Hubiak pospolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Hubiak pospolity
Fomes fomentarius 2009 G2.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd żagwiowce
Rodzina żagwiowate
Rodzaj hubiak
Gatunek hubiak pospolity
Nazwa systematyczna
Fomes fomentarius (L.) J.J. Kickx
Fl. Crypt. Flandres 2: 237 (1867)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Wieloletni hubiak na buku. Widoczna biała strefa przyrostu
Przekrój hubiaka
Młody okaz hubiaka pospolitego na brzozie
Często występuje gromadnie

Hubiak pospolity (Fomes fomentarius (L.) J. Kickx f.) – gatunek grzybów należący do rodziny żagwiowatych (Polyporaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwa polska pojawiła się po raz pierwszy w pracy Stanisława Domańskiego i in. w 1967. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako huba żagwiowa, huba bukowa, huba prawdziwa, huba pospolita, żagiew pospolita, czyr hubkowy[2]. Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Agaricus fomentarius (L.) Lam. 1783
  • Boletus fomentarius L. 1753
  • Elfvingia fomentaria (L.) Murrill 1903
  • Elfvingiella fomentaria (L.) Murrill 1914
  • Ochroporus fomentarius (L.) J. Schröt. 1888
  • Placodes fomentarius (L.) Quél. 1886
  • Polyporus fomentarius (L.) Fr. 1821
  • Pyropolyporus fomentarius (L.) Teng 1963
  • Scindalma fomentarium (L.) Kuntze 1898
  • Ungulina fomentaria (L.) Pat. 1900

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Ma szerokość do 50 cm, początkowo jest bulwiasty, później kopytowaty. Na górnej stronie okryty jest twardą i nie pękającą skorupą. U młodych okazów jest ona aksamitna, u starszych naga i matowa[4]. U młodych okazów ma kolor gliniasty lub czerwonobrązowy, u starszych szary lub czarniawy. Na skorupie widoczne są koncentryczne kręgi będące strefami przyrostu rocznego. Brzeg kapelusza jest białawy i tępy[5].

Rurki

Ułożone wielowarstwowo, długości 2–7 cm[6]. Początkowo są jasnopomarańczowe, później pomarańczowobrązowe, na koniec ochrowobrązowe. Po ugnieceniu ciemnieją[7].

Miąższ

Grubości 0,5–3 cm[6]. Jest rdzawobrązowy, miękki, korkowato-drewnowaty, w kapeluszu ma strukturę zamszowatą, w miejscu przyrośnięcia grzybnię wegetatywną[8].

Wysyp zarodników

W maju i czerwcu rozsiewa biało pylące zarodniki. Wysyp nieamyloidalny. Zarodniki podłużnie eliptyczne, gładkie, o rozmiarach 15-20(24) x 5,5-6,5 µm[8].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek wieloletni. Występuje przez cały rok, na pniach starych, osłabionych drzew liściastych, w szczególności buków lub brzóz. Jest bardzo częsty. Można go spotkać we wszystkich typach lasów, również w nadrzecznych łęgach, gdzie występuje na topoli[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

  • W Europie w atlasach grzybów opisywany jest powszechnie jako grzyb niejadalny (np. Wojewoda[4] i in.), jednak w Chinach i w Rosji jest uznawany za grzyb jadalny[9].
  • Agresywny pasożyt osłabiający drzewa i powodujący białą zgniliznę drewna[5].
  • Dawniej był pożądanym surowcem. Z miąższu kapelusza wyrabiano łatwo zapalającą się hubkę, która już od epoki brązu była wykorzystywana do rozpalania ogniska. Od tych właściwości hubiaka pochodzi jego nazwa łacińska: Fomes to po łacinie podpałka a fomentarius – zapalający[10].
  • Z miąższu rozbitego ciężkim młotem wykonywano tampony tamujące krwawienie z ran[10].
  • Z kapeluszy hubiaka wyrabiano także części garderoby (czapki, kamizelki) Ze starych zapisków historycznych wynika, że był do tych celów wykorzystywany często. Jeszcze obecnie w niektórych krajach Europy żyją ludzie znający się na tym rzemiośle[5][7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • pniarek obrzeżony (Fomitopsis pinicola). Ma bardziej jaskrawą strefę przyrostu (żółtą lub pomarańczowoczerwoną) i miąższ czerwonobrązowy[5]. Starsze jego okazy morfologicznie są trudne do odróżnienia, gdyż nie mają już tak jaskrawego obrzeża. Łatwo można jednak te gatunki rozróżnić za pomocą zapałki; u pniarka obrzeżonego pod wpływem wysokiej temperatury skorupa topi się, u hubiaka zwęgla[7].
  • czyreń jodłowy (Phellinus hartigii), ale nie rośnie na drzewach liściastych[5].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  4. 4,0 4,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  6. 6,0 6,1 Hans E. Laux Grzyby gatunki jadalne i trujące, Multico, ISBN 83-7073-069-8.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. 8,0 8,1 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 546. ISBN 83-7404-513-2.
  9. Eric Boa: Wild edible fungi : A global overview of their use and importance to people. 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7.
  10. 10,0 10,1 Andrzej Chlebicki i Hieronim Żygadło: Huby i ogień. [dostęp 2011-07-30].