Gołoborze

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gołoborze na górze Mount Kent na wyspie Falkland Wschodni
Gołoborze na zboczu Witoszy
Gołoborze w Schwarzwaldzie
Gołoborze na zboczu Łysej Góry (Święty Krzyż)
Gołoborze na zboczu Wielkiego Szyszaka
Gołoborze na zboczu Babiej Góry
Grehot na Tarnicy

Gołoborze (ang. stone run, stone river, stone stream, stone sea, niem. Blockhalde) – rodzaj pokrywy stokowej lub wierzchowinowej (grzbietowej), składającej się z lekko redeponowanego rumoszu skalnego (gruzu, głazów lub bloków). Inaczej mówiąc – rumowiska skalne w górach. Gołoborze zbudowane jest wyłącznie z grubej frakcji, nie zawiera żwiru, piasku ani iłu.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Głównym czynnikiem powstania gołoborzy były procesy mrozowe (zmiany temperatury – zamarzanie i rozmarzanie podłoża; zamarzanie wody w szczelinach i spękaniach ciosowych) powodujące rozpad blokowy skał. Większość istniejących obecnie gołoborzy, zarówno na półkuli północnej jak i południowej, powstała w plejstocenie, w czasie kolejnych zlodowaceń. Dla ich powstania potrzebna była odpowiednia litologia oraz ukształtowanie terenu.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Termin gołoborze jest określeniem regionalnym (Góry Świętokrzyskie) i oznacza miejsce "gołe", bez "boru". Jednak według niektórych opracowań naukowych[1], termin ten stosuje się do wszystkich utworów tego typu, niezależnie od ich lokalizacji geograficznej. W terminologii geomorfologicznej używa się terminów: pole blokowe, morze blokowe, strumień blokowy, rzadziej rozwalisko, rumowisko skalne.

Najbardziej znane gołoborza na świecie występują na Falklandach oraz w masywie Witoszy w Bułgarii[2][3]. Mniejsze gołoborza znajdują się w Stiperstones (Shropshire, Wielka Brytania)[4][5], w Pensylwanii[6], w Schwarzwaldzie[7].

Największe gołoborza na ziemiach polskich występują w Karkonoszach i zbudowane są z granitów lub hornfelsów (np. na zboczach Śnieżki), mniejsze w Rudawach Janowickich (Skalnik), Masywie Śnieżnika, na Babiej Górze, w Bieszczadach (grehot).

Gołoborza świętokrzyskie powstały w wyniku wietrzenia późnokambryjskich piaskowców kwarcytowych, w Karkonoszach i Rudawach Janowickich - granitów i hornfelsów, na Śnieżniku - gnejsów, w Beskidach - piaskowców, w okresie czwartorzędu. Procesy te zachodziły w chłodnym klimacie jaki panował na obszarze Polski w plejstocenie.

Przypisy

  1. Jaroszewski W., Marks L., Radomski A., Słownik geologii dynamicznej. Wydawnictwa Geologiczne, 1985.
  2. Vitosha Nature Park: Basic Information. Landscape. Vitosha Nature Park website.
  3. Vitosha Nature Park: Management Plan 2005-2014. Ministry of Environment and Waters, Sofia, 2005. (in Bulgarian).
  4. GOUDIE, A S, and PIGGOTT, N R. 1981. Quartzite tors, stone stripes, and slopes at the Stiperstones, Shropshire, England. Biuletyn Periglacjalny, Vol. 28, 47-56.
  5. CLARK, R. 1994. Tors, rock platforms and debris slopes at Stiperstones, Shropshire, England. Field Studies, Vol. 8, 451-472
  6. SMITH, H T U. 1953. The Hickory Run boulder field, Carbon County, Pennsylvania. American Journal of Science, Vol. 251, 625-642.
  7. Martin Gude, Roland Molenda: Blockhalden in deutschen Mittelgebirgen – Relikte der Eiszeiten. In: Institut für Länderkunde (Hg.): Nationalatlas Bundesrepublik Deutschland. Bd. Relief, Boden und Wasser. 2003. S. 72-73