Czosnaczek pospolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czosnaczek pospolity
190 Alliaria officinalis.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj czosnaczek
Gatunek czosnaczek pospolity
Nazwa systematyczna
Alliaria petiolata (M. Bieb.) Cavara & Grande
Bull. Orto Bot. Regia Univ. Napoli 3:418. 1913
Synonimy

Alliaria officinalis Andrz.,
Erysimum alliaria L.,
Sisymbrium alliaria (L.) Scop.[2]

"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiatostan
Nasiona

Czosnaczek pospolity (Alliaria petiolata (M. Bieb.) Cavara et Grande) – gatunek rośliny z rodziny kapustowatych. Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju czosnaczek Alliaria. Występuje na obszarze Europy, w Afryce Północnej oraz Azji zachodniej i południowej. W Polsce gatunek pospolity. Roślina inwazyjna na innych kontynentach.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Naturalny zasięg gatunku obejmuje całą Europę, północne krańce Afryki (Maroko, Tunezja) oraz południowo-zachodnią i środkową Azję sięgając po Kazachstan, Sinciang, Tybet, Nepal i północno-zachodnie Indie[2]. Jako gatunek zawleczony i inwazyjny występuje w USA, Kanadzie i Argentynie[2][3].

W Polsce gatunek pospolity na całym obszarze.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Wysokość 30-100 cm[4], rzadko od 15 do 130 cm[3]. W pierwszym roku wegetacji wyrasta rozeta liści blisko gruntu, która pozostaje zielona przez zimę. Wiosną drugiego roku wykształca dorosłą, kwitnącą postać. Po wydaniu nasion liście obumierają, sucha łodyga z częścią owoców pozostaje jeszcze przez lato.
Łodyga
Przeważnie pojedyncza, jeżeli roślina rośnie w pełnym świetle, może być krzaczasto rozgałęziona. Prosto wzniesiona, gęsto ulistniona, kanciasta, w dolnej części odstająco owłosiona (włoski do 1,5 mm długości), poza tym naga[3].
Liście
Nagie (dolne mogą być owłosione), cienkie, o silnym zapachu czosnku. Dolne długoogonkowe (ogonek o długości 3-16 cm), okrągłojajowate lub nerkowate (zwykle od 3 do 16 cm szerokości, nieco krótsze niż szerokie)[3], na brzegu karbowane lub piłkowane. Górne liście z coraz krótszymi ogonkami, trójkątne do jajowatych, u nasady sercowate, na brzegu nieregularnie piłkowane, na szczycie zaostrzone. Młode liście jasnozielone, po rozdarciu pachnące czosnkiem[4][3].
Kwiaty
Małe, zebrane po kilka w grona wyrastające z kątów najwyższych liści. Kwiaty mają cztery jasnozielone działki kielicha o długości ok. 3 mm, cztery białe płatki korony o długości 4–8 mm, 6 pręcików, 4 z nich dłuższe o nitkach długości 2–3,5 mm, z pylnikami o długości do 1 mm[3].
Owoce
Czterokanciasta łuszczyna[5] o długości (2-)3-7(-8) cm i szerokości 1,2-2,5 mm. Nasiona szorstkie, brunatne do czarnych, długości od 2 do 4,5 mm[3].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina dwuletnia, hemikryptofit. Kwitnie od kwietnia do maja[3]. Siedlisko: gatunek leśny, występuje głównie w lasach liściastych i zbiorowiskach skrajów lasów, także w załomach skalnych i obrzeżach dróg. Preferuje gleby gliniasto-piaszczyste i żwirowe, o dużej zawartości próchnicy i składników pokarmowych. W Polsce występuje na niżu, czasem na niższych partiach Karpat[4]. Roślina azotolubna. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Glechometalia[6]. Liczba chromosomów 2n = 36, 42[7].

Cechy fitochemiczne
W części nadziemnej rośliny zawarty jest olejek gorczyczny o bardzo ostrym smaku, flawonoid aliarozyd, glikozyd izosiarkocyjaninowy. W korzeniach stwierdzono glukonasturcynę, a w nasionach kardenolidy. Mimo to jest praktycznie nieszkodliwy. Spożyty przez krowy może spowodować nieprzyjemny smak mleka[8].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Szkodniki[edytuj | edytuj kod]

Na liściach żerują larwy wielu gatunków motyli, w tym zorzynek rzeżuchowiec.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-13].
  2. 2,0 2,1 2,2 Taxon: Alliaria petiolata (M. Bieb.) Cavara & Grande. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2014-04-23].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Alliaria petiolata (M. Bieberstein) Cavara & Grande. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2014-04-23].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar: Przewodnik. Rośliny i Zwierzęta. Warszawa: Multico, 1997, s. 288. ISBN 83-7073-092-2.
  5. 5,0 5,1 F. Činčura, V. Feráková, J. Májovský, L. Šomšak, J. Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990, s. 104. ISBN 83-09-01473-2.
  6. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  7. Alliaria petiolata na Flora of China [dostęp 2014-01-14].
  8. Jakub Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania krajowych roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: Państ. Wydaw. Rolnicze i Leśne, 1982, s. 195. ISBN 83-09-00660-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar: Przewodnik. Rośliny i Zwierzęta. Warszawa: Multico, 1997. ISBN 83-7073-092-2.