Rudawy Janowickie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rudawy Janowickie
Sokolik from Trzcinsko 01.jpg
332.38 Rudawy Janowickie.png
Megaregion Pozaalpejska Europa Środkowa
Prowincja Masyw Czeski
Podprowincja Sudety z Przedgórzem Sudeckim
Makroregion Sudety Zachodnie
Mezoregion Rudawy Janowickie

Rudawy Janowickie (niem. Landeshuter Kamm) (332.38) – pasmo górskie położone we wschodniej części Sudetów Zachodnich, zajmujące powierzchnię prawie 90 km². Rudawy Janowickie po wojnie do roku 1947 nosiły nazwę Góry Łomnickie.

Na północy, od Gór Kaczawskich, oddziela je przełomowa dolina Bobru. Od zachodu graniczy z Kotliną Jeleniogórską, od wschodu z Kotliną Kamiennogórską, a od południa, poprzez Przełęcz Kowarską, z Lasockim Grzbietem w Karkonoszach.

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Główny grzbiet ciągnie się z południowego zachodu na północny wschód. Odchodzą od niego boczne grzbiety. Od Bobrzaka odchodzi ku południowemu wschodowi długi grzbiet z Wilkowyją i Jaworową, kończący się w rejonie Pisarzowic. Od Masywu Skalnika odchodzi grzbiet ku zachodowi, ze Średnicą i Brzeźnikiem, kończący się na północ od Kowar. Od niego z kolei odchodzi odgałęzienie ku północy z Płonicą i Mężykową, oddzielający Strużnicę od Gruszkowa i kończący się w rejonie Karpnik. Od Masywu Skalnika odchodzi też grzbiet ku południowemu wschodowi z Jagodną, dochodzący do Pisarzowic. Od Dziczej Góry również odchodzą dwa grzbiety. Grzbiet południowo-wschodni kończy się rozległym masywem Wielkiej Kopy, od której odchodzą w różnych kierunkach podrzędne ramiona, natomiast grzbiet północno-zachodni biegnie przez Masyw Starościńskie Skały i Jańską Górę, a jego zachodnia część, za Przeł. Karpnicką nosi nazwę Gór Sokolich. Wreszcie od Wołka odchodzi szereg grzbietów ku północnemu zachodowi, północy i północnemu wschodowi. Na zachodzie, na granicy z Kotliną Jeleniogórską znajduje się odosobniony masyw Mrowca.

Północno-zachodnia część Rudaw Janowickich nosi nazwę Gór Sokolich, natomiast zachodnia – Wzgórz Karpnickich.

Najwyższy szczyt – Skalnik (945 m n.p.m.).

W Rudawach Janowickich występuje duża ilość skałek, zbudowanych przede wszystkim z granitu, ale też z gnejsów, amfibolitów, zlepieńców.

Panorama Janowic Wielkich – widok z Sokolika
Panorama Janowic Wielkich – widok z Sokolika

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Miejscowości: Bobrów, Bukowiec, Ciechanowice, Czarnów, Gruszków, Janowice Wielkie, Karpniki, Kowary, Leszczyniec, Łomnica, Marciszów, Miedzianka, Mniszków, Mysłakowice, Ogorzelec, Orlina, Pisarzowice,Raszów , Przybkowice, Rędziny, Strużnica, Trzcińsko, Wieściszowice, Wojanów .

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Podział[edytuj | edytuj kod]

W skład Rudaw Janowickich wchodzą fragmenty następujących jednostek geologicznych: bloku karkonosko-izerskiego (masyw karkonoski i wschodnia osłona granitu karkonoskiego), niecki śródsudeckiej i w rejonie Przybkowicmetamorfiku kaczawskiego.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Zachodnia część Rudaw Janowickich ze Wzgórzami Karpnickimi, Skalnikiem i Górami Sokolimi jest zbudowana z granitu karkonoskiego budującego masyw karkonoski.

