Łukasz Ewangelista
| Święty Łukasz Ewangelista |
|
| ewangelista w prawosławiu: apostoł[1] |
|
 Łukasz Malujący ikonę MB Częstochowskiej |
|
| Data urodzenia | w I wieku (?) Antiochia Syryjska |
| Data śmierci | ? Beocja |
| Kościół/ wyznanie |
katolicki, prawosławny |
| Wspomnienie | 18 października (kat.) 31 października i 17 stycznia (praw. według kal. greg.) |
| Atrybuty | wół, księga, zwój, paleta malarska, papier i kamień |
| Patron | Hiszpanii, introligatorów, lekarzy chirurgów, malarzy, rzeźbiarzy, grafików, historyków, notariuszy, złotników |
| Szczególne miejsca kultu | Teby, katedra św. Wita w Pradze, kościół św. Justyny w Padwie |
 Galeria ilustracji w Wikimedia Commons |
|
Łukasz Ewangelista – wierny towarzysz i współpracownik Pawła Apostoła, któremu towarzyszył w wielu podróżach misyjnych. Według tradycji wczesnochrześcijańskiej jest autorem trzeciej Ewangelii, co potwierdzają Ireneusz z Lyonu (ok. 130–ok. 202) i Orygenes (185–254), oraz Dziejów Apostolskich – trzeciej i piątej księgi Nowego Testamentu; święty Kościoła katolickiego i prawosławnego (apostoł[a])[1].
Najstarsza wzmianka o św. Łukaszu znajduje się w Liście św. Pawła do Filemona, wers 24. Jest również wymieniany w Liście do Kolosan (4,14) i w Drugim liście do Tymoteusza (4,11) – obydwu dziełach przypisywanych świętemu Pawłowi. Łukasz nie należał do grona dwunastu apostołów Jezusa.
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
Tradycja kościelna utożsamia św. Łukasza z autorem Ewangelii Łukasza i Dziejów Apostolskich.
Wedle tradycji zawartej w pismach historyków kościoła i Ojców Kościoła, święty Łukasz pochodził z Antiochii Syryjskiej[2]. Z zawodu był lekarzem (List do Kolosan IV,14).
Miał przyjąć chrzest podczas drugiej podróży misyjnej św. Pawła Apostoła (ok. 50 r. n.e.) i zostać jego uczniem. Był razem z nim w Rzymie, Macedonii i Grecji. Był jego najwierniejszym towarzyszem. Według przekazów św. Łukasz zmarł w Beocji, mając 84 lata. Miejsce jego grobu nie jest znane. Za najbardziej prawdopodobne miejsce pochówku uważa się Efez lub Teby. Nigdy nie spotkał Jezusa. Był lekarzem (Pozdrawia was Łukasz, umiłowany lekarz, Kol 4,14)[3]. Jako dowód uczeni katoliccy wskazują, że w pismach tradycyjnie mu przypisywanych występuje wiele specjalistycznych terminów medycznych, występujących również w pismach Hipokratesa czy Galena.
Późna legenda, której ślady spotykamy po raz pierwszy dopiero około 530 r. w pismach Teodora Lektora mówi, iż św. Łukasz był malarzem ikon. Przypisuje mu się autorstwo wielu ikon, w tym powszechnie czczonego w średniowiecznym Bizancjum obrazu Marii Theotokos, Czarnej Madonny czy wizerunku Matki Boskiej Kostromskiej.
[edytuj] Kult
[edytuj] Relikwie
Relikwie świętego Łukasza znajdują się w Padwie – w kościele pod wezwaniem świętej Justyny, w Pradze – w katedrze świętego Wita oraz w Tebach.
[edytuj] Ikonografia
W ikonografii świętego pokazuje się często jako malującego lub piszącego. Rogier van der Weyden przedstawia go na obrazie "Św. Łukasz malujący Madonnę" w czasie portretowania Marii, matki Jezusa.
Atrybutami świętego są: wół, księga, zwój, paleta malarska, papier i kamień. Wół (albo ciele) odnoszą się do Łukasza, gdyż są one zwierzętami ofiarnymi, a Ewangelia Łukasza przypisywana Łukaszowi rozpoczyna się od opowieści o Zachariaszu, ojcu Jana Chrzciciela który składa ofiarę w Świątyni (por. Łk 1,5–25)[4]. Wedle tradycji był lekarzem, dlatego często przedstawiany jest w czapce lekarskiej.
[edytuj] Patronat
Św. Łukasz jest patronem Hiszpanii, introligatorów, lekarzy chirurgów, malarzy, rzeźbiarzy, grafików, historyków, notariuszy, złotników.
[edytuj] Dzień obchodów
Wspomnienie liturgiczne obchodzone jest w Kościele katolickim 18 października; w Polsce ma rangę święta[5].
Cerkiew prawosławna wspomina świętego apostoła[1] i ewangelistę Łukasza dwukrotnie[6]:
- 18/31 października[b], tj. 31 października według kalendarza gregoriańskiego,
- 4/17 stycznia, tj. 17 stycznia (Sobór siedemdziesięciu apostołów).
[edytuj] Zobacz też
- Dzień św. Łukasza
- Ewangelia Łukasza
- kult świętych
- modlitwa za wstawiennictwem świętego
- Łukasz (imię)
- siedemdziesięciu dwóch
- święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
- święci prawosławni
Uwagi
- ↑ W Cerkwi prawosławnej określany w języku cerkiewnosłowiańskim jako Apostoł i jewangielist Łuka.
- ↑ O podwójnym datowaniu zobacz: Daty nowego i starego porządku#Podwójne datowanie.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Święci Cerkwi prawosławnej - Kategorie i tytuły. na cerkiew.pl
- ↑ Euzebiusz Quæstiones Evangelicæ, IV, I, 270
- ↑ * Biografia Łukasza Ewangelisty ze strony Duszpasterstwa Akademickiego "Łukasz" Akademii Medycznej w Lublinie
- ↑ Catholic Encyclopedia: Saint Luke (ang.)
- ↑ Internetowa liturgia - Święty Łukasz, Ewangelista. - materiały na brewiarz.katolik [ostatnia aktualizacja: 01.10.2009]
- ↑ ap. i ew. Łukasz na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz)
|
||||||||||
|
|||||||
