1847
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Rok 1847 / MDCCCXLVII
stulecia: XVIII wiek ~ XIX wiek ~ XX wiek
dziesięciolecia: 1810–1819 • 1820–1829 • 1830–1839 • 1840–1849 • 1850–1859 • 1860–1869 • 1870–1879
lata: 1837 « 1842 « 1843 « 1844 « 1845 « 1846 « 1847 » 1848 » 1849 » 1850 » 1851 » 1852 » 1857
[edytuj] Wydarzenia w Polsce
- 23 maja – Wrocław: uruchomiono uliczne latarnie gazowe.
- 28 lipca – w Kołczygłowach na Pomorzu późniejszy niemiecki kanclerz Otto von Bismarck poślubił Joannę von Puttkamer.
- 6 sierpnia – na stację w Katowicach wjechał pierwszy pociąg osobowy.
- 14 października – pierwszy parowóz wyruszył z Krakowa do Mysłowic, otwarto pierwszą linię (dł. 65,47 km) Kolei Krakowsko-Górnośląskiej.
- 17 listopada – w Berlinie zakończył się proces wielkopolskich powstańców i działaczy niepodległościowych. Skazano 117 osób, z tego 8 na karę śmierci.
- 1 grudnia – uruchomiono 1-torową linię kolejową Grodzisk Mazowiecki-Dąbrowa Górnicza o długości 263,3 km.
[edytuj] Wydarzenia na świecie
- 4 stycznia – Samuel Colt sprzedał amerykańskiemu rządowi pierwszą partię rewolwerów własnej konstrukcji.
- 30 stycznia – kalifornijska osada Yerba Buena zmieniła nazwę na San Francisco.
- 23 lutego – wojna amerykańsko-meksykańska: bitwa pod Buena Vista.
- 25 lutego – został założony Uniwersytet w Iowa.
- 1 marca – USA: stan Michigan zniósł karę śmierci.
- 23 marca – wielki pożar Bukaresztu.
- 4 kwietnia – w Barcelonie otwarto scenę operową Gran Teatre del Liceu.
- 14 kwietnia – podpisano persko-osmański Traktat w Erzurum.
- 18 kwietnia – wojna amerykańsko-meksykańska: bitwa pod Cerro Gordo.
- 1 lipca – Karl Ludwig Hencke odkrył planetoidę 6 Hebe.
- 26 lipca – Liberia uzyskała niepodległość.
- 13 sierpnia – John Russell Hind odkrył planetoidę 7 Iris.
- 20 sierpnia – wojna amerykańsko-meksykańska: zwycięstwo Amerykanów w bitwie pod Churubusco.
- 21 sierpnia – ustanowiono najstarsze i najwyższe odznaczenie norweskie – Order św. Olafa.
- 8 września – wojna amerykańsko-meksykańska: bitwa pod Mohno del Rey.
- 12-13 września – wojna amerykańsko-meksykańska: bitwa pod Chapultepec.
- 14 września – wojna amerykańsko-meksykańska: wojska amerykańskie zajęły miasto Meksyk.
- 12 października – wynalazca i przedsiębiorca niemiecki Werner von Siemens założył Siemens AG & Halske.
- 18 października – John Russell Hind odkrył planetoidę 8 Flora.
- 12 listopada – sir James Young Simpson po raz pierwszy użył do znieczulenia chloroformu.
- 23 listopada – szwajcarska wojna domowa: bitwa pod Gisikon.
- 29 listopada – Indianie dokonali masakry kilkunastu osadników na misji pod Walla-Walla w Oregonie.
- 22 grudnia – Abd al-Kadir, przywódca algierskich walk niepodległościowych, został zmuszony do kapitulacji i trafił do francuskiej niewoli.
- Trzęsienie ziemi w Japonii spowodowało śmierć około 44 tys. ludzi.
- Francja skończyła podbój Algierii.
- Zawarto konkordat pomiędzy kurią rzymską a Rosją.
