Czarna skrzynka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rejestratoru danych lotu. Zobacz też: testy czarnej skrzynki w inżynierii oprogramowania.
Dave Warren – wynalazca czarnej skrzynki z jej prototypem
Wnętrze rejestratora parametrów lotu
rejestrator rozmów w kokpicie

Czarna skrzynka, rejestrator danych/parametrów lotu, rekorder awaryjny (ang.: Flight Data Recorder, FDR, niem.: Flugschreiber) to urządzenie rejestrujące parametry lotu samolotu. Zapis ten wykorzystywany jest w celu ustalenia przyczyn i przebiegu nienormalnego zachowania samolotu (w szczególności po katastrofie – do badania jej przyczyn).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze skrzynki rejestrujące parametry lotu instalowano już podczas II wojny światowej; głównie w bombowcach. Czarną skrzynkę instalowaną obecnie w samolotach cywilnych wynalazł w Melbourne Australijczyk David Warren.

Budowa czarnej skrzynki[edytuj | edytuj kod]

Czarne skrzynki konstruuje się tak, by były zdolne przetrwać katastrofę. Aktualnie skrzynka powinna przetrwać przeciążenia rzędu 3400 g (33 km/s²), a także zanurzenie na głębokość 6 km i temperaturę 1100°C przez 30 sekund. Starsze czarne skrzynki zapisywały parametry lotu w postaci rowka żłobionego w przesuwającej się taśmie aluminiowej. Większość dzisiejszych czarnych skrzynek to zapętlona taśma magnetyczna. Najnowsze konstrukcje zapisują dane w pamięci w układach scalonych (brak zawodnych części mechanicznych). Dzisiejsze czarne skrzynki zapisują od 300 do ponad 1000 różnych parametrów.

Wbrew nazwie czarna skrzynka jest najczęściej malowana na pomarańczowo, aby łatwiej było ją odszukać wśród szczątków samolotu. Czasem jest barwy żółtej lub czerwonej. Powinna mieć także urządzenie naprowadzające.

Rozmieszczenie skrzynek w samolocie[edytuj | edytuj kod]

Zwykle na pokładzie samolotu zainstalowane są: rejestrator danych lotu i rejestrator rozmów w kokpicie (ang.: Cockpit Voice Recorder, CVR), umieszczone w przeciwleglych krańcach kadłuba (CVR w okolicy nosa i FDR w ogonie).

Procedura odczytu[edytuj | edytuj kod]

Miejsce katastrofy (ang. crash site) zwykle bada specjalna komisja złożona z przedstawicieli linii lotniczych, których samolot uległ wypadkowi, przedstawicieli służb ratowniczych i innych (np. gdy zachodzi podejrzenie, że katastrofa jest wynikiem przestępstwa). Znalezione czarne skrzynki są zabezpieczane a następnie komisyjnie otwierane. Odczytane dane wraz z zapisem rejestratora rozmów w kokpicie pomagają ustalić przyczyny i przebieg katastrofy. Badająca wypadek komisja przedstawia raport, który opisuje przebieg zdarzeń, podaje przyczyny, wskazuje ewentualnych winnych oraz wskazuje jakie należy przedsięwziąć działania aby danego typu katastrofa się nie powtórzyła.

Dzisiejsze czarne skrzynki czyli FDR to zestaw urządzeń, których parametry są określone odpowiednimi przepisami np. dla statków powietrznych w UE stosuje się EASA PART 23, 25 i 29. Przepisy te określają jakie parametry, z jaką dokładnością i częstotliwością oraz przez jaki czas muszą być rejestrowane dla danego typu statku powietrznego w zależności od jego zastosowania.

FDR składa się z szeregu źródeł informacji, którymi są czujniki i inne urządzenia pokładowe; bloku zbierania i porządkowania informacji zwanego Digital Flight Data Acquisition Unit (DFDAU), po polsku szyfratorem; urządzenia zapisującego informację zwanego Digital Flight Data Recorder (DFDR), po polsku nazywanego zwykle Rejestratorem Katastroficznym.

W skład FDR coraz częściej wchodzi również rejestrator eksploatacyjny czy też szybkiego dostępu zwany Quick Access Recorder (QAR) lub w wersji z pamięcią półprzewodnikową Solid State QAR (SSQAR). Pierwszy na świecie SSQAR skonstruowano w 1987 w Polsce w firmie TTM (znanej dziś jako ATM) i w latach 1988-90 zainstalowano go na wszystkich samolotach PLL LOT, a następnie Czech Airlines.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie czarne skrzynki montowane są nie tylko w samolotach wojskowych oraz cywilnych, ale także masowo instaluje się je w pociągach, ciężarówkach i samochodach[1]. Przykładowo specjalnie przystosowana wersja SSQAR pracuje w wagonach warszawskiego metra.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Edmund Klich "Bezpieczeństwo lotów: wypadki, przyczyny, profilaktyka", Zakład Poligraficzny „Wisła”, Puławy 1998,
  • Ryszard Krystek "Zintegrowany system bezpieczeństwa transportu. Tom I. Diagnoza bezpieczeństwa transportu w Polsce", 2009 ISBN: 978-83-206-1743-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]