Dolley Madison

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dolley Payne Todd Madison
Dolley Madison.jpg
Data i miejsce urodzenia 20 maja 1768
New Garden, Karolina Północna
Pierwsza dama Stanów Zjednoczonych
Okres urzędowania od 4 marca 1809
do 4 marca 1817
Poprzedniczka Martha Jefferson Randolph
Następczyni Elizabeth Monroe
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Dolley Payne Todd Madison (ur. 20 maja 1768 w New Garden, Guilford County, Karolina Północna, zm. 12 lipca 1849 w Waszyngtonie) – żona prezydenta Stanów Zjednoczonych Jamesa Madisona oraz pierwsza dama USA w latach 1809-1817.

Życie[edytuj | edytuj kod]

Dolley była córką rolnika Johna Payne'a oraz jego żony Mary Coles. Jej rodzice byli kwakrami. Kiedy miała 15 lat, jej ojciec przeniósł dom rodzinny do Filadelfii. Tam spotkała prawnika Johna Todda (1764-1793), także kwakra i 7 stycznia 1790 wyszła za niego za mąż. Para doczekała się dwóch synów: Johna Payne'a Todda (1792-1852) i Williama Temple (1793). Małżonek Dolley i jej młodszy syn zmarli w wyniku epidemii żółtej febry.

Małżeństwo z przyszłym prezydentem[edytuj | edytuj kod]

Po pewnym czasie Dolley spotkała kongresmena Jamesa Madisona, bohatera wojny o niepodległość oraz jednego z autorów konstytucji. Był starszy od niej o 17 lat. Ten związek popierała pierwsza dama i daleka powinowata Dolley, Martha Washington. Zaprosiła ona młodą kobietę do siebie i dała do zrozumienia, że ona i jej mąż Jerzy patrzą na ich związek z przychylnością.

Dolley Todd poślubiła Jamesa Madisona 14 września 1794. Wesele odbyło się na jednej z plantacji. Ponieważ „Jemmy” nie był kwakrem, Dolley została usunięta z Towarzystwa Przyjaciół. Jednak już wcześniej żółta febra osłabiła jej wiarę. Przyjęła wykluczenie z kręgu wyznawców jako rodzaj wyzwolenia, dzięki któremu mogła oddawać się przyjemnościom życia towarzyskiego. To zdarzenie nadało nowy sens jej życiu. Zamiast przekazać prawa do swego majątku nowemu małżonkowi, Dolley zatrzymała domostwa, swoje i Todda. Dochody z najmu należały więc wyłącznie do niej. Wydawała je na modne stroje i uwielbianą tabakę.

Dzięki małżeństwu z kongresmenem, Dolley Madison weszła w kręgi towarzyskie i polityczne Filadelfii. Nie brakowało jej talentów towarzyskich, miała pamięć do nazwisk i twarzy, potrafiła też rekompensować niedostatki Jamesa, który nie potrafił tworzyć swobodnej atmosfery. Dolley była doskonałą panią domu.

W 1801 Jefferson podniósł Madisona do godności sekretarza stanu. Dolley gościła teraz nie tylko polityków, ale także zagranicznych dyplomatów, a w miarę jak rosły jej umiejętności, Jefferson coraz częściej prosił ją, by pomagała mu podejmować gości w Domu Prezydenta. Nim w 1809 została pierwszą damą, Dolley Madison znana już była w politycznych kręgach i zdobyła doświadczenie niezbędne, by podołać tej roli.

Pierwsza dama USA[edytuj | edytuj kod]

Dolley rozpoczęła kadencję w wielkim stylu, wydając pierwszy w historii bal inauguracyjny. Jej strój opisała Margaret Bayard Smith: Miała suknię z bladego, cielistego aksamitu, prostą w kroju, z bardzo długim trenem, lecz bez najmniejszej ozdoby, oraz piękne kolczyki, bransolety i naszyjnik z pereł. Przybranie głowy stanowił turban z aksamitu w tym samym kolorze i z białej satyny (z Paryża), z dwoma wspaniałymi piórami rajskiego ptaka.

