z biegiem lat znaczenie kolei malało i tym samym zabytkowy budynek dworca został wyburzony w połowie lat 80. XX w.

Po II wojnie światowej opustoszały dwór został zamieniony w I oddział szkoły podstawowej. Klasy liczyły po ok. 50 dzieci. Dwór został częściowo przebudowany w latach 70. XX w. Przebudowa ta niestety pozbawiła go elementów zabytkowych. 31 sierpnia 1963 roku na mocy uchwały Prezydium Rady Narodowej w Opolu i Wydziału Oświaty tegoż urzędu w tym miejscu powstał Państwowy Dom Dziecka. W 2008 r. liczył on sobie ok. 30 wychowanków. W 2005 r. dwór przeszedł kolejny remont, zmienił się kolor elewacji zewnętrznej, dokonano remontu dachu i postawiono nowe ogrodzenie. W 2009 r. usunięto stare drzewa i posadzono nowy drzewostan.

W 1980 r. w Chmielowicach wraz z Dziekaństwem i Żerkowicami utworzono samodzielną parafię macierzystą, podlegającą wcześniej pod parafię św. Krzyża w Opolu. W pobliskim kościele pw. św. Anny Samotrzeciej, wybudowanym w latach 1985–1990 znajduje się figura św. Anny wraz z Maryją i Jezusem po prawej stronie. Jest to wierna kopia figurki, której oryginał znajduje się w klasztorze św. Anny na Górze Świętej Anny (na trasie OpoleStrzelce Opolskie). Architektem kościoła był Wilhelm Kik. Proboszczem parafii jest od 1980 r. ks. Alfred Michalik. W 2003 roku proboszcz otrzymał z rąk arcybiskupa opolskiego Alfonsa Nossola tytuł Dziekana Honorowego. W czerwcu 2006 roku w miejscowości miały miejsce pierwsze prymicje kapłańskie – wyświęcenie pierwszego kapłana z Chmielowic. Został nim Mateusz Potoczny.

W maju 2010 w Chmielowicach pojawiły się dwujęzyczne tablice z nazwą wsi – niektóre z nich już po kilku godzinach padły ofiarą wandalizmu (zamalowano niemiecką nazwę). Nazwa niemiecka na tablicach została napisana błędnie – Chmielowitz zamiast poprawnego Chmiellowitz.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest[4]:

  • park dworski, ul. Nyska - Ogrodowa, z XIX w., z poł. XX w.

Symbole samorządowe[edytuj | edytuj kod]

Obecnie wieś używa herbu gminy Komprachcice, jednak w przeszłości posługiwała się pieczęcią gminną z własnym herbem. Przedstawiał on snop zboża na tle skrzyżowanych narzędzi - kosy oraz grabi. Miał on symbolizować rolniczy charakter tej podopolskiej miejscowości.

Organizacje i stowarzyszenia[edytuj | edytuj kod]

W połowie 2005 roku powołano Towarzystwo Przyjaciół Chmielowic, które stawia sobie za cel promowanie miejscowości, pomoc ludziom najuboższym, współpracuje z Domem Dziecka i szkołą, organizuje także liczne imprezy – m.in. „Najpiękniejszy ogród”, „Mamo, tato – baw się razem z nami”. Towarzystwu przewodniczył jego pierwszy inicjator Jerzy Pobóg-Lenartowicz, następnie Bogusław Rączka. W marcu 2014 r. przewodniczącą zgromadzenia została prof. dr hab. Anna Pobóg Lenartowicz. Obecnie zgromadzenie liczy ok. 50 członków. Pod koniec roku 2005 członkiem honorowym została Veronika-Maria von Donat, wdowa po wnuku dawnego właściciela majątku chmielowickiego.

We wsi działa także Ochotnicza Straż Pożarna. Powstała ona w 1928 roku. W organizowanych zawodach sportowo-pożarniczych jednostka zajęła czołowe miejsca w województwie opolskim, w 1971 roku zdobyła tytuł mistrza województwa, a sekcja młodzieżowa powtórzyła ten sukces w 1973 r. W ważniejszych akcjach jednostka uczestniczyła w gaszeniu pożaru lasu w Kuźni Raciborskiej w 1992 roku oraz przy usuwaniu skutków powodzi w lipcu 1997 roku. Jednostka liczy obecnie 35 czynnych członków. Oprócz działalności ratowniczej członkowie OSP organizują imprezy kulturalno-oświatowe dla mieszkańców Chmielowic, tj. pikniki strażackie, „wodzenie niedźwiedzia” oraz organizowanie kuligów saneczkowych dla najmłodszych. 15 sierpnia 2008 na boisku odsłonięto pamiątkowy obelisk upamiętniający 80-lecie istnienia chmielowickiej OSP.

Od roku 1999 na terenie miejscowości działa Ludowy Klub Sportowy, który posiada sekcję piłki nożnej, a w niej drużyny seniorów i juniorów w dwóch klasach rozgrywkowych.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość jest skomunikowana z Opolem: dojazd autobusami miejskimi linii nr 8 i 80. Ponadto jest tu także przystanek PKP na trasie OpoleNysa.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Nazwa na polsko-niemieckich tablicach przy wjeździe do miejscowości zawiera błędną niemiecką nazwę Chmielowitz zamiast Chmiellowitz
  2. 2,0 2,1 2,2 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 45.
  3. Landkreis Oppeln
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2.1.2013]. s. 93.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowano na podstawie książki Anny Pobóg-Lenartowicz „Chmielowice – siedem wieków istnienia”, Wydawnictwo św. Krzyża, Opole (1995) oraz na podstawie artykułów zamieszczonych w lokalnej gazecie "Nasze Chmielowice" z dn. 23.11.2005 r.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]