Czosnaczek pospolity
| Czosnaczek pospolity | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad różowych |
| Rząd | kapustowce |
| Rodzina | kapustowate |
| Rodzaj | czosnaczek |
| Gatunek | czosnaczek pospolity |
| Nazwa systematyczna | |
| Alliaria petiolata (M. Bieb.) Cavara & Grande Bull. Orto Bot. Regia Univ. Napoli 3:418. 1913 |
|
| Synonimy | |
|
Alliaria officinalis Andrz., |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Czosnaczek pospolity (Alliaria petiolata (M. Bieb.) Cavara et Grande) – gatunek rośliny należącej do rodziny kapustowatych. Jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju czosnaczek Alliaria. Występuje na obszarze Europy i Azji Zachodniej, na Półwyspie Indyjskim i w Afryce Północnej (Algieria, Maroko, Tunezja)[2]. W Polsce jest bardzo pospolity.
Czosnaczek występuje także w Ameryce Północnej (USA), gdzie został introdukowany w 1850 r. Z powodu braku naturalnych szkodników i szybkiego rozprzestrzeniania się roślinę uznano za gatunek inwazyjny.
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Wysokość 30-100 cm[3]. W pierwszym roku wegetacji wyrasta rozeta liści blisko gruntu, która pozostaje zielona przez zimę. Wiosną drugiego roku wykształca dorosłą, kwitnącą postać. Po wydaniu nasion liście obumierają, sucha łodyga z częścią owoców pozostaje jeszcze przez lato.
- Łodyga
- Przeważnie pojedyncza, jeżeli roślina rośnie w pełnym świetle może być krzaczasto rozgałęziona, osiąga 30-60 cm wysokości. Prosto wzniesiona, gęsto ulistniona, kanciasta, w dolnej części odstająco owłosiona.
- Liście
- Nagie, cienkie, o silnym zapachu czosnku. Dolne długoogonkowe, okrągłojajowate lub nerkowate, karbowane lub piłkowane, górne liście z coraz krótszymi ogonkami, trójkątne do jajowatych, nieregularnie piłkowane. Młode liście jasnozielone, sercowate, na brzegu ząbkowate, a po rozdarciu pachnące czosnkiem[3].
- Kwiaty
- Małe, zebrane w grona wyrastające z kątów najwyższych liści. Kwiaty mają cztery jasnozielone działki kielicha, cztery białe płatki korony, 6 pręcików, 4 z nich dłuższe.
- Owoce
- Czterokanciasta łuszczyna[4]. Nasiona szorstkie, brunatne do czarnych. Pojedyncza roślina może wydać tysiące nasion, które rozsiewają się na kilka metrów wokół.
[edytuj] Biologia i ekologia
Roślina dwuletnia, hemikryptofit. Kwitnie od kwietnia do lipca . Siedlisko: gatunek leśny, występuje głównie w lasach liściastych i zbiorowiskach skrajów lasów, także w załomach skalnych i obrzeżach dróg. Preferuje gleby gliniasto-piaszczyste i żwirowe, o dużej zawartości próchnicy i składników pokarmowych. W Polsce występuje na niżu, czasem na niższych partiach Karpat[3]. Roślina azotolubna. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Glechometalia[5].
- Cechy fitochemiczne
- W części nadziemnej rośliny zawarty jest olejek gorczyczny o bardzo ostrym smaku, flawonoid aliarozyd, glikozyd izosiarkocyjaninowy. W korzeniach stwierdzono glukonasturcynę, a w nasionach kardenolidy. Mimo to jest praktycznie nieszkodliwy. Spożyty przez krowy może spowodować nieprzyjemny smak mleka[6].
[edytuj] Zastosowanie
- Roślina lecznicza – używany dawniej do okładania ropiejących i trudno gojących się ran i wrzodów.
- Sztuka kulinarna – liście wykorzystywane we Francji jako składnik sałatek[3][4]. Używany również jako przyprawa[3].
[edytuj] Szkodniki
Na liściach żerują larwy wielu gatunków motyli, w tym zorzynek rzeżuchowiec.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-05-13].
- ↑ 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-15].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar: Przewodnik. Rośliny i Zwierzęta. Warszawa: Multico, 1997, s. 288. ISBN 83-7073-092-2.
- ↑ 4,0 4,1 F. Činčura, V. Feráková, J. Májovský, L. Šomšak, J. Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990, s. 104. ISBN 83-09-01473-2.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ Jakub Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania krajowych roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: Państ. Wydaw. Rolnicze i Leśne, 1982, s. 195. ISBN 83-09-00660-8.
[edytuj] Bibliografia
- Ursula Stichmann-Marny, Erich Kretzschmar: Przewodnik. Rośliny i Zwierzęta. Warszawa: Multico, 1997. ISBN 83-7073-092-2.