[edytuj] Urodzili się
- 3 stycznia - Albert Bielschowsky, niemiecki historyk literatury, biograf Goethego (zm. 1902)
- 6 stycznia - Milovan Glišić, serbski pisarz, dramaturg i teoretyk literacki (zm. 1908)
- 10 stycznia - Gustav Behrend, niemiecki dermatolog i wenerolog, praktykujący w Berlinie (zm. 1925)
- 18 stycznia – Gertruda Comensoli, włoska zakonnica, założycielka Adoratorek Najświętszego Sakramentu, święta katolicka (zm. 1903)
- 26 stycznia - John Bates Clark, amerykański ekonomista (zm. 1938)
- 11 lutego – Thomas Alva Edison, amerykański wynalazca (zm. 1931)
- 12 lutego - Philip Eulenburg, książę Eulenburg i Hertefeld, hrabia Sandels, polityk i dyplomata cesarstwa niemieckiego (zm. 1921)
- 13 lutego:
- Klelia Rachela Barbieri, święta Kościoła katolickiego, włoska zakonnica, założycielka "minimitek" od św. Franciszka z Paoli, zgromadzenia Sióstr Mniejszych od Matki Bożej Bolesnej (zm. 1870)
- Frederick Campbell, 3. hrabia Cawdor, brytyjski polityk, członek Partii Konserwatywnej, minister w rządzie Arthura Balfoura (zm. 1911)
- 14 lutego - Walenty Dąbrowski, duchowny katolicki, kaszubski działacz społeczno-kulturalny i charytatywny (zm. 1931)
- 16 lutego - Karl Bücher, niemiecki ekonomista, historyk gospodarki, socjolog, prekursor prasoznawstwa (zm. 1930)
- 17 lutego - Otto Blehr, norweski polityk; dwukrotnie premier Norwegii (zm. 1927)
- 22 lutego - Feliks Bogacki, polski krytyk literacki i publicysta (zm. 1916)
- 25 lutego - Samuel Fielden, angielski anarchista (zm. 1922)
- 3 marca – Alexander Graham Bell, wynalazca telefonu (zm. 1922)
- 4 marca:
- Carl Josef Bayer, austriacki chemik, wynalazca procesu Bayera (zm. 1904)
- Domenico Ferrata, włoski duchowny katolicki, dyplomata, wysoki urzędnik Kurii Rzymskiej, kardynał, Sekretarz Stanu Stolicy Apostolskiej (zm. 1914)
- 6 marca - Federico Andreotti, włoski malarz (zm. 1930)
- 10 marca - Stanisław Dobrzański, polski pisarz, aktor, reżyser i dyrektor teatrów (zm. 1880)
- 13 marca - Karol Józef Fischer, polski biskup rzymskokatolicki, biskup pomocniczy przemyski w latach 1901–1931 (zm. 1931)
- 19 marca - Frank Wigglesworth Clarke, amerykański chemik (zm. 1931)
- 1 kwietnia – Paweł Denn, francuski jezuita, misjonarz, męczennik, święty katolicki (zm. 1900)
- 4 kwietnia - Nił Fiłatow, rosyjski lekarz, naukowiec i nauczyciel akademicki, jeden z pionierów rosyjskiej pediatrii (zm. 1902)
- 10 kwietnia – Joseph Pulitzer, amerykański wydawca i dziennikarz (zm. 1911)
- 11 kwietnia - Karl Eisenlohr, niemiecki lekarz, neurolog (zm. 1896)
- 19 kwietnia - Ferdinand Fellner, austriacki architekt (zm. 1916)
- 25 kwietnia - Edouard Debat-Ponsan, francuski malarz akademicki (zm. 1913)
- 30 kwietnia - Paul Grützner, niemiecki fizjolog (zm. 1919)
- maj - Bazyli (Michajłow), bułgarski biskup prawosławny (zm. 1927)
- 9 maja - Antoni Berezowski, polski szlachcic, powstaniec styczniowy, wykonawca nieudanego zamachu na cara Aleksandra II dnia 6 czerwca 1867 r. w Paryżu (zm. 1916 lub 1917)
- 21 maja - Antoni Drygas, doktor filologii klasycznej, nauczyciel szkół średnich (zm. 1917)
- 22 maja – Modest Andlauer, francuski jezuita, misjonarz, męczennik, święty katolicki (zm. 1900)
- 11 czerwca - Carlo Forlanini, włoski lekarz internista (zm. 1918)
- 14 czerwca - Anna Gostyńska, polska aktorka, dyrektorka teatru (zm. 1918)
- 16 czerwca - Paul Alexis, francuski dramaturg, (zm. 1901)
