Cibora papirusowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cibora papirusowa
Dziko rosnąca cibora papirusowa
Dziko rosnąca cibora papirusowa
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd wiechlinowce
Rodzina ciborowate
Rodzaj cibora
Gatunek cibora papirusowa
Nazwa systematyczna
Cyperus papyrus L.
Sp. pl. 1:47. 1753[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Cibora papirusowa w uprawie
Kwiatostan

Cibora papirusowa (Cyperus papyrus L.) – gatunek roślin należący do rodziny ciborowatych. Pochodzi z Afryki (z wyjątkiem jej północno-zachodniej części) oraz wysp na Oceanie Indyjskim[3]. Jest uprawiana w wielu krajach świata.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Zielona, bezlistna, gładka, trójkanciasta, o zaokrąglonych kantach i wysokości zazwyczaj do 3 m, ale w dobrych warunkach nawet do 5 m. Na szczycie łodyga rozgałęzia się pióropuszowato. Osiąga grubość do 4 cm. Pod własnym ciężarem jej górna część zgina się i łukowato zwisa w dół. Pod ziemią występuje grube kłącze. Za młodu jest czerwono-brązowe[4].
Liście
Zredukowane liście występują na kłączu. Są to trójkątne, papierowate łuski. Zredukowane liście w formie przysadek występują również na szczytach pędów, pod kwiatami[4].
Kwiaty
Zielonkawo-brązowe kwiaty wyrastają latem na szczytach pióropuszowato rozgałęzionych pędów łodygi. Są to liczne kłoski tworzące duże baldach. Pojedynczy kwiat zbudowany jest z 3 pręcików, i 1słupka i wyrasta w kącie łuskowatej przysadki[5][4].
Owoce
Brązowe orzeszki[4].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

W swoim naturalnym środowisku rośnie w pełnym słońcu na bagnach, jeziorach, kanałach melioracyjnych i wszelkich podmokłych terenach. Zazwyczaj tworzy duże i gęste łany. W jej kwiatostanach często wiją sobie gniazda drobne ptaki. Zapylana jest przez wiatr, nasiona roznoszone są przez wodę i przez zwierzęta[6]. Źle toleruje zasolenie wody. Po wybudowaniu kanałów w dolinie rzeki Nil wtargnęła do niej słona woda, co spowodowało w takich miejscach wymarcie cibory[7].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Już w starożytności z gąbczastego rdzenia pędów wytwarzano papirus – materiał pisarski[5].
  • Kłącza i pędy są jadalne, zarówno na surowo, jak i gotowane[7].
  • Z pędów papirusu budowano łodzie i tratwy[7].
  • Z papirusu w Egipcie wykonywano pierwsze kolumny podtrzymujące dach budowli. Późniejsi budowniczy wzorowali się na nich wykonując kolumny kamienne[7].
  • W starożytnym Egipcie, z braku drewna, pędy cibory wykorzystywano jako opał[7].
  • Z papirusu wytwarzano w starożytnym Egipcie kosze i skrzynki. Kosz wykonywano ze skręcanych pędów cibory, sitowia lub innych pędów roślinnych, które układano w odpowiedniej formie i sklejano żywicą[7]
  • Jest to także roślina włóknista. Z jej pędów wyrabia się maty i różnego rodzaju plecionki[5].
  • Jest uprawiana jako roślina ozdobna. Nadaje się do średnich i duzych oczek wodnych[6].

Udział w kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Wszyscy zajmujący się tym problemem naukowcy są zgodni, że cibora papirusowa jest rośliną biblijną. Już samo słowo Biblia pochodzi od greckiego byblos oznaczającego biały miąższ pędu cibory. W Księdze Izajasza (18,2) jest zdanie: „Wysyłasz posłów przez morze na łódkach papirusowych po wodzie”, a w Księdze Hioba inne: „Czyż rośnie papirus bez błota, czy krzewi się sitowie bez wody?”. W hebrajskim papirus to gōme, a słowo to występuje również w innym miejscu Księgi Izajasza (58,5). W Biblii Tysiąclecia przetłumaczone zostało błędnie jako sitowie, według badaczy roślin biblijnych w tłumaczeniu powinna to być cibora lub trzcina pospolita. W koszu wykonanym z papirusu matka puściła Mojżesza na wodę[7].
  • Norweski badacz Thor Heyerdahl wzorując się na starożytnych opisach łodzi budowanych z papirusu wykonał papirusową tratwę „Ra”, na której w 1970 r. wraz z siedmiosobową załoga przepłynął Atlantyk, udowadniając w ten sposób, że starożytni Egipcjanie mogli przepłynąć z Afryki do Ameryki Południowej[7].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-11-08].
  2. The Plant List. [dostęp 2014-11-20].
  3. Taxon: Cyperus papyrus (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2010-11-08].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Boar, R. R., D. M. Harper and C. S. Adams. 1999. Biomass Allocation in Cyperus papyrus in a Tropical Wetland, Lake Naivasha, Kenya. 1999. Biotropica 3: 411
  5. 5,0 5,1 5,2 Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  6. 6,0 6,1 PlantZAfrica. Cyperus papyrus. [dostęp 2014-12-02].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.
Zobacz hasło papirus w Wikisłowniku