Czosnaczek pospolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Czosnaczek pospolity
Alliaria petiolata 03 ies.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj czosnaczek
Gatunek czosnaczek pospolity
Nazwa systematyczna
Alliaria petiolata (M. Bieb.) Cavara & Grande
Bull. Orto Bot. Regia Univ. Napoli 3:418. 1913
Synonimy

Alliaria officinalis Andrz.,
Erysimum alliaria L.,
Sisymbrium alliaria (L.) Scop.[2]

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiatostan
Nasiona

Czosnaczek pospolity (Alliaria petiolata (M. Bieb.) Cavara et Grande) – gatunek rośliny z rodziny kapustowatych. Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju czosnaczek Alliaria. Występuje na obszarze Europy i Azji Zachodniej, na Półwyspie Indyjskim i w Afryce Północnej (Algieria, Maroko, Tunezja)[2]. W Polsce jest bardzo pospolity.

Czosnaczek występuje także w Ameryce Północnej (USA), gdzie został introdukowany w 1850 r. Z powodu braku naturalnych szkodników i szybkiego rozprzestrzeniania się roślinę uznano za gatunek inwazyjny.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wysokość 30-100 cm[3]. W pierwszym roku wegetacji wyrasta rozeta liści blisko gruntu, która pozostaje zielona przez zimę. Wiosną drugiego roku wykształca dorosłą, kwitnącą postać. Po wydaniu nasion liście obumierają, sucha łodyga z częścią owoców pozostaje jeszcze przez lato.
Łodyga
Przeważnie pojedyncza, jeżeli roślina rośnie w pełnym świetle, może być krzaczasto rozgałęziona. Osiąga 30-60 cm wysokości. Prosto wzniesiona, gęsto ulistniona, kanciasta, w dolnej części odstająco owłosiona.
Liście
Nagie, cienkie, o silnym zapachu czosnku. Dolne długoogonkowe, okrągłojajowate lub nerkowate, karbowane lub piłkowane, górne liście z coraz krótszymi ogonkami, trójkątne do jajowatych, nieregularnie piłkowane. Młode liście jasnozielone, sercowate, na brzegu ząbkowate, a po rozdarciu pachnące czosnkiem[3].
Kwiaty
Małe, zebrane w grona wyrastające z kątów najwyższych liści. Kwiaty mają cztery jasnozielone działki kielicha, cztery białe płatki korony, 6 pręcików, 4 z nich dłuższe.
Owoce
Czterokanciasta łuszczyna[4]. Nasiona szorstkie, brunatne do czarnych. Pojedyncza roślina może wydać tysiące nasion, które rozsiewają się na kilka metrów wokół.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina dwuletnia, hemikryptofit. Kwitnie od kwietnia do lipca . Siedlisko: gatunek leśny, występuje głównie w lasach liściastych i zbiorowiskach skrajów lasów, także w załomach skalnych i obrzeżach dróg. Preferuje gleby gliniasto-piaszczyste i żwirowe, o dużej zawartości próchnicy i składników pokarmowych. W Polsce występuje na niżu, czasem na niższych partiach Karpat[3]. Roślina azotolubna. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Glechometalia[5]. Liczba chromosomów 2n = 36, 42[6].

Cechy fitochemiczne
W części nadziemnej rośliny zawarty jest olejek gorczyczny o bardzo ostrym smaku, flawonoid aliarozyd, glikozyd izosiarkocyjaninowy. W korzeniach stwierdzono glukonasturcynę, a w nasionach kardenolidy. Mimo to jest praktycznie nieszkodliwy. Spożyty przez krowy może spowodować nieprzyjemny smak mleka[7].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Szkodniki[edytuj | edytuj kod]

Na liściach żerują larwy wielu gatunków motyli, w tym zorzynek rzeżuchowiec.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-13].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-15].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar: Przewodnik. Rośliny i Zwierzęta. Warszawa: Multico, 1997, s. 288. ISBN 83-7073-092-2.
  4. 4,0 4,1 F. Činčura, V. Feráková, J. Májovský, L. Šomšak, J. Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990, s. 104. ISBN 83-09-01473-2.
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. Alliaria petiolata na Flora of China [dostęp 2014-01-14].
  7. Jakub Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania krajowych roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: Państ. Wydaw. Rolnicze i Leśne, 1982, s. 195. ISBN 83-09-00660-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar: Przewodnik. Rośliny i Zwierzęta. Warszawa: Multico, 1997. ISBN 83-7073-092-2.