Mojżesz

Mojżesz – rzeźba Michała Anioła z grobowca Juliusza II

Gotyckie popiersie Mojżesza z Dekalogiem z kościoła św. Janów w Toruniu

Obraz Mojżesz, 1638, Jusepe de Ribera.

Mały Mojżesz i obserwująca go jego siostra (obraz z 1900 r.)

Przejscie przez Morze Czerwone (ilustracja z 1907 r.)

Mojżesz z tetragramem JHWH w krzewie gorejącym (obraz z 1770 r.)

Mojżesz podnoszący węża miedzianego, który ocalał Izraelitów przed ukąszeniami węży

Mojżesz spoglądający przed śmiercią na Ziemię Obiecaną (ilustracja z 1907 r.)

Rodowód Mojżesza

Mojżesz, łac. Moyses, hebr. מֹשֶׁה Mosze, arab. موسى, Musa, cs. Prorok Bogowidiec Moisiej – postać biblijna, przywódca Izraelitów w okresie ich wyjścia z Egiptu i wędrówki do Ziemi Obiecanej, święty prorok. Żył prawdopodobnie w XIII wieku p.n.e. (według Biblii 120 lat). Syn Amrama i Jokebed, brat Aarona i Miriam.

Imię

Według tradycyjnej etymologii imię Mojżesz pochodzi od rdzenia משה wyciągać, wyjmować, wyjąć, jako że został wyciągnięty z rzeki (Nilu) przez córkę faraona. Józef Flawiusz w DDIk1_228 uważa, że etymologia tego imienia wiąże się z ostatnią sylabą wyrazu (Mou)ses nadając mu w ten sposób znaczenie "ocalony", gdyż wodę Egipcjanie nazywają "moy", a ludzi uratowanych "eses". Pięćdziesiąty dziewiąty przypis z DDIk2 Józefa Flawiusza z wydania 2001 informuje nas że współcześni krytycy dopatrują się w tym imieniu egipskiego wyrazu "mosu" – syn. Występuje on również w innych imionach np. Tutmosis, Ahmosis.

Historia Mojżesza według Biblii

Narodzenie, pobyt w Egipcie

Mojżesz ocalał mimo wydanego przez faraona nakazu mordowania wszystkich nowo narodzonych chłopców hebrajskich. Jego matka ukrywała go przez 3 miesiące, a potem włożyła do skrzynki z papirusu powleczonej żywicą i smołą i umieściła wśród sitowia Nilu. Siostra dziecka Miriam śledziła kosz i gdy wyłowiła to piękne dziecko córka faraona, Miriam poradziła by płaczące dziecko nakarmiła kobieta z jego plemienia i w taki sposób jego matce powierzono karmienie i wychowanie dziecka. Córka faraona następnie sama go adoptowała. Jako członek rodziny faraona, Mojżesz został wykształcony "we wszystkich naukach egipskich" i stał się "potężny w słowie i czynie" (Dz 7:20-22). "Gdy skończył lat czterdzieści, przyszło mu na myśl odwiedzić swych braci, synów Izraela. I zobaczył jednego, któremu wyrządzono krzywdę. Stanął w jego obronie i zabiwszy Egipcjanina pomścił skrzywdzonego" (Wj 2:1-10). Ciało Egipcjanina zakopał w piasku. (Dz.7:23,24). Wtedy podjął najważniejszą decyzję w życiu: "Przez wiarę Mojżesz, gdy dorósł, odmówił nazywania się synem córki faraona,wolał raczej cierpieć z ludem Bożym, niż używać przemijających rozkoszy grzechu" (Heb 11:24, 25). Mojżesz zrozumiał, że nadeszła pora, by wybawił Izraelitów. Ale oni nie docenili jego wysiłków. Gdy wieść o tym, że zabił Egipcjanina, dotarła do faraona, Mojżesz musiał uciekać z Egiptu (Wj 2:11-15; Dz 7:23-29).

