Dyskietka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Format dyskietki Rok Pojemność
8 cali 1971 80 KB
8 cali 1973 256 KB
8 cali 1974 800 KB
8 cali dwustronna 1975 1 MB = 1024 KB1)
5¼ cala 1976 110 KB
5¼ cala DD 1978 360 KB1)
5¼ cala QD2) 1984 1.2 MB = 1200 KB
3 cale 1984 320 KB
3½ cala DD 1984 720 KB
3½ cala HD 1987 1.44 MB = 1474.56 KB[1][2]
3½ cala ED 1991 2.88 MB = 2880 KB
3 ½ cala LS-120 1996 120.375 MB
3 ½ cala LS-240 1997 240.75 MB
3 ½ cala HiFD 1998/99 150/200 MB
Uwagi:
Dla pojemności dyskietek przyjęto, 1 "MB" ≡ 1024 KB.
1) bardzo rozpowszechnione były programy do formatowania na 800 lub 820 KB;
2) także oznaczane jako "HD"
DD = Double Density (podwójnej gęstości)
QD = Quad Density (poczwórnej gęstości)
HD = High Density (wysokiej gęstości)
ED = Extra High Density (ekstra wysokiej gęstości)
LS = Laser Servo
HiFD = High capacity Floppy Disk
SS = Single Sided
DS = Double Sided

Dyskietka, inaczej dysk miękki – dysk wymienny, przenośny nośnik magnetyczny o niewielkiej pojemności, umożliwiający zarówno odczyt, jak i zapis danych; nośnikiem danych jest wirujący krążek z wytrzymałego tworzywa sztucznego (najczęściej mylaru – politereftalanu etylenu w postaci cienkiej folii) pokryty warstwą magnetyczną. Średnica krążka wraz ilością możliwych do zapisania danych stanowią podstawowe parametry dyskietki.

Polska nazwa dyskietka została prawdopodobnie zaproponowana przez Jana Bieleckiego.

Współcześnie dostępne są na rynku praktycznie tylko dyskietki 3,5-calowe i ich warianty. Są m.in. dostarczane przez producentów systemów operacyjnych i płyt głównych jako nośnik ze sterownikami lub plikami startowymi, gdzie w innym wypadku zapis tak małych plików na całej płycie CD lub innym nośniku byłby nieekonomiczny. Ponadto, dzięki możliwości szybkiego, wielokrotnego zapisu, dyskietki te znajdują zastosowanie w magazynowaniu i przenoszeniu małych plików takich jak dokumenty tekstowe i pliki obrazów. Nadają się również do wykonywania szybkich kopii bezpieczeństwa dokumentów ze względu na dostateczną pojemność i stosunkowo wysoką wytrzymałość i długowieczność.

Od kilku lat dyskietki gwałtownie tracą na popularności na rzecz pamięci USB i pamięci flash, które cechują jeszcze mniejsze rozmiary i znacznie większa pojemność.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dyskietki 8, 5¼, 3½ cala

Jako pierwsze pojawiły się dyskietki 8-calowe. Następnie zaczęto stosować dyskietki 5¼-cala o pojemności 360 KB (DD) (choć bardzo często ówczesne napędy potrafiły formatować na 180 KB lub nawet mniej), a następnie 1,2 MB (HD) (choć istniały programy, które potrafiły formatować je na 1,4 lub nawet 1,6 MB). Miały miękką obudowę, nie było zamknięcia otworu odczytu – należało je przechowywać w papierowych kopertach. Miały jednak tę zaletę, że po wycięciu otworu zezwalającego na zapis można było używać obu ich stron w napędach jednostronnych. Zabezpieczenie przed zapisem polegało na zaklejeniu nieprzezroczystym kawałkiem taśmy samoprzylepnej wycięcia z boku dyskietki. Mniej popularne były inne dyskietki – 3-calowe stosowane w komputerach firmy Amstrad i 2,5-calowe w pierwszych komputerach przenośnych.

Współcześnie dyskietki wyszły już z powszechnego użycia, jednakże są jeszcze dalej produkowane w niewielkich ilościach. Używane są przeważnie w starszych komputerach typu PC, Apple Macintosh, Amiga i Atari. Z uwagi na niewielką pojemność, zostały wyparte przez nowocześniejsze nośniki pamięci, takie jak płyty CD, DVD oraz ich odpowiedniki wielokrotnego zapisu, przenośne dyski twarde, pamięć półprzewodnikową typu flash, wbudowaną w karty pamięci, a także pamięci USB (pendrive) oraz odtwarzacze MP3. Obecnie stacje dyskietek nie są już montowane w laptopach, jednak w napędy te wyposaża się nadal część stacjonarnych komputerów osobistych, głównie z przyczyn historycznych, dla zachowania łatwej komunikacji ze starszymi modelami. W komputerach Macintosh zaprzestano montowania stacji dysków już w 1998, od modelu iMac.