Część środkowa ze skał metamorficznych wchodzących w skład wschodniej osłony granitu karkonoskiego: gnejsów, łupków łyszczykowych, amfibolitów, łupków amfibolowych, zieleńców i łupków zieleńcowych, fyllitów, marmurów kalcytowych i dolomitowych, łupków serycytowych, łupków chlorytowych. Masyw karkonoski oraz jego wschodnia osłona wchodzą w skład bloku karkonosko-izerskiego.

Niewielki północno-wschodni fragment terenu, w rejonie Ciechanowic i Przybkowic jest zbudowany ze skał metamorficznych: zieleńców, fyllitów oraz wapieni krystalicznych i łupków węglanowych, czyli skał budujących leżący na północy metamorfik kaczawski. Tę niewielką jednostkę nazwano elementem Przybkowic.

Natomiast południowo-wschodnie grzbiety Rudaw zbudowane są ze skał osadowych: brekcji, zlepieńców i piaskowców, podrzędnie łupków ilastych, wchodzących już w skład niecki śródsudeckiej.

Wiek[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze są skały wschodniej osłony granitu karkonoskiego – powstały w młodszym proterozoiku i starszym paleozoiku. Również staropaleozoiczne są skały elementu Przybkowic. Osady niecki śródsudeckiej powstawały w dolnym karbonie. Granit karkonoski powstał w górnym karbonie, w czasie orogenezy waryscyjskiej. Również górnokarbońskie, ale młodsze od granitu, są żyły mikrogranitów, lamprofirów i kwarców, przecinających starsze skały różnych jednostek.

Osady kenozoiczne[edytuj | edytuj kod]

Opisane wyżej zwięzłe skały przykryte są w wielu miejscach młodymi skałami osadowymi. Są to plejsoceńskie piaski i żwiry teras rzecznych, kenozoiczne gliny deluwialne (zboczowe) oraz holoceńskie mady, mułki, piaski i żwiry rzeczne, piaski i żwiry stożków napływowych oraz torfy i namuły torfiaste.

Górnictwo[edytuj | edytuj kod]

W obrębie Rudaw eksploatowane były granity, amfibolity i marmury, czego pozostałością są liczne, opuszczone i częściowo zarośnięte kamieniołomy. Jedyny czynny obecnie kamieniołom marmurów znajduje się w Rędzinach.

Wcześniej poszukiwano bądź wydobywano tu rudy żelaza, miedzi, arsenu, a także złoto, a w XX w. (po 1945 r.) uranu. Pozostałością są liczne hałdy oraz znajdujące się gdzieniegdzie wyloty sztolni i szybów.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Rudawy leżą w dorzeczu Bobru, który opływa je od wschodu i północy. Można wyróżnić szereg mniejszych zlewni cząstkowych, oddzielonych grzbietami górskimi. Są to, od wschodu zlewnia Świdnika, Żywicy, Mienicy, od północy zlewnia Janówki i od zachodu zlewnie Jedlicy i Karpnickiego Potoku.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Większa część Rudaw Janowickich oraz południowa część przyległych Gór Kaczawskich wchodzi w skład Rudawskiego Parku Krajobrazowego.

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Ciekawe ruiny zamków średniowiecznych (np. Zamek Bolczów) i schronisko Szwajcarka u podnóża Krzyżnej Góry (654 m n.p.m.) w Górach Sokolich. Góra Sokolik z licznymi skałkami granitowymi. Atrakcją turystyczną są też kolorowe jeziorka powstałe w wyniku eksploatacji pirytu niedaleko miejscowości Wieściszowice. W całym paśmie licznie występują skałki, zbudowane z granitów, amfibolitów i zlepieńców.W Masywie Starościńskich Skał i zboczach znajduje się nawiększa w Sudetach Zachodnich ilość porozrzucanych skałek (skalne miasteczko).

Masyw Starościnskich Skał
Wikimedia Commons

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przybkowice – przysiółek Ciechanowic w Rudawach Janowickich
Przybkowice – przysiółek Ciechanowic w Rudawach Janowickich

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]