Ucieczka z Egiptu, małżeństwo, krzew gorejący

Mojżesz odbył długą wędrówkę przez pustkowie, by schronić się w krainie Midian. Tam też, gdy pasterze odpędzili od studni 7 córek Jetry i ich trzodę, pomógł kobietom i napoił ich zwierzęta. Jetro zaprosił go do siebie i zatrudnił jako pasterza, a z czasem dał mu za żonę swą córkę Seforę, która urodziła mu dwóch synów: Gerszoma i Eliezera (Wj 2:16-22; 18:2-4). Pasł stada w okolicy, aż pewnego dnia udał się do nieuczęszczanego przez innych miejsca na górze Horeb (Synaj). Tam w postaci krzaka, który płonął, lecz się nie spalał, ukazał mu się Bóg. Nakazał on Mojżeszowi wracać do Egiptu i przeprowadzić lud Izraela przez pustynię do Ziemi Obiecanej. Wtedy też Bóg objawił Mojżeszowi znaczenie swego imienia - Jahwe.

Wyzwolenie Izraelitów z niewoli, dekalog, wędrówka do Ziemi Obiecanej

Mojżesz udał się do Egiptu i cudami przekonał swój naród, że przysłał go Bóg Jahwe. Mojżesz z bratem Aaronem udali się do faraona, ale on odmówił zgody na wyjście ludu. Wtedy Bóg za pośrednictwem Mojżesza zesłał na Egipcjan 10 plag, z których ostatnią i najbardziej dotkliwą była śmierć wszystkich pierworodnych synów Egipcjan podczas nocy paschalnej. Dopiero wtedy faraon pozwolił na czasowe opuszczenie Egiptu przez Izraelitów, ale na wieść o tym, że lud Izraela ucieka z Egiptu, próbował na czele swoich wojsk doścignąć go i ponownie obrócić w niewolników.

Mojżesz ze względu na Filistynów, którzy pałali nienawiścią do Hebrajczyków, obrał trudną, dłuższą i niebezpieczną drogę, która prowadziła też przez górę Synaj na której Bóg kazał im przybyć by złożyć ofiarę. Egipcjanie wkrótce pożałowali, że ugięli się pod naciskiem Mojżesza i faraon wysłał armię by sprowadzić ich z powrotem. Hebrajczycy znaleźli się w tragicznej sytuacji i gdyby nie pomoc Boska zginęliby pokonani przez miecze, pełnych nienawiści Egipcjan.

Jahwe za pośrednictwem Mojżesza sprawił, że Morze Czerwone się rozstąpiło, Mojżesz i Izraelici uciekli przez jego środek a pogoń zginęła w nieskończonych odmętach powracających na swe miejsce wód. Mojżesz z mężczyznami, a potem i Miriam z kobietami zaśpiewali pieśń dziękczynną (inaczej Pieśń morza) ku czci Jahwe, chwaląc Go za wielką potęgę (Wj 15,20; BT).

Dalej lud prowadził Bóg pod postacią słupa obłoku za dnia, a słupa ognia w nocy; w cudowny sposób dostarczał im słodką wodę (w Mara, Refidim, Miriba), żywił ich manną i przepiórkami. Na pustkowiu Sin lud zaczęł szemrać przeciwko Mojżeszowi i narzekać z powodu braku mięsa. Tam Jahwe zesłał im przepiórki – po raz drugi w Kibrot-Hattaawa – i tam też po raz pierwszy jedli mannę oraz weszło w życie prawo dotyczące szabatu. W Refidim pod jego wodzą Izraelici zwyciężyli Amelekitów. Tam też jego teść, Jetro przyprowadził do niego odprawioną wcześniej Cyporę z dwoma synami Gerszonem i Eliezerem. Widząc zmęczenie Mojżesza całodziennym rozstrzyganiem spraw ludu, doradził mu wyznaczenie pomocników do sądzenia Izraelczyków. Mojżesz usłuchał tej rady i wybrał przełożonych.

Po przybyciu pod górę Synaj lud otrzymał od Boga 10 przykazań, Mojżesz po nie dwukrotnie wszedł na szczyt góry, spisał im prawa, by wiedzieli, jak mają postępować. Mojżesz z ludem wybudował też przybytek, by nie musieli za każdym razem udawać się na górę Synaj, gdy do Boga chcieliby się modlić. Aarona brata swego ustanowił arcykapłanem. Całe plemię Lewiego ustanowił opiekunami przybytku. Pod Synajem przebywał z ludem około roku.