Istnieją też zewnętrzne urządzenia do odczytu dyskietek podłączane kablem do komputera, zazwyczaj przez port USB.

W komputerach klasy PC obecnie najpowszechniej używane są dyskietki 3,5-calowe (wg innych oznaczeń – 90 mm) HD (High Density) o pojemności „1.44 MB” („megabajt” ten w rzeczywistości był jednostką mieszaną – 1000×1024, a dyskietki te miały 1440 kB). Dyskietka taka składa się z twardej plastikowej obudowy z otworem dostępowym do nośnika zasuwanym sprężynowo metalową (później plastikową) zasuwką. Konstrukcja ta powstała z wcześniej używanych dyskietek identycznej budowy mechanicznej DD (Double Density) o pojemności 720 kB, powszechnie używanych w komputerach klasy Amiga (komputer ten obsługuje dyskietki DD jako 880 kB. W obudowie dyskietek HD znajduje się dodatkowy otwór, pozwalający napędowi na rozpoznanie rodzaju nośnika. Modele wyposażone w stacje HD zapisują na dyskietkach „1,76 MB”) oraz Atari ST (dyskietki DD mogą mieć 946 176 bajtów oraz format zgodny z PC, natomiast HD może mieć maksymalną pojemność 1 892 352 bajtów). Rozwinięciem tej konstrukcji jest standard dyskietek ED (Extra Density) „2.88 MB” (dla Atari ST dostępne były napędy ED zapewniające odpowiednio większe pojemności), ale nie przyjął się, m.in. z powodu konkurencji ze znacznie bardziej pojemnymi dyskietkami napędów typu ZIP czy JAZ. Zachowana jest kompatybilność wsteczna.

W roku 2008 ZUS ogłosił przetarg na dostarczenie mu 130 tysięcy dyskietek 3,5 cala[2][1]}.

Zakończenie produkcji[edytuj | edytuj kod]

W kwietniu 2010 prasa doniosła, że firma Sony, jako jedna z ostatnich spośród producentów dyskietek magnetycznych, zakończyła produkcję tych nośników danych. W 2009 zaprzestały ich produkcji firmy Hitachi Maxell i Mitsubishi Kagaku Media. Przed 2010 sprzedaży dyskietek zaprzestano już w wielu krajach, a na początku 2011 dyskietki Sony zniknęły ostatecznie z rynku japońskiego. Przedstawiciele koncernu uzasadniali decyzję spadkiem opłacalności.

Firma Sony produkowała 3,5-calowe dyskietki od 1981[2], a ich rekordową sprzedaży zanotowała w 2002, gdy nabywców znalazło ponad 47 mln sztuk. Od tamtego czasu sprzedaż malała, aż do wielkości 12 mln dyskietek w 2009. W tym też roku Sony zaprzestała produkcji napędów do tego typu nośników. Oceniano wówczas, że z magnetycznych nośników danych korzystają jeszcze użytkownicy przestarzałego sprzętu w środowisku akademickim oraz w oświacie[3].

Firma Verbatim nadal produkuje 3,5-calowe dyskietki oceniając aktualny popyt w 2009 na 50 milionów sztuk rocznie. Badania firmy oceniają, że ten rodzaj pamięci przenośnej jest jeszcze wymagany przez użytkowników sprzętu starego typu, jak instrumenty klawiszowe czy maszyny przemysłowe. Firma prognozuje utrzymanie się popytu na dyskietki 3,5-calowe na stałym poziomie jeszcze przez pewien czas[4].

Budowa dyskietki[edytuj | edytuj kod]

Budowa dyskietki
1. Otwór rozpoznawania typu dyskietki, obecność oznacza dyskietkę HD (1,44 MB), brak dyskietkę DD (720 kB).
2. Talerzyk obracający dyskietką
3. Ruchoma osłonka nośnika
4. Obudowa, z prawej strony u dołu ścięcie uniemożliwiające włożenie dyskietki odwrotnie
5. Włóknina zapobiegająca ocieraniu nośnika o obudowę i czyszcząca nośnik
6. Nośnik
7. Rozmieszczenie ścieżek i sektorów na nośniku.
Z lewej strony u góry widoczny otwór blokady zapisu (zasłonięty – zapis dozwolony).

Dyskietka 5,25 cala[edytuj | edytuj kod]

Dyskietka 3,5 cala[edytuj | edytuj kod]

Inne dyskietki[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Organizacja danych[edytuj | edytuj kod]

Dyskietka 3,5 cala po wyjęciu z obudowy

Najmniejszą fizyczną ilością danych jaką można zapisać i odczytać z dyskietki, jest sektor. Jego pojemność informacyjna wynosi w większości systemów plików 512 bajtów. Przed każdym sektorem zapisywane są dane synchronizacyjne i informacyjne oraz suma kontrolna; informacje te są niedostępne z poziomu użytkownika systemu operacyjnego dla użytkownika (są to parametry dla kontrolera dysku oraz dane wymagane do korekcji błędów odczytu).

