Antonio Vivaldi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Antonio Vivaldi
Vivaldi1.jpg
Imię i nazwisko Antonio Lucio Vivaldi
Data i miejsce urodzenia 4 marca 1678,
Wenecja
Pochodzenie włoskie
Data i miejsce śmierci 28 lipca 1741,
Wiedeń
Instrument skrzypce
Gatunek muzyka barokowa
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Nuty w IMSLP
Wyznanie chrześcijaństwo
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja Patriarchat Wenecji
Prezbiterat 23 marca 1703
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Antonio Lucio Vivaldi zwany Il Prete Rosso, co po polsku znaczy "Rudy Ksiądz" (ur. 4 marca 1678 w Wenecji, zm. 28 lipca 1741 w Wiedniu) – włoski skrzypek i kompozytor, kapłan katolicki.

Antonio Vivaldi urodził się w Wenecji. Jego ojciec, początkowo cyrulik z zamiłowaniem muzycznym, był skrzypkiem, który ostatecznie znalazł zatrudnienie w orkiestrze bazyliki św. Marka. To od niego młody Vivaldi uczył się gry na tym instrumencie. W wieku 25 lat otrzymał święcenia kapłańskie. We wrześniu 1703 rozpoczął pracę jako nauczyciel gry na skrzypcach w sierocińcu dla dziewcząt Ospedale della Pietà, dla którego komponował do końca życia. W 1705 został opublikowany jego pierwszy zbiór sonat na trzy instrumenty, a cztery lata później nowa seria sonat skrzypcowych. W 1713 roku Vivaldi napisał swoją pierwszą operę Ottone in villa. W roku 1718 udał się do Mantui, gdzie pozostał przez dwa lata, dyrygując muzyką świecką na dworze księcia Filipa. Po powrocie do Wenecji, w 1727 opublikował Il cimento dell'armonia e dell'inventione ze słynnym zbiorem Le quattro stagioni (Cztery pory roku). W ostatnich latach życia podróżował po Europie dyrygując wykonaniami swoich dzieł. W 1740 wyruszył do Wiednia, gdzie rok później zmarł na nierozpoznaną do końca chorobę.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Dziadek kompozytora Agostino Vivaldi mieszkał w Brescii. Miał dwóch synów Agostina (ur. około 1643) i Giambattistę (ok. 1655-1736). Po śmierci Agostina seniora w 1665 rodzina przeniosła się do Wenecji. 11 czerwca 1676 ojciec kompozytora Giambattista Vivaldi ożenił się z Camillą Calicchio, córką krawca. Z zawodu był fryzjerem, jednak już w metryce chrztu kompozytora występuje jako "instrumentalista", a od 1685 pracował jako skrzypek w bazylice świętego Marka. Z faktu, że był angażowany jako "Gimabattista Rossi" lub "Gimbattista Vivaldi detto Rossetto", przypuszcza się, że odznaczał się rudym kolorem włosów, którą to cechę przekazał najstarszemu synowi. Z małżeństwa Gimbattisty i Camilli przyszło na świat 6. dzieci: Antonio Lucio (4 marca 1678), Margarita Gabriela (1680), Cecilia Maria (1683), Bonaventura Tomaso (1685), Zanetta Anna (1687) i Francesco Gaetano (1700)[1]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Kościół San Giovanni, Brágora, Wenecja

Antonio, urodzony 4 marca 1678, został ochrzczony in casa pericoli di morte[2]. 6 maja został przyniesiony do kościoła San Giovanni in Brágora i zapisany w tamtejszej księdze parafialnej. Nie jest znany charakter choroby, która stała się przyczyną chrztu w niebezpieczeństwie śmierci. Być może była nią astma, która przez całe życie gnębiła kompozytora. W liście z 1737 pisał: Z tego powodu niemal stale przebywam w domu i wyruszam jedynie płynąc w gondoli lub jadąc karetą[3].

Naukę gry na skrzypcach pobierał u swego ojca. Możliwe, że nauczył się też trochę grać na klawesynie. Jako najstarszy syn został przeznaczony do stanu duchownego. Kształcił się w szkołach dzielnicowych należących do kościołów San Giovanni in Oleo i San Geminiano. 18 września 1693 przyjął tonsurę; we wrześniu 1696 ostatnie ze święceń niższych (akolitat). 23 marca 1703 roku został wyświęcony na kapłana[4].

Kariera[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1703 rozpoczął pracę jako nauczyciel gry na skrzypcach w sierocińcu dla dziewcząt Ospedale della Pietà, dla którego komponował do końca życia. Cotygodniowe występy zespołów z Ospedale stały się z czasem jednym z ważniejszych wydarzeń artystycznych w Wenecji. Pracowali tam także m.in. G. Legrenzi, Domenico Scarlatti. W 1715 został opublikowany jego pierwszy zbiór sonat na trzy instrumenty, a cztery lata później nowa seria sonat skrzypcowych. Sonaty te odniosły duży sukces. Sukces ten ugruntował w 1711 cyklem koncertów znanych jako L'Estro Armonico. W 1713 Vivaldi napisał swoją pierwszą operę Ottone in villa.

W roku 1718 udał się do Mantui, gdzie pozostał przez dwa lata, dyrygując muzyką świecką na dworze księcia Filipa. Po powrocie do Wenecji, w 1727 opublikował Il cimento dell'armonia e dell'inventione ze słynnym zbiorem Le quattro stagioni (Cztery pory roku), który skomponował na podstawie anonimowych sonetów (istnieje hipoteza, że to sam Vivaldi był ich autorem), z których każdy nosił nazwę jednej z pór roku. Koncerty te są jednym z wybitniejszych przykładów muzyki programowo-ilustracyjnej. Następne lata podróżował po Europie dyrygując wykonaniami swoich dzieł. W 1740 wyruszył do Wiednia, gdzie rok później zmarł na nierozpoznaną do końca chorobę.