Margaret Smith, która stała się przyjaciółką Dolley, przyczyniła się w istotny sposób do przeobrażenia Dolley Madison w sławę w skali całego kraju. Mąż Margaret, Samuel, wydawał „National Intelligencer”, pierwszą gazetę o ogólnokrajowym zasięgu. „Intelligencer” zamieszczał doniesienia o przyjęciach urządzanych przez Dolley, o jej strojach, a nawet ulubionych zwierzętach. Amerykanki zaczęły naśladować styl pierwszej damy. Ten rodzaj reklamy uczynił z niej kreatorkę mody dla całych Stanów Zjednoczonych.

Mąż Dolley, prezydent Madison

Pierwszą innowacją, jaką wprowadziła Dolley w Białym Domu, było przywrócenie cotygodniowych przyjęć, na wzór wydawanych przez Marthę Washington i Abigail Adams, a których Jefferson zaprzestał na rzecz obiadów w mniejszym gronie. Po raz pierwszy Dolley urządziła poranne przyjęcie w środę, 30 marca 1809.

Dolley bawiła gości, podczas gdy jej mażonek zaszywał się w jednej z reprezentacyjnych sal, pogrążając się w dyskusjach na tematy polityczne. Jednym ze smakołyków na tych przyjęciach były francuskie lody, które poznała dzięki Jeffersonowi. Podawała je przy bufecie w małych czarkach z ciasta. Dolley dzieliła się przepisem ze swoimi gośćmi i wkrótce cały kraj zajadał się lodami.

Madisonowie wydawali także obiady dla 20-30 osób. Pozwalały one prezydentowi poznać poglądy politycznych przeciwników i sojuszników. Dolley Madison zasiadała u szczytu stołu, bowiem mąż wysoko cenił jej umiejętność subtelnego kierowania konwersacją. Wiedział on, że pociągająca, pełna życia małżonka to jego polityczny atut.

Spotkania te wymagały znacznych nakładów finansowych. Dolley kazała urządzić na nowo Biały Dom za cenę 11 000 dolarów, co wówczas było fortuną. Ze względu na coraz dłuższe listy gości podwojono liczbę służby, a Dolley dokupiła sreber i porcelany. Także jej kreacje kosztowały niemało. Amerykański konsul we Francji - obarczany poleceniami zakupów - uskarżał się, że wiele czasu zajmuje mu poszukiwanie najmodniejszych strojów i dodatków dla „Lady Presidentress” Madison. Kobiety w całym kraju starały się upodobnić do Dolley, naśladując jej upodobanie do tabaki, lodów i papug.

Dolley bywała na posiedzeniach Izby Reprezentantów i Senatu, zachęcała też kobiety, by czyniły podobnie. Zachowało się jednak niewiele świadectw potwierdzających, by we własnym imieniu starała się wywierać wpływ na decyzje męża i polityków.

Wojna z Brytyjczykami[edytuj | edytuj kod]

Dolley Madison została zapamiętana jako kobieta, która - podczas gdy oddziały brytyjskie zbliżały się do stolicy - ratowała przed zniszczeniem dzieła sztuki i narodowe skarby. W sierpniu 1814 James Madison pozostawił żonę, by kierować ruchami amerykańskich wojsk. Brytyjski dowódca groził, że weźmie Dolley do niewoli i każe jej przejść ulicami Londynu, jak to wieki wcześniej czynili z jeńcami rzymscy wodzowie.

Moneta upamiętniająca uratowanie przez Dolley portretu Waszyngtona, tekstu konstytucji i deklaracji niepodległości przed wojskami brytyjskimi

