Idol (wyobrażenie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Idol Światowida w Krakowie.

Idol (gr. eidolon - odbicie) – wyobrażenie (posążek lub obraz) bóstwa, wykonane np. z drewna, kamienia, kości, gliny.

W religiach pierwotnych kult idola (idolatria) był wyrazem przeświadczenia, że pomiędzy wyobrażeniem bóstwa a nim samym istnieje bezpośrednia więź, granicząca czasem z tożsamością. Oddawanie religijnej czci idolowi było więc jednoczesną adoracją bóstwa. Podobny magiczny charakter miała też idolatria występująca w wielu religiach świata starożytnego (Babilon, Egipt, Grecja, częściowo Izrael i inne). Przyozdabianie idoli, namaszczanie, składanie im ofiar, obnoszenie w procesjach, okadzanie itp. były uważane za usługiwanie samym bóstwom.

W religiach monoteistycznych (zaratusztrianizm, judaizm, Chrześcijaństwo, Islam) kult idoli (bożków) był i wciąż jest oficjalnie (mniej lub bardziej) zakazany, aczkolwiek obdarzano specjalnym poszanowaniem obiekty takie jak Arka Przymierza, gdzie były przedstawienia figuralne Cherubów na Przebłagalni. Liczne malowidła przedstawiające sceny biblijne zachowały się w synagodze w Dura Europos (II-III w. po Chr.). Kult idoli nie był sankcjonowany jako element depozytu wiary ani w pierwotnym ani późniejszym chrześcijaństwie. Z czasem jednak kult obrazów (ikonodulia) przedstawiających Jezusa, Marię i świętych wprowadził pozornie pewne formy idolatrii do katolicyzmu i prawosławia.

W rzeczywistości obrazom oddaje się szacunek i cześć niższego rzędu i innej istoty niż Bogu, tylko Jemu przysługuje najwyższy stopień czci – latria. Brak w ortodoksji wschodniej i katolicyzmie utożsamiania obrazów z istotami przedstawianymi. Są obrazy pewne rodzaju "cieniami" czy wiernymi ich wyobrażeniami. Cuda związane z obrazami świętych itp. wynikają z funkcjonowaniu obrazu jako swoistego narzędzia w ręku Boga. Nie jest składnikiem ortodoksji zalecenie czy dogmat ortopraksyjny co do ikonodulii czy tym bardziej ikonolatrii (jakoby określone praktyki czy ryty per se dawały pożądany skutek).

Obrazy funkcjonowały w ramach synagog (Dura Europos) i kultu świątynnego (cherubim, wizje prorocze z dokładnymi opisami istot niebieskich). Obecnie w synagogach można spotkać przedstawienia postaci ludzkich, ukazanych jednak tak, by nie było widać ich twarzy. W manuskryptach średniowiecznych żydów europejskich przedstawiano niekiedy ludzi z głowami zwierząt.

Chrześcijaństwo wniosło o tyle zasadniczą zmianę, iż Druga Osoba Boska przyjęła naturę ludzką. Pojawiły się przedstawienia nie tylko narzędzi zbawienia (zwłaszcza krzyża) ale i samego Zbawiciela oraz Bożej Rodzicielki i świętych. Prawosławie i katolicyzm rzymski nigdy nie nauczały jakoby obrazy były miejscami przebywania czy emanacjami Boga i innych istot czy też by były istotami żywymi, mającymi wolę itp.

Najstarsze zachowane malowidła katakumbowe i reliefy sarkofagowe przedstawiają sceny ewangeliczne z ukazaniem twarzy ludzkich, pojawia się też Boża Rodzicielka. Najstarsze zachowane ikony pochodzą z VI w. (enkaustyczne, obecnie w klasztorze św. Katarzyny na Synaju), nie odbiegają zasadniczo od późniejszych przedstawień.

Funkcjonuje tradycja św. Łukasza jako malarza obrazu Theotokos, w V w. lokuje się tradycję powstania wizerunku Maryi z Blachernów (Blachernissa), podobnie silna jest tradycja Mandylionu.

Zobacz także:[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]