- 29 czerwca - Paul Flechsig, niemiecki neuroanatom, psychiatra i neuropatolog. Twórca metody mielogenetycznej, uznawanej za przełom w neuroanatomii (zm. 1929)
- 30 czerwca:
- Jan Doležal, czeski leśniczy, dziennikarz i publicysta, pierwszy fachowy pisarz czeski w dziedzinie leśnictwa (zm. 1901)
- Emil Godlewski, polski botanik, chemik rolny, twórca polskiej szkoły fizjologii roślin, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Lwowskiego i Akademii Rolniczej w Dublanach (zm. 1930)
- 2 lipca - Marcel Bertrand, francuski geolog, twórca nowoczesnej tektoniki (zm. 1907)
- 4 lipca - Laetus Bernatek, zakonnik należący do Zakonu Bonifratrów, inicjator i organizator budowy gmachu szpitala Bonifratrów w Krakowie (zm. 1927)
- 12 lipca - Karl Heinrich Barth, niemiecki pianista i nauczyciel gry na fortepianie (zm. 1922)
- 15 lipca - Henryk Dziedzicki, polski biolog, entomolog, lekarz (zm. 1921)
- 14 sierpnia - Robert Comtesse, szwajcarski polityk (zm. 1922)
- 19 sierpnia - Hans Paul Bernhard Gierke, niemiecki anatom, profesor Cesarskiego Uniwersytetu Tokijskiego i Uniwersytetu Wrocławskiego (zm. 1886)
- 20 sierpnia – Bolesław Prus (właściwie Aleksander Głowacki), polski pisarz, publicysta, dziennikarz (zm. 1912)
- 22 sierpnia - John Forrest, australijski odkrywca i polityk, pierwszy premier Australii Zachodniej (zm. 1918)
- 7 września - Karol Dzieduszycki, ziemianin, polityk galicyjski (zm. 1902)
- 11 września – John Boyd Thacher, amerykański polityk i pisarz, biograf Kolumba (zm. 1909)
- 15 września - Tadeusz Browicz, polski lekarz anatomo-patolog, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności (zm. 1928)
- 22 września - Enrique Almaraz y Santos, hiszpański duchowny katolicki, arcybiskup Toledo i prymas Hiszpanii, kardynał (zm. 1922)
- 24 wrzesnia - Franciszek Gryglaszewski, działacz Polonii amerykańskiej (zm. 1918)
- 29 września – Michał Michalski, poseł do Sejmu Galicyjskiego, prezydent miasta Lwowa (zm. 1907)
- 30 września - Wilhelmina Drucker, jedna z pierwszych holenderskich feministek, działaczka społeczna, sufrażystka i pisarka tworzącą pod pseudonimami Gipsy, Gitano i E. Prezcier (zm. 1925)
- 1 października:
- Annie Besant, angielska teozofka, feministka, oraz pisarka (zm. 1933)
- Franciszek Czerny-Schwarzenberg, polski naukowiec, z wykształcenia historyk, z zawodu geograf (zm. 1917)
- 2 października – Paul von Hindenburg, niemiecki marszałek i polityk (zm. 1934)
- 13 października - Arthur Acland, brytyjski polityk, członek Partii Liberalnej, minister w rządach Williama Ewarta Gladstone'a i lorda Rosebery'ego (zm. 1926)
- 16 października - Arnold Fibiger, polski budowniczy fortepianów, przemysłowiec (zm. 1915)
- 17 października:
- Władysław Bełza, polski poeta neoromantyczny, publicysta, animator życia kulturalnego, oświatowego i prasowego (zm. 1913)
- Stanisław Daniłło, rosyjski lekarz psychiatra polsko-greckiego pochodzenia (zm. 1897)
- 19 października - Vendelín Budil, czeski aktor, reżyser, historyk teatralny i tłumacz (zm. 1928)
- 31 października - Galileo Ferraris, włoski fizyk, inżynier i elektrotechnik (zm. 1897)
- 1 listopada - Karl Augustin, biskup Kościoła katolickiego, sufragan archidiecezji wrocławskiej (zm. 1919)
- 4 listopada:
- 7 listopada - Lotta Crabtree, amerykańska aktorka (zm. 1924)
- 8 listopada - Jean Casimir-Périer, francuski polityk, prezydent Francji w latach 1894-1895, (zm. 1907)