Stojąc na dachu, Dolley obserwowała przez lunetę, jak waszyngtończycy w panice opuszczają miasto. W jej rękach znajdowały się teksty konstytucji i Deklaracja niepodległości oraz wiele dokumentów, oficjalnych sprawozdań posiedzeń gabinetu Madisona, jak i tajnych wskazówek dla jego członków, ile zdołała wepchnąć do kufra powozu. Wraz z bezcennymi rękopisami zabrała portret Waszyngtona pędzla Gilbera Stuarta, kilka czerwonych zasłon oraz srebra stołowe. Tuż przed pojawieniem się Brytyjczyków udało jej się uciec z Białego Domu, w eskorcie jednego oficera. Rezydencja spłonęłaby do fundamentów, gdyby nie deszcz, który zgasił płomienie. Z budynku pozostały jedynie cztery zewnętrzne ściany. Wykonany przez Stuarta portret Waszyngtona, to jedyny ocalały do dziś fragment wyposażenia pierwszego Białego Domu. Odwaga Dolley przyniosła jej sławę. Przed wojną znana była jako szczodra gospodyni i kreatorka mody, ale swym bohaterstwem dowiodła, że jest kimś więcej niż tylko ozdobą towarzystwa.

Gdy w 1816 Andrew Jackson przybył do Waszyngtonu, Dolley Madison powitała go jak bohatera. Gości było tak wielu, że ledwie można było się poruszać. Pragnąc, jak twierdziła pierwsza dama, zapewnić lepsze oświetlenie, nakazała niewolnikom, by ustawili się w salach jako „żywe świeczniki”.

Istnieją rozbieżności, czy w istotnych kwestiach Dolley Madison przyczyniła się do rozbudowania roli małżonki prezydenta. Jako pierwsza spośród pierwszych dam udzieliła oficjalnego wywiadu do gazety. Podczas wojny wygłaszała krótkie patriotyczne mowy, co także było precedensem. Po wojnie wypełniała obowiązki na rzecz społeczności, jako członkini zarządu „Przytułku dla sierot miasta Waszyngton” i zachęciła inne damy z towarzystwa, by także wspomogły te instytucję. Nie tylko uczyniła donację w postaci 20 dolarów oraz krowy, ale także zajęła się szyciem ubrań dla sierot i namawiała do tego inne kobiety. Jest to pierwszy udokumentowany przypadek, by pierwsza dama wykorzystała swój wpływ oraz pozycję dla wsparcia akcji dobroczynnej.

Rola pierwszej damy uległa rozszerzeniu także w sferze ceremoniału i handlu. Jej imieniem ochrzczono statek. Nuty skomponowanego na jej cześć menueta sprzedawano w całej Ameryce. Potentat handlu produktami bobrzymi, John Jacob Astor, którego powodzenie zależało od transportu morskiego, wiedząc o zainteresowaniu Dolley modą, obsypywał ją prezentami, wśród których były także futra. Doley Madison uświadomiła Ameryce niewypowiedzianą dotąd głośno prawdę: kobieta o wysokiej pozycji może wywierać wpływ nie tylko na swego męża, lecz również na całe społeczeństwo. Niektórzy ludzie zaczęli czynić starania, by zdobyć przychylność pierwszej damy dla swoich zamiarów. To także stało się precedensem.

Ostatnie lata[edytuj | edytuj kod]

Madison, Mrs. James (Dolley) (3-4 length) - NARA - 532938.tif

Kończąc drugą kadencję, James Madison jako polityk znajdował się u szczytu popularności. Historycy zgadzają się, że gdyby zapragnął, z łatwością wygrałby wybory po raz trzeci. Jednak Madison, podobnie jak przed nim Waszyngton i Jefferson, postanowił nie kandydować. Wraz z żoną opuścili stolicę, do której Dolley powróciła już jako wdowa. Także wówczas cieszyła się dużą popularnością.

Podczas prezydentury Jamesa Polka nieraz zdarzało się, że goście wychodzili wcześniej z przyjęć w Białym Domu, by odwiedzić Dolley. Sarah Polk nie chciała podawać alkoholu w Białym Domu, lecz Dolley nie miała podobnych skrupułów. Gdy w 1849 82-letnia Dolley Madison po raz ostatni brała udział w przyjęciu w Białym Domu, włożyła swój charakterystyczny turban z piórami. Zmarła kilka miesięcy później. Jej pogrzeb zrobił większe wrażenie niż pochówek prezydenta. Dolley Madison jako jedyna pierwsza dama została wyróżniona przyznaniem honorowego miejsca w Kongresie.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Martha Jefferson Randolph
Pierwsza dama Stanów Zjednoczonych
4 marca 18094 marca 1817
Następca
Elizabeth Monroe