Józef Świeżyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Józef Świeżyński
Świeżyński, Iosif.jpg
Data i miejsce urodzenia 19 kwietnia 1868
Wlonice k. Opatowa
Data i miejsce śmierci 12 lutego 1948
Sandomierz
Premier Królestwa Polskiego
Przynależność polityczna Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne
Okres urzędowania od 23 października 1918
do 3 listopada 1918
Poprzednik Jan Kanty Steczkowski
Następca Władysław Wróblewski (p.o.)
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Józef Świeżyński (ur. 19 kwietnia 1868 we Wlonicach, zm. 12 lutego 1948 w Sandomierzu) – ziemianin, polityk, lekarz, premier Polski.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn ziemianina Władysława Gerarda Świeżyńskiego i Heleny Świeżyńskiej (z domu Jaxa-Konarskiej)[1]. Uczęszczał do gimnazjum w Radomiu, a następnie podjął studia medyczne na Uniwersytecie Warszawskim. W 1893 r. po ukończeniu studiów medycznych wyjechał do Niemiec, gdzie pracował i doskonalił umiejętności w placówkach medycznych w Berlinie i Gießen; w tym samym roku poślubił Wandę Kiniorską. Po powrocie do Polski kontynuował karierę medyczną w Warszawie, jednak z uwagi na zły stan zdrowia żony w 1896 r. przeprowadził się do Jeleniowa, gdzie zamieszkał w majątku Kiniorskich. W 1908 r. zakupił majątek w Sadłowicach, w związku z wyborem do Dumy Państwowej Imperium Rosyjskiego dzieląc czas między Sadłowicami a Petersburgiem. Zarówno w Jeleniowie jak i w Sadłowicach prowadził Świeżyński działalność społeczną[2].

Po wybuchu I wojny światowej zaangażował się w działalność Komitetu Pomocy biskupa Adama Stefana Sapiehy[2]. W 1919 r. został prezesem Polskiej Macierzy Szkolnej; funkcję tę pełnił do 1933 r[3]. Za działalność społeczno-oświatową w 1924 r. odznaczony został Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[4]. Podczas II wojny światowej prowadził ograniczoną (z uwagi na stan zdrowia) działalność konspiracyjną. W 1944 r. opuścił Sadłowice i zamieszkał w Sandomierzu, gdzie zmarł w 1948 r. Pochowany został na cmentarzu w Malicach Kościelnych[2].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Polityką Świeżyński zainteresował się na studiach, podczas których działał w konspiracyjnym Związku Młodzieży Polskiej "Zet"[2][4]. W 1893 r. wstąpił do Ligi Narodowej[3]. W latach 1906-1915 trzykrotnie wybierany był do Dumy Państwowej (Pierwszej, Trzeciej i Czwartej) z guberni radomskiej[4][1]. W latach 1915-1918 był prezesem Międzypartyjnego Koła Politycznego[3].

23 października 1918 r. Józef Świeżyński powołany został na premiera rządu przez Radę Regencyjną[1]. W krótkim okresie urzędowania podjął działania zmierzające do utrwalenia ogłoszonej 7 października niepodległości, m.in. uczestniczył w organizacji sił zbrojnych[5]. Bezskutecznie zabiegał o uwolnienie Józefa Piłsudskiego, któremu chciał powierzyć stanowisko ministra spraw wojskowych[2]. Gabinet Świeżyńskiego od początku miał niewielkie poparcie, nawet wśród działaczy Ligi Narodowej, z których część sprzeciwiała się objęciu przez Świeżyńskiego stanowiska premiera[6]. Rząd popadł także w konflikt z Radą Regencyjną i lewicą. Dążąc do uzyskania szerszego poparcia wydał w dniu 3 listopada odezwę, w której odciął się od Rady Regencyjnej i zapowiedział powołanie „rządu narodowego”[6]. Próba przejęcia władzy zakończyła się całkowitym niepowodzeniem i dymisją rządu[2].

Józef Świeżyński brał jeszcze udział w pracach nad projektem Konstytucji marcowej, by następnie całkowicie wycofać się z polityki[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 Premier spod Opatowa. W: Wiadomości Świętokrzyskie [on-line]. "Informacja i Wiedza" sp. z.o.o., 10 listopada 2008. [dostęp 10 grudnia 2013].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Józef Myjak. O Józefie Świeżyńskim opowieść. „Wiadomości Lipnickie”. 3, s. 14-16, marzec 2011. Sandomierz: Prywatna Agencja Informacji Regionalnej MYJAKPRESS. ISSN 2081-9447. OCLC 802125825. 
  3. 3,0 3,1 3,2 Świeżyński Józef. W: Encyklopedia PWN [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN. [dostęp 10 grudnia 2013].
  4. 4,0 4,1 4,2 Н.Д. Постников: Государственная дума Российской империи: 1906-1917.. Moskwa: Российская политическая энциклопедия, 2008, s. 550. ISBN 9785824310313. OCLC 314003385. (ros.)
  5. 30 października 1918 r. - przejęcie odwachu w Krakowie. W: NaukawPolsce [on-line]. PAP S.A., 28 października 2008. [dostęp 10 grudnia 2013].
  6. 6,0 6,1 Adam Wątor: Ku Niepodległej. Polskie programy polityczne w latach 1917-1918. Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Szczecińskiego, 12 listopada 2013. [dostęp 10 grudnia 2013]. s. 13-14.
Poprzednik
Jan Kanty Steczkowski
Godło Królestwa Polskiego (1916-1918).svg Premier Rządu Królestwa Regencyjnego
1918
Godło Królestwa Polskiego (1916-1918).svg Następca
Władysław Wróblewski