Stanisław Głąbiński (polityk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Stanisław Głąbiński
Stanisław Glabiński.jpg
Data i miejsce urodzenia 25 lutego 1862
Skole, Cesarstwo Austrii
Data i miejsce śmierci 14 sierpnia 1941
Charków, USRR, ZSRR
Poseł do Reichsratu Przedlitawii
Przynależność polityczna Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne
Okres urzędowania od 1902
do 1918
Minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego
Przynależność polityczna Związek Ludowo-Narodowy
Okres urzędowania od 28 maja 1923
do 14 września 1923
Poprzednik Józef Mikułowski-Pomorski
Następca Bolesław Miklaszewski
Poