Gwara łódzka

Znak kierunku "krańcówka" do pętli MPK Łódź

Gwara łódzka – łodzianizmy, charakterystyczne słownictwo spotykane tylko wśród mieszkańców aglomeracji łódzkiej. Najczęściej stosowane określenia to:

• "migawka" – bilet okresowy,
• "krańcówka" – pętla tramwajowa bądź autobusowa,
• "ekspres" – zamek błyskawiczny,
• "angielka" – bułka paryska/bułka wrocławska/weka/francuz/baton/kawiarka lub też jako określenie małej szklaneczki potocznie zwanej literatką.
• "siajowe" – kiepskiej jakości (od imienia Szai Rosenblatta)
• "lebera" – pasztetowa
• "towar" – określenie tkaniny, popularne wśród branży włókniarskiej
• "drygle" – określenie zimnych nóżek
• "chechłać" – kroić
• "brzuszek" – określenie surowego boczku
• "foliówka" – torebka, torba foliowa, reklamówka
• "kole godzina" – około godziny
• "galancie" – dużo, ładnie, dobrze
• "po prosty" – często używane, zamiast "po prostu"
• "piekarz" - nalepka na chlebie
• "trambambula" - piłkarzyki
• "po czemu" - po ile
• "winogron", "pomarańcz" - zamiast "winogrona", "pomarańcze/pomarańcza"

Zdarzają się również germanizmy: "łom" to "brecha" lub "breszka", a papierek od cukierków to "tytka" (jest to także regionalizm śląski) oraz rusycyzmy ("stać za czymś" w znaczeniu "stać po coś", "bystro" w znaczeniu "prędko, szybko").

Ciekawostką są określenia parków, ulic i placów zrozumiałe tylko dla mieszkańców Łodzi - np. "Park Śledzia" zamiast "Park Staromiejski", "Park na Zdrowiu" zamiast "Park im. marsz. J. Piłsudskiego", "ul. Andrzeja" zamiast "ul. A. Struga", "Zielony Rynek" zamiast "Plac Barlickiego". W sporej części (choć nie w całości) wywodzą się one z nazw tradycyjnych, istniejących przed I wojną światową, a wiele z nich, jak np. "Park Śledzia" czy "ul. Andrzeja" ma swoją własną ciekawą historię.

Gwary dzielnicowe

Kiedy kształtowała się Łódź Przemysłowa, czyli pod koniec XIX i na początku XX wieku, oraz w latach 50. w podłódzkich osiedlach zamieszkiwały masy ludności chłopskiej, która przekształcała nieprawidłowo słowa używane najczęściej w miejscu pracy, czyli w Łodzi. Tak powstawały nieprawidłowe określenia, jak: karolyfer zamiast kaloryfer lub towar zamiast tkanina. Takie dialekty panowały m.in. na podłódzkich ongiś Bałutach i Chojnach.

Zobacz też

• gwara
• gwara miejska

Linki zewnętrzne

• Mini-słownik gwary łódzkiej zebrany przez Gazetę Wyborczą
• Słownik gwary łódzkiej na portalu Historie Łódzkie