Hawaiʻi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wyspy położonej w archipelagu Hawaje. Zobacz też: Hrabstwo Hawaii.
Hawaiʻi
Zdjęcie satelitarne wyspy Hawaiʻi
Zdjęcie satelitarne wyspy Hawaiʻi
Kontynent Ameryka Północna
Państwo  Stany Zjednoczone
Stan  Hawaje
Akwen Ocean Spokojny
Powierzchnia 10 432,5 km²
Populacja (2003)
 • liczba ludności
 • gęstość

158 423
15 os./km²
Położenie na mapie Hawajów
Mapa lokalizacyjna Hawajów
Hawaiʻi
Hawaiʻi
Położenie na mapie Oceanu Spokojnego
Mapa lokalizacyjna Oceanu Spokojnego
Hawaiʻi
Hawaiʻi
Ziemia 19°34′N 155°30′W/19,566667 -155,500000Na mapach: 19°34′N 155°30′W/19,566667 -155,500000
Mapa wyspy
Mapa wyspy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Hawaiʻi (nazywana również Big Island pol. Wielka Wyspa) – największa wyspa w archipelagu Hawajów i zarazem najmłodsza z nich wszystkich. Jej nazwa wywodzi się od imienia legendarnego bohatera Hawaiʻiloa, który według lokalnych przekazów był pierwszym człowiekiem, który dotarł do jej brzegów. Zgodnie z inną wersją, nazwa wywodzi się od mitologicznej wyspy Hawaiki - krainy zmarłych z mitologii Polinezyjczyków.

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z legendami Hawaiʻi narodziła się w wyniku walki dwóch potężnych bóstw: boga wulkanów Pele oraz półboga Kamapua, odpowiedzialnego za kontrolowanie pogody. Z tego pojedynku powstała wyspa, na zachodzie opanowana przez słońce i wulkany, na wschodzie zaś przez tropikalne deszcze.

Geologicznie wyspa zbudowana jest z pięciu niezależnych gór wulkanicznych, które w większości skrywają aktywne lub drzemiące wulkany, będące wciąż zagrożeniem dla mieszkańców: Kīlauea (czynny), Mauna Loa (czynny), Hualālai (drzemiący), Mauna Kea (drzemiący), Kohala (wygasły). Na szczycie Mauna Kea znajduje się znane obserwatorium astronomiczne (Mauna Kea Observatories, instytut uniwersytetu hawajskiego).

Erupcja pomniejszego wulkanu Pu‘u ‘Ō‘ō
Wodospad Akaka

Powierzchnia wyspy wynosi 10 432 km2, co jest równe ponad 60% powierzchni wszystkich wysp z archipelagu Hawajów. Z powodu tych proporcji Hawaiʻi jest również zwana Dużą Wyspą. Wskutek aktywności wulkanicznej na jej terenie, cały czas obserwuje się jej wzrost. Między styczniem 1983 a wrześniem 2002 roku powiększyła się o 2,2 km2 dzięki wypływającym z wulkanu Kīlauea strumieniom lawy. Niestety, w międzyczasie, właśnie z powodu tych zjawisk zostało zniszczonych kilka miejscowości: Kapoho (1960), Kalapana (1990) i Kaimū (1990).

W najbliższych okolicach wyspy w kierunku południowym znajdują się Line Islands, a na północ wyspa Maui z charakterystycznym wulkanem Haleakalā. Około 29 km na południowy zachód od brzegów Hawaiʻi jest kolejny, tym razem podwodny, wulkan - Loihi. Znajduje się ok. 975 m pod powierzchnią oceanu i wciąż wykazuje aktywność. Wyspę co jakiś czas nawiedzają fale tsunami, również z oddalonych zakątków świata. Ostatnio po trzęsieniu ziemi w Chile (epicentrum oddalone było o 10 tys. km), w nadmorskim mieście Hilo zginęło 61 osób, a straty na całych Hawajach oszacowano na 50 mln dolarów.

Wyspa posiada zadziwiające właściwości przyrodnicze, gdyż na tak małym skrawku lądu można zaobserwować dwanaście różnych stref klimatycznych: począwszy od lasów deszczowych we wschodniej części (roczne opady wynoszą tu 3251 mm), poprzez strefę tundry na stokach Mauna Kei, aż po wypalone słońcem pustynie na południu (roczne opady 254 mm). Na wyspie znajduje się także Park Narodowy Wulkany Hawaiʻi (Hawaii Volcanoes National Park).

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Przez ostatnie stulecie na terenie wyspy Hawaiʻi największe znaczenie gospodarcze miały plantacje trzciny cukrowej. Był to główny, jeśli nie jedyny, produkt eksportowy, dzięki któremu mieszkańcy tej wyspy mogli się utrzymać. Jednak w latach 20. XX wieku uprawy tej rośliny zaczęły maleć, a w roku 1996 zamknięto ostatnią plantację.

Obecnie, Hawaiʻi utrzymuje się głównie z turystyki, a niemal wszystkie podstawowe produkty są importowane z innych krajów. Nielicznymi rodzimymi produktami są m.in.: owoce tropikalne, kawa i orzeszki makadamii. Niemniej dzięki sprzyjającym warunkom klimatycznym na wyspie można znaleźć liczne plantacje storczykowatych i anturium, będące chlubą Hawaiʻi. Na jej terenie znajdują się również liczne hodowle rogacizny.

Żółw morski sfotografowany niedaleko Kona

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 2003 roku, populacja wyspy wynosi 158 423 osób. Największym miastem Hawaiʻi, zwanym "mokrym miastem", jest Hilo położone we wschodniej części. Liczy ono 40 759 mieszkańców (dane z 2000 roku). Jest to zarazem drugie pod względem ludności miasto w całym stanie Hawaje. Znajduje się tu siedziba hrabstwa Hawaiʻi oraz uniwersytet (University of Hawaiʻi).

Drugą pod względem wielkości miejscowością na wyspie jest Kailua-Kona i tu znajduje się główna baza turystyczna z licznymi hotelami i klubami dla zagranicznych gości.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Śmierć kapitana Cooka, rycina z 1790 roku
  • Pierwszym Europejczykiem, który dopłynął na wyspy Hawajów, był najprawdopodobniej James Cook. Jednak w czasie podróży został zabity niedaleko Kona w zatoce Kealakekua w 1779.
  • Oficjalnym kwiatem Hawaiʻi jest kwiat lehua - symbol bogini Pele.
  • Co roku w październiku na wyspie Hawaiʻi odbywają się mistrzostwa świata w triatlonie (Ironman Triathlon World Championships), które przyciągają setki zawodników i ogromne rzesze kibiców.
  • W listopadzie ma miejsce festiwal kawy w Kona (Kona Coffee Cultural Festival)
  • Na wyspie znajduje się największe na świecie prywatne ranczo bydła.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Volcanoes in the Sea, G. A. MacDonald, A. T. Abbott, 1970, University of Hawai‘i Press, Honolulu.
  • Hawaje archipelag magiczny, Bożena Jarnot, Robert Andrzej Dul, 2003 (ISBN 83-904964-1-0)