Języki irańskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Języki irańskiepodrodzina języków indoeuropejskich, którymi posługuje się przeszło 100 mln osób zamieszkujących Bliski i Środkowy Wschód oraz Azję Środkową. Wśród nich najbardziej rozpowszechnione są: perski (75 mln), paszto (40 mln) i kurdyjski (32 mln).

Współczesne języki irańskie

Języki irańskie wyodrębniły się około 1500 r. p.n.e. z indoirańskiej wspólnoty językowo-kulturowej. W okresie staroirańskim (1500-300 r. p.n.e.) języki staroirańskie podzieliły się na cztery grupy terytorialne (południowo-zachodnią, południowo-wschodnią, północno-zachodnią i północno-wschodnią), które w zasadzie istnieją do dziś. Najstarsze zapisy języków irańskich pochodzą z VI w. p.n.e. – jest to święta księga zaratusztrianizmu Awesta w języku awestyjskim oraz napisy naskalne w języku staroperskim.

Tradycyjnie w rozwoju języków irańskich wyróżnia się 3 okresy:

  • staroirański (1500 – 300 r. p.n.e.)
  • średnioirański (300 r. p.n.e. – 800 r. n.e.)
  • nowoirański (od 800 r.)

Najważniejszym językiem tej rodziny jest język perski, który przez długi czas był językiem klasycznym. W swoim rozwoju przeszedł od języka staroperskiego, przez średnioperski (pahlawi) aż do nowoperskiego.

Początkowy język tej grupy, protoirański, zaczął się różnicować około 2 tysięcy lat temu. Pierwotny podział dialektów przebiegał pomiędzy wschodem i zachodem. W późniejszym okresie oba zespoły dialektalne podzieliły się na grupę północną i południową, po czym nastąpił gwałtowny wzrost zróżnicowania a co za tym idzie wzrost liczby języków w tej grupie. Odzwierciedleniem tych procesów jest współczesny podział języków indoirańskich.

Klasyfikacja języków irańskich[edytuj | edytuj kod]

języki indoeuropejskie > języki indoirańskie > języki irańskie

języki irańskie:

  • wschodnio-irańskie
  • północno-wschodnie
  • południowo-wschodnie
  • ormuri-paraczi
  • wschodnio-scytyjskie (sakijskie)
  • sanglechi-iszkaszmi
  • zachodnio-irańskie
  • północno-zachodnie
  • semnani
  • zaza-gorani
  • beludżyjskie
  • południowo-zachodnie
  • perskie
  • dialekty luryjskie

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]