Celuloza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy substancji. Zobacz też: film "Celuloza".
Celuloza
Celuloza Celuloza
Fragment łańcucha celulozy
Fragment łańcucha celulozy
Ogólne informacje
Numer CAS 9004-34-6
PubChem 14055602[2]
Monomery D-glukoza (C6H12O6)
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Celuloza – nierozgałęziony biopolimer, polisacharyd zbudowany liniowo z 3000 - 14000 cząsteczek glukozy połączonych wiązaniami β-1,4-glikozydowymi[4]. Łańcuchy te mają długość ok. 7 μm. Wiązanie β przyczynia się do utworzenia sztywnych, długich nitek, które układają się równolegle, tworząc micele powiązane mostkami wodorowymi[5]. W czystej postaci celuloza jest białą, pozbawioną smaku i zapachu, nierozpuszczalną w wodzie substancją. Jej trawienie umożliwia grupa enzymów zwanych celulazami.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest składnikiem budulcowym ściany komórkowej roślin wyższych oraz niektórych glonów, grzybów i bakterii[5]. Występuje z innymi substancjami podporowymi (np. ligniną, pektyną, hemicelulozą). Najwięcej celulozy zawierają niektóre włókna np. lnu lub juty oraz włoski okrywające nasiona bawełny (nawet ponad 90%). Przeciętne drewno zawiera 45-50% celulozy.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Na skalę przemysłową celulozę otrzymuje się z drewna tzw. metodą siarczynową lub metodą natronową. Polega to na oddzieleniu (chemicznym rozłożeniu) ligniny od celulozy.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Celuloza jest nierozpuszczalna w wodzie. W środowisku wodnym rozpuszcza się w odczynniku Schweizera[3]. Ulega estryfikacji (podobnie jak alkohole), co wykorzystuje się do wytwarzania azotanu oraz octanu celulozy.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Sproszkowana celuloza stanowi znany adsorbent stosowany w chromatografii cienkowarstwowej i kolumnowej, ma zastosowanie w produkcji tabletek i kapsułek jako substancja wypełniająca (do 50%), wiążąca (5-20%) i rozsadzająca (3-15%), a celuloza mikrokrystaliczna - jako substancja pomocnicza w praktyce farmaceutycznej (FP VIII:Cellulosum microcrystallinum)[4]. Spełnia funkcję czynnika stabilizującego w zawiesinach oraz zmniejsza sedymentację substancji leczniczych w czopkach[5]. Grupy hydroksylowe celulozy mogą być estryfikowane różnymi kwasami lub tworzyć połączenia eterowe. Tego typu pochodne są stosowane w preparatach farmaceutycznych i lecznictwie, np. metyloceluloza, sól sodowa karboksymetylocelulozy czy koloksylina. Jest surowcem w przemyśle włókienniczym, papierniczym, a także w produkcji materiałów wybuchowych (nitroceluloza), lakierów oraz tworzyw sztucznych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Celuloza (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-06-17].
  2. Celuloza – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. 3,0 3,1 Encyklopedia techniki CHEMIA. Warszawa: WNT, 1965.
  4. 4,0 4,1 Stanisław Kohlmünzer: Farmakognozja: podręcznik dla studentów farmacji. Wyd. V unowocześnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 669. ISBN 8320028469.
  5. 5,0 5,1 5,2 Farmacja stosowana: podręcznik dla studentów farmacji. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2008, s. 719. ISBN 9788320037784.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 67. ISBN 8371832400.
  • Encyklopedia popularna, Tom I. Wyd. II. Warszawa: PWN, 1983, s. 428. ISBN 83-01-00000-7.