Logiczną jednostką zapisu danych na dyskietkach jest klaster (ang. cluster), zwany także czasami JAP, czyli Jednostką Alokacji Pliku. W odróżnieniu od dysków twardych na dyskietce klaster ograniczony jest do maksymalnie dwóch sektorów (1024 bajty), aczkolwiek istniały programy, pozwalające obejść to ograniczenie.

Cały nośnik podzielony jest na ścieżki (ang. track), których liczba zależy od formatu i zazwyczaj wynosi 40 lub 80, choć niektóre napędy umożliwiały zapisane kilka ścieżek ponad standard (komputery zgodne z Atari ST zapisują do 83 ścieżek). Ścieżka, w zależności od typu dysku, może składać się z 8 lub nawet 36 sektorów. Dla przykładu dyskietka w gęstości HD zgodna z MS/DR-DOS zawiera 18 sektorów na ścieżce. Każda ścieżka składa się z dodatkowych znaczników, które oznaczają początek (BOT) i koniec ścieżki (EOT).

Dyskietki wymagają procesu zwanego formatowaniem nośnika. Dzieli on powierzchnię nośnika na ścieżki i sektory poprzez zapisanie na niej przebiegu synchronizującego, dane informacyjne oraz testowe dane w sektorach, dane te są wykorzystywane do sprawdzenia poprawności formatowania. Zapisuje też dane systemowe. Dla dyskietki używanej pełne formatowane wiąże się z wymazaniem wszystkich danych.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Atari ST i Amiga były komputerami, w których format zapisu danych na nośniku był całkowicie programowalny. Komputery zgodne z IBM PC i Apple charakteryzowały konkretne gęstości zapisu, często niekompatybilne z pozostałymi architekturami. Atari zapisywało standardowo dyskietkę w formacie zgodnym z PC (czyli pojemność 720 KB) natomiast mogły też zapisać dowolny inny format (ograniczony jedynie parametrami technicznymi stacji dysków). Maksymalnym formatem zapisu dla dyskietek np. DD było 946 176 bajtów, który jeszcze mógł być zwiększany poprzez manipulowanie ilością wpisów w katalogu głównym. Możliwe było też sformatowanie dyskietki dla przykładu na 5632 bajtów, na które dostępnych było 3584 bajty (format: 1 strona, 1 sektor, 1 sektor na klaster, 10 ścieżek).
  • Stacje dysków wyposażone są we wskaźnik aktywności LED, który w przypadku komputerów Atari ST oraz Amiga był w pełni programowo kontrolowany. Było to wykorzystywane w demach oraz grach.
  • Systemy operacyjne Atari TOS, AmigaOS i Mac OS wykorzystywały sensor obecności dysku w napędzie, dzięki czemu pewne operacje były pomijane, jeśli nośnik nie został wyjęty/zamieniony. Innym przykładem jest to, że w czasie, gdy inne komputery wyświetlały użytkownikowi komunikat, aby nacisnął dowolny klawisz, gdy np. zmieni dyskietki, w systemach tych komunikat nie pojawiał się, gdyż wczytywanie z dyskietki następowało automatycznie (po włożeniu jej do napędu).
  • W komputerach Macintosh stacja dysków była całkowicie zautomatyzowana (ang. motorized) i kontrolowana przez system operacyjny. Nie miała nawet przycisku do wysuwania dyskietki – możliwe było jedynie użycie komendy Eject Disk, która powodowała wysunięcie dyskietki przez stację, podobnie jak wysuwane były kasety wideo w większości magnetowidów.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło dyskietka w Wikisłowniku

Popularne firmy z branży nośników pamięci:

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dominik Błaszczykiewicz: ZUS ogłasza przetarg na 130 tysięcy dyskietek 3,5" (1,44 MB) (pol.). W: IDG.pl [on-line]. 14 listopada 2008 17:53. [dostęp 2013-12-09].
  2. 2,0 2,1 2,2 Koniec dyskietek. ZUS nie będzie zadowolony (pol.). W: Fakt.pl [on-line]. Ringier Axel Springer Polska, 27.04.2010 15:37. [dostęp 2013-12-09].
  3. Piotr Waszczuk Sony kończy produkcję dyskietek, magazyn "Computerworld Polska", 2010-04-26, dostęp 2010-04-27
  4. Paweł Bylicki Verbatim obstaje przy dyskietkach, Informacje prasowe, 2010-05-04, dostęp 2010-07-24