Usterzenie motylkowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Usterzenie motylkowe (usterzenie typu V, usterzenie V, usterzenie Rudlickiego) to rodzaj niekonwencjonalnego usterzenia samolotu, w którym tradycyjny poziomy lewy i prawy ster wysokości oraz statecznik pionowy ze sterem kierunku zastąpione są przez tylko dwa stateczniki z powierzchniami sterowymi, ustawione pod kątem w stosunku do siebie, w kształcie litery "V" patrząc z przodu samolotu. Nazwa wzięła się od tego, że przypominają także dwa skrzydła motyla. Powierzchnie sterowe, w zależności, czy wychylają się w tym samym kierunku, czy w przeciwnych kierunkach, spełniają rolę steru kierunku lub steru wysokości.

Zalety[edytuj | edytuj kod]

Z powodu posiadania dwóch zamiast trzech stateczników i sterów, w porówaniu z konwencjonalnym usterzeniem, usterzenie motylkowe jest lżejsze i stawia mniejszy opór aerodynamiczny, a opływ powietrza jest mniej zawirowany. Istotną zaletą takiego usterzenia we współczesnych samolotach bojowych jest, że będąc ustawione pod kątem w stosunku do pionu, odbija większość fal radarowych w innym kierunku, niż odbiornik, przez co samolot jest trudniejszy do wykrycia przez radar (element technologii stealth).

Wady[edytuj | edytuj kod]

Z powodu kombinacji funkcji steru kierunku i wysokości, usterzenie motylkowe wymaga bardziej złożonego układu sterowania. Wytwarza także większe naprężenia w części ogonowej samolotu przy sterowaniu. Z tej przyczyny doszło do kilku katastrof samolotów Bonanza, powodujących ich zawieszenie w lotach w latach 80. do czasu wzmocnienia konstrukcji.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Beechcraft B35 Bonanza

Usterzenie motylkowe zostało wynalezione przez Polaka, inżyniera Jerzego Rudlickiego w 1930 roku i po raz pierwszy testowane na zmodyfikowanym w wytwórni Plage i Laśkiewicz samolocie szkolnym Hanriot H-28 (nr 30.83) w lecie 1931 roku.

Układ taki jest jednak mało popularny w konstrukcji samolotów. Najpopularniejszym samolotem z usterzeniem motylkowym był amerykański samolot turystyczny Beechcraft Bonanza model 35, nazywany też przez to V-tail Bonanza, produkowany od 1947 roku w ilości ponad 10.000 egzemplarzy. Znany był też francuski odrzutowy samolot szkolny Fouga Magister. Od lat 80. zaczęto stosować usterzenie motylkowe na amerykańskich samolotach bojowych, przede wszystkim na trudnowykrywalnym bombowcu klasy stealth F-117 Nighthawk. Ponadto, posiadał je niezaakceptowany prototyp myśliwca Northrop YF-23.