Sława "Rudego Księdza" wyszła daleko poza granice Wenecji. Jego dzieła cieszyły się powodzeniem we Francji, Holandii i Włoszech.

Zapomnienie i ponowne odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Vivaldi niemal natychmiast po śmierci pogrążył się w niepamięci, a jeśli już pojawiało się gdzieś jego nazwisko, to tylko w charakterze anegdoty o księdzu biegającym w trakcie mszy do zakrystii, by zapisać temat muzyczny, który właśnie wpadł mu do głowy[5][6]. Dopiero narastające zainteresowanie muzyką J.S. Bacha, który dokonał transkrypcji na klawesyn 18 koncertów skrzypcowych Vivaldiego, kazało zwrócić uwagę badaczy na kompozytora oryginałów. Stopniowo stawało się jasne, że Vivaldi to kompozytor, którego można stawiać na równi z Haendlem i z Bachem. Odkrycie w 1926 r. "rękopisów turyńskich", czyli partytur do 140 dzieł instrumentalnych, 29 kantat, 12 oper, trzech krótszych dramatów, jednego oratorium oraz wielu fragmentów różnych utworów, dało muzykologom impuls do poszukiwań dalszych dzieł w zbiorach w całej Europie. Nieznane dzieła Vivaldiego są odnajdywane do dziś.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Dorobek kompozytorski
Rodzaj twórczości liczba dzieł
Muzyka wokalna
pieśni
97
muzyka chóralna
38
Muzyka instrumentalna
koncerty
ponad 500
muzyka kameralna
101
Inne formy orkiestralne
26
opery
35
RAZEM
859

Największe dzieła:

  • Najpopularniejsze zbiory koncertów:
    • L'Estro Armonico (Harmoniczna inspiracja) op. 3
    • La Stravaganza op. 4
    • 12 koncertów Il cimento dell'armonia e dell'inventione (Spór między harmonią a wyobraźnią) op. 8; rozpoczyna go cykl 4 koncertów Cztery pory roku,
    • La cetra op. 9
    • Sześć koncertów na flet i instrumenty smyczkowe op. 10
    • Sześć koncertów na skrzypce i instrumenty smyczkowe op. 11
    • Sześć koncertów na skrzypce i instrumenty smyczkowe op. 12

Generalnie przyjmuje się, że Vivaldi skomponował około 500 koncertów instrumentalnych (liczba ta trudna jest do ustalenia, bo przypisywano mu cudze utwory, a i nie ma gwarancji, że odnaleziono i zidentyfikowano jego wszystkie):

  • ok. 350 koncertów na jeden instrument solowy oraz smyczki: najczęściej, bo ponad 230 razy na solowe skrzypce, ponadto na takie instrumenty jak: fagot, wiolonczela, obój, flet, flautino, flet prosty, viola d’amore, mandolina,
  • ok. 40 koncertów na dwa instrumenty solowe (najczęściej takie same, np. dwie trąbki lub mandoliny),
  • ponad 30 koncertów z trzema lub więcej instrumentami solowymi, w tym z instrumentami tak rzadkimi w roli solowej jak kotły,
  • ok. 60 koncertów bez instrumentu solowego, przypominających sinfonię, lecz nazwanych „koncert”[7].
  • Muzyka sakralna
    • Gloria na instrumenty solowe, chór i orkiestrę
    • Juditha triumphans, na instrumenty solowe, chór i orkiestrę

Większość kompozycji Vivaldiego odkryto w latach 30. XX wieku, a ich katalog tematyczny opracował Peter Ryom.

Posłuchaj[edytuj | edytuj kod]

(audio)
(audio)
(info)
Cztery pory roku (wiosna, 1) - John Harrison (skrzypce)
(info)
Cztery pory roku (wiosna, 2) - John Harrison (skrzypce)
(info)
Cztery pory roku (wiosna, 3) - John Harrison (skrzypce)
(info)
Cztery pory roku (lato, 1) - John Harrison (skrzypce)
(info)
Cztery pory roku (lato, 2) - John Harrison (skrzypce)
(info)
Cztery pory roku (lato, 3) - John Harrison (skrzypce)
(info)
Cztery pory roku (jesień, 1) - John Harrison (skrzypce)
(info)
Cztery pory roku (jesień, 2) - John Harrison (skrzypce)
(info)
Cztery pory roku (jesień, 3) - John Harrison (skrzypce)
(info)
Cztery pory roku (zima, 1) - John Harrison (skrzypce)format=Ogg
(info)
Cztery pory roku (zima, 2) - John Harrison (skrzypce)
(info)
Cztery pory roku (zima, 3) - John Harrison (skrzypce)
Problem ze ściągnięciem pliku? Zobacz pomoc.


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Michael Talbot: Vivaldi. s. 38-41.
  2. tj. w obliczu zagrożenia śmiercią
  3. Michael Talbot: Vivaldi. s. 42.
  4. Michael Talbot: Vivaldi. s. 43-44.
  5. Jan Miller, Poczet wielkích muzyków, Warszawa 1966, s. 14.
  6. Zbigniew Przyrowski, Kto to był? Popularny słownik biograficzny, Warszawa 1996, s. 639.
  7. D. Gwizdalanka, Historia muzyki 2, Kraków 2006, s. 54.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michael Talbot: Vivaldi. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1988. ISBN 83-224-0369-0.