- 9 listopada - Carlo Alberto Castigliano, włoski inżynier znany głównie z twierdzenia Castigliano określającego przemieszczenia przy odkształceniach liniowych w oparciu o pochodne cząstkowe energii sprężystej (zm. 1884)
- 14 listopada - Katarzyna Dołgoruka, księżna Dołgoruka, żona Aleksandra II Romanowa, cara Rosji (zm. 1922)
- 16 listopada - Edmund James Flynn, kanadyjski prawnik i polityk, premier prowincji Quebec (zm. 1927)
- 19 listopada - Carl Friedländer, niemiecki patolog, jeden z pionierów mikrobiologii (zm. 1887)
- 30 listopada - Afonso Augusto Moreira Pena, brazylijski polityk, prezydent Brazylii w latach 1906-1909 (zm. 1909)
- 17 grudnia - Émile Faguet, francuski pisarz i krytyk literacki (zm. 1916)
- 26 grudnia - Hans Gross, austriacki sędzia śledczy, kryminolog, założyciel Instytutu Kryminalistycznego w Grazu, uznawany za twórcę kryminalistyki (zm. 1915)
- 27 grudnia - Donato Maria Dell'Olio, włoski duchowny katolicki, arcybiskup Benevento, kardynał (zm. 1902)
- 30 grudnia - John Peter Altgeld, 20 gubernator stanu Illinois w latach 1893-1897 (zm. 1902)
- Aleksander Fabian, polski lekarz (zm. 1910)
- Andrij Biłećkyj, ksiądz greckokatolicki, prałat papieski, wikary generalny i oficjał greckokatolickiej kapituły generalnej we Lwowie. Poseł do Sejmu Krajowego Galicji VII kadencji (zm. 1927)
- Camille Doncieux, pierwsza żona Claude'a Moneta, modelka do kilku obrazów męża (zm. 1879)
- Heinrich Bernhard, niemiecki malarz szkła i porcelany (zm. 1902)
- Kazimierz Eysmont, powstaniec styczniowy (zm. 1912)
- Kostiantyn Czechowycz, greckokatolicki biskup przemyski w latach 1896-1915 (zm. 1915)
- Ludwik Eichborn, baron niemiecki, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem (zm. 1908)
- Ludwik Gędłek, polski malarz (zm. 1904)
- Maksymilian Goldfeder, polski przedsiębiorca związany z Łodzią (data przybliżona); (zm. 1923)
- Nikołaj Aristow - rosyjski turkolog (zm. ok. 1903)
- Ołeksandr Barwinśkyj, ukraiński polityk, pedagog, historyk, działacz społeczny. Poseł do Sejmu Krajowego Galicji i Reichsratu (zm. 1927)
- Stanisław Kosiński, polski inżynier budujący koleje na terenie Galicji (zm. 1923)
- Stefan Brykczyński, literat, technolog, powstaniec styczniowy, Sybirak, działacz oświatowy i narodowy (zm. 1934)
- Szymon Gąsienica-Krzyś, góral podhalański, gawędziarz, znany muzykant (zm. 1907)
- William Edward Ayrton, brytyjski elektrotechnik i fizyk (zm. 1908)
- Władysław Eljasz-Radzikowski, polski rzeźbiarz (zm. 1921)
[edytuj] Zmarli
- 9 kwietnia – Jan Paweł Lelewel, polski inżynier wojskowy i cywilny, budowniczy, urbanista, malarz (ur. 1796)
- 11 maja – Mateusz Lê Văn Gẫm, wietnamski męczennik, święty katolicki (ur. ok. 1813)
- 15 maja – Daniel O'Connell, irlandzki polityk (ur. 1775)
- 25 października – Piotr Dahlman, polski poeta i publicysta (ur. 1810)
- 4 listopada – Felix Mendelssohn, niemiecki kompozytor (ur. 1809)
- Florian Straszewski, obywatel ziemski, społecznik, współtwórca krakowskich Plant (ur. 1766)
[edytuj] Święta ruchome
- Tłusty czwartek: 11 lutego
- Ostatki: 16 lutego
- Popielec: 17 lutego
- Niedziela Palmowa: 28 marca
- Wielki Czwartek: 1 kwietnia
- Wielki Piątek: 2 kwietnia
- Wielka Sobota: 3 kwietnia
- Wielkanoc: 4 kwietnia
- Poniedziałek wielkanocny: 5 kwietnia
- Wniebowstąpienie: 13 maja
- Zesłanie Ducha Świętego: 23 maja
- Boże Ciało: 3 czerwca