W Tabera tłum zaczął narzekać. Jahwe zesłał ogień, który pochłonął pewnych ludzi na skraju obozowiska. Jednak Mojżesz za namową ludu zaczął błagać Boga, wtedy to ogień zgasł. W Kibrot-Hattaawa Jahwe pomaga Mojżeszowi, powołując 70 starszych ludu. Tam też uwidoczniła się zachłanność ludu w zbieraniu przepiórek, za co niektórzy z ludu giną z wyroku Bożego. Mojżesz nie zdołał wstawić się z nich przed Bogiem. W Chacerot jego siostra i brat ośmielają się narzekać przeciwko swemu bratu, za co Miriam dotknięta została trądem. Mojżesz błaga Boga o przywróceniu jej zdrowia i prośba ta została wysłuchana.

Następnie w Kadesz-Barnea wyprawił on zwiadowców do ziemi Kananejskiej, ci jednak wrócili przestraszeni potęgą jej mieszkańców. Swym strachem zarazili pozostałych Izraelitów, którzy po raz kolejny złorzeczyli Mojżeszowi. Bóg ukarał Hebrajczyków za ich szemrania, skazując ich na 40-letnią tułaczkę i oznajmiając im, że dopiero ich synowie wejdą do Ziemi Obiecanej. Tam też przeciwko niemu zbuntowało się 250 wybitnych naczelników wśród nich Korach, za co Bóg ich ukarał – pochłonęła ich rozstępująca ziemia.

Następnie w Moabie lud po raz kolejny szemrał przeciwko Mojżeszowi. Jahwe za tą postawę zesłał na nich jadowite węże. Mojżesz znów wstawił się za nimi przed Bogiem. W Abel-Szitim koło Peor na jego rozkaz, sędziowie zabili 24 000 bałwochwalców i rozpustników, którzy uprawiali nierząd z Moabitkami.

Grzech, śmierć

Mojżesz przewodził Izraelowi przez czterdzieści lat wędrówki po pustyni, jednak nie dane mu było wejść do Ziemi Obiecanej Kanaan, za grzech którego się dopuścił u źródeł Meriba. Mógł jednak popatrzeć na Ziemię Obiecaną z łańcucha górskiego Abarim w Pisga. Śpiewa swoją pieśń pożegnalną. Następnie z wolą Bożą przekazał dowodzenie Jozuemu. Zmarł w wieku 120 lat. Pochowany został w nieznanym miejscu w krainie Moab. Lud opłakiwał jego śmierć przez 30 dni.

Pisarz ksiąg biblijnych

Tradycja, zarówno żydowska jak i chrześcijańska, przypisuje Mojżeszowi autorstwo całego Pięcioksięgu (z wyjątkiem opisu jego śmierci). Poza tym uważa się go za pisarza Księgi Hioba oraz Psalmu 90 i prawdopodobnie też 91. Według niektórych biblistów można mówić o tym, że Mojżesz zajmował się działalnością literacką i niektóre urywki Pięcioksięgu mogą być jego autorstwa.

Historia Mojżesza według Józefa Flawiusza

Pobyt w Egipcie

Gdy Egipcjanie zapomnieli już o zasługach Józefa, który uratował ich od siedmioletniego nieurodzaju (minęło już ponad 400 lat) poczęli ciemiężyć i prześladować Izraelitów mieszkających na ich ziemiach. Jeden z kapłanów króla Egiptu (według historyka żydowskiego II w. przed Chr., FHG 3 Artapanosa nazywał się Chenefres) wywróżył, że narodzi się Izraelita, który ukróci potęgę Egiptu a Izraelitów wzmocni. Uląkł się król i nakazał zabić wszystkich nowonarodzonych chłopców z rodzin Izraela. Dziecko się urodziło z Amarama i Jochabeli, matka jego powiła go w ciszy, gdyż bóle porodowe były słabe. Dzięki temu udało im się ukryć dziecko przed prześladowcami. Po trzech miesiącach rodzice upletli kosz i puścili dziecko na rzekę, gdyż dłuższe ukrywanie go zrobiło się zbyt niebezpieczne dla całej rodziny. Siostra dziecka Mariame śledziła kosz i gdy wyłowiła go Termutis córka króla, Mariame poradziła by płaczące dziecko nakarmiła kobieta z jego plemienia i w taki sposób jego matce powierzono karmienie i wychowanie dziecka. Według Józefa Flawiusza, Mojżesz jako dziecko był niezwykle urodziwy, dlatego więc nowa matka ukochała go ponad wszystko i uczyniła przyszłym następcą tronu, gdyż faraon nie miał innego męskiego potomka.

