Fagot

Fagot – odmiana niemiecka (hecklowska)

Części fagotu: stroik (1), es (2), skrzydło (3), stopa (4), rura basowa (5), czara głosowa (6)

Fagot (z wł. "fagotto" – co oznacza wiązka drewna) – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych z podwójnym stroikiem. Do tej samej rodziny należą także obój, rożek angielski i kontrafagot, który transponuje oktawę niżej od fagotu. Istnieją dwie odmiany fagotu: niemiecka (hecklowska) i francuska. Różnią się one brzmieniem i mechanizmem, a także wysokością (niemiecki ma 130 cm, zaś francuski 150 cm). Skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od B₁ do f²(jednak górny dźwięk zależy głównie od umiejętności grającego i można uzyskać wyższe). Instrument składa się z sześciu części: stroika , esu, skrzydła, stopy, rury basowej oraz czary głosowej. Tworzą one kanał o długości ponad 2,4 m. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane i zamykane są klapami (tylko 5 – e,d,c,h,a – bezpośrednio palcami). Stroik umieszczony u wylotu rurki składa się z dwóch płytek wykonanych z trawy o nazwie arundo trzcinowate (łac. Arundo donax) złożonych ze sobą. Uderzając w nie językiem i jednocześnie dmuchając grający wydobywa dźwięk.Przy takim samym układzie klap,a różnej sile nacisku na stroik można czasami wydobyć różne dźwięki. Korpus instrumentu tradycyjnie wykonywany jest z drewna, najczęściej z klonu. Drewno na fagot musi "leżakować" od dziesięciu do nawet stu pięćdziesięciu lat. Instrument charakteryzuje się głębokim, melancholijnym i bardzo naturalnym brzmieniem. Fagot jest większy niż obój i rożek angielski, brzmi niżej. Nie jest instrumentem transponującym. Wykorzystywany jest w orkiestrze kameralnej, symfonicznej, jako instrument solowy, w jazzie oraz w różnego typu zespołach instrumentalnych. Jest on instrumentem na którym wzorowano klarnet.

Literatura na fagot

Kolekcja zabytkowych fagotów, z czasów od wczesnego baroku do czasów dzisiejszych wraz z klasycystycznym kontrafagotem.

Fagot systemu hecklowskiego z 1870 roku

Barok

• Antonio Vivaldi – 39 koncertów na fagot (od nr RV 466 do RV 504) w tym dwa niekompletne (RV 468 i RV 482);
• Georg Philipp Telemann – Sonaty, Fantazje
• Johann Melchior Molter – koncert na fagot g-moll

Klasycyzm

• Johann Christian Bach – Koncert B-dur na fagot, Koncert Es-dur na fagot;
• Johann Nepomuk Hummel – Koncert F-dur na fagot, W75;
• Wolfgang Amadeusz Mozart – Koncert B-dur na fagot, KV 191;
• Wolfgang Amadeusz Mozart – Sonata na fagot i wiolonczelę;

Romantyzm

• Carl Maria von Weber – Koncert F-dur na fagot, op. 75
• Camille Saint-Saens – Sonata na fagot i fortepian G-dur Op.168, 1921;

Współczesność

• Gabriel Pierne – Solo de Concert;
• Sir Edward Elgar – Romans na fagot i orkiestrę, op. 62 (1910)
• Paul Hindemith – Concerto pour trompette, basson et orchestre à cordes (1949/1952), Sonata na fagot i fortepian (1938)
• John Williams – Pięć świętych drzew: Koncert na fagot i orkiestrę(1997)
• Ryszard Strauss – Koncert podwójny na klarnet i fagot z towarzyszeniem orkiestry smyczkowej i harfy (1948)
• Andrzej Panufnik – Koncert na fagot i orkiestrę

Wybrane partie orkiestrowe

• Paul Dukas – Uczeń czarnoksiężnika;
• Edward Grieg – W grocie Króla Gór;
• Siergiej Prokofjew – Piotruś i wilk; fagot naśladuje postać dziadka;
• Igor Strawinski – Święto wiosny (balet); fagot rozpoczyna dzieło melodią w wysokim rejestrze;
• Igor Strawinski – kołysanka z Ognistego ptaka;
• Igor Strawinski – Symfonia na instrumenty dęte;
• Nikołaj Rimski-Korsakow – Szeherezada cz. II "Opowiadanie księcia Kalendera";
• Maurice Ravel – Rapsodia hiszpańska; podwójna kadencja pod koniec pierwszej części;
• Maurice Ravel – Bolero; solo w wysokim rejestrze blisko początku;
• Hector Berlioz – Symfonia fantastyczna; kilka partii solowych w czwartej części;
• Piotr Czajkowski – Symfonia nr VI "Patetyczna" cz. I