Podczas gdy ludy Etiopii napadły na Egipt, Mojżesz poprowadził przeciw najeźdźcy armię egipską i zdobył wrogą stolicę, miasto Saba oraz poślubił Tarbis, córkę jednego z tamtejszych królów.

Ucieczka z Egiptu, wyzwolenie rodaków z niewoli

Gdy chciał wrócić, nastroje Egipcjan pomimo zwycięstwa nie były mu przychylne, więc uciekł na pustynię do miasta Madiane. Tam uratował napadnięte przez pasterzy córki Raguela za co otrzymał stada i Saforę jedną z córek za żonę z którą miał potem dwóch synów, Gersa i Elezara. Pasł więc stada w okolicy, aż pewnego dnia udał się do nieuczęszczanego przez innych miejsca na górze Synaj. Tam w postaci krzaka, który płonął, lecz się nie spalał, ukazał mu się Bóg. Nakazał On Mojżeszowi wracać do Egiptu i przeprowadzić lud Izraela przez pustynię do Ziemi Obiecanej. Wtedy też Bóg objawił Mojżeszowi swoje imię. Mojżesz udał się do Egiptu i cudami przekonał swój naród, że przysłał go Bóg. Faraon, nie chciał jednak słyszeć o wypuszczeniu Izraelitów z Egiptu i sprowadził na siebie gniew Boga w postaci Plag, które spadły na Egipt. W końcu król Egiptu ugiął się pod bezmiarem nieszczęść i zezwolił na odejście Izraelczyków. Mojżesz ze względu na Filistynów, którzy pałali nienawiścią do Hebrajczyków, obrał trudną i niebezpieczną drogę, która prowadziła też przez górę Synaj na której Bóg kazał im przybyć by złożyć ofiarę. Egipcjanie wkrótce pożałowali, że ugięli się pod naciskiem Mojżesza i Faraon wysłał armię by sprowadzić ich z powrotem. Hebrajczycy znaleźli się w tragicznej sytuacji i gdyby nie pomoc Boska zginęliby pokonani przez miecze, pełnych nienawiści Egipcjan. Bóg sprawił, że morze się rozstąpiło, Mojżesz i Izraelici uciekli przez jego środek a pogoń zginęła w nieskończonych odmętach powracających na swe miejsce wód.

Mojżesz uprosił Boga o pokarm z nieba i wodę ze skały, tak by nie pomarli podczas wędrówki przez pustynię. Poprzez wzniesione ręce Mojżesza, Izraelczycy odnieśli zwycięstwo nad atakującym ich plemieniem Amalekitów.

Dekalog, wędrówka do Ziemi Obiecanej, śmierć

Po przybyciu na górę Synaj lud otrzymał od Boga 10 przykazań, a Mojżesz napisał im prawa, by wiedzieli, jak mają postępować. Mojżesz wybudował przybytek, by nie musieli za każdym razem udawać się na górę Synaj, gdy do Boga chcieliby się modlić. Aarona brata swego ustanowił arcykapłanem. Całe plemię Lewiego ustanowił opiekunami przybytku. Następnie wyprawił on zwiadowców do ziemi Chananejskiej, ci jednak wrócili strwożeni potęgą ludów zamieszkujących tamte Ziemie i swym strachem zarazili pozostałych Izraelitów, którzy po raz kolejny złorzeczyli Mojżeszowi. Bóg ukarał Hebrajczyków za ich szemrania, skazując ich na czterdziestoletnią tułaczkę i oznajmiając im, że dopiero ich synowie wejdą do Ziemi Obiecanej. Z Bożą pomocą Mojżesz przeżył jeszcze bunt najstarszych z plemion Hebrajczyków, domagających się arcykapłaństwa. Walczył także z okolicznymi plemionami, zgodnie z nakazami Boga, by przedrzeć się przez ziemie, których nie chcieli udostępnić.

Przez prawie 40 lat sprawował rządy nad swym ludem. Gdy miał 120 lat przemówił do ludu, oznajmując mu, że nadszedł kres jego życia i wraz z wyznaczonym przez siebie wodzem Jozuem, synem Nuna i arcykapłanem Eleazarem wstąpili na górę Abarim. Tam, gdy rozmawiali ze sobą, zstąpiła na niego chmura i zniknął w wąwozie.

Mojżesz u Tacyta

Na początku V księgi Dziejów Tacyt, opisując zdobycie Jerozolimy przez Tytusa, przytacza opowieść o Mojżeszu i wyjściu Żydów z Egiptu. Tekst ma charakter wyraźnie antysemicki, a osią narracji czyni rzymski historyk legendę o stadzie osłów pomagających Żydom na pustyni, przez co czczą oni w Świątyni Jerozolimskiej podobiznę tego zwierzęcia. Plotka o czczeniu przez Żydów oślej głowy (onolatria) była bardzo rozpowszechniona w antycznym świecie.

„	Przeważna część pisarzy zgodnie utrzymuje, że w Egipcie wybuchła zaraza, która ciała szpeciła; wtedy król Bokchoris zwrócił się do wyroczni Hammona i prosił go o środek zaradczy; otrzymał od niego rozkaz, aby swoje królestwo oczyścił i tę rasę ludzi, jako przez bogów znienawidzoną, do innych krajów wysiedlił. Poczęto ich zatem wyszukiwać i zebraną rzeszę na pustyni porzucono. Podczas gdy inni w swych łzach zakrzepli, jeden z wygnańców, Mojżesz, upomniał ich, aby ze strony bogów ani ludzi żadnej pomocy nie oczekiwali, gdyż jedni i drudzy ich opuścili, lecz sobie samym zaufali pod wodzem niebiańskim, który pierwszy obecną złą dolę przezwyciężyć im dopomoże. Przyklasnęli mu i nie znając zupełnie kraju marsz na oślep rozpoczęli. Lecz nic ich tak nie dręczyło jak brak wody: już bliscy zagłady na całej legli równinie, kiedy stado dzikich osłów, z pastwiska wracając, w stronę skały ocienionej gajem pobiegło. Mojżesz poszedł za nimi i tak jak po zarosłym trawą gruncie wnioskował, obfite żyły wodne odkrył. To było dla nich ulgą; po sześciu dniach nieprzerwanego marszu w siódmym wzięli w posiadanie ziemię, której mieszkańców wypędzili, i tamże miasto założyli oraz dom boży poświęcili. Mojżesz, chcąc się na przyszłość co do tego ludu upewnić, nowe mu nadał obrządki, sprzeczne z obrządkami innych ludzi. Bezbożne tam jest wszystko, co u nas jest święte, a na odwrót, dozwolone jest u nich to, co u nas za zakałę uchodzi. Obraz zwierzęcia, za którego wskazówką wyzbyli się tułaczki i pragnienia, w przybytku bożym poświęcili, zabili na ofiarę barana, niby na wzgardę Hammonowi; tak samo wołu ofiarują, ponieważ Egipcjanie Apisowi cześć oddają.	”
— Dzieje, ks. V, rozdz. 3-4, przeł. Seweryn Hammer

Zobacz też

• Ujun Musa
• Góra Mojżesza
• Kantyk Mojżesza
• Studnia Mojżesza
• Przybytek Mojżeszowy
• Mojżesz (imię)

Bibliografia

• Mojżesz – wielki mąż Boży i człowiek wiary na DEON.pl (SJ i Wydawnictwo WAM)
• Jarosław Charkiewicz: św. Mojżesz, prorok. cerkiew.pl. [dostęp 2011-02-28].

Ojciec Amram

Postać biblijna Występuje w księgach: Wj, Kpł, Lb, Pwt

Synowie Gerszom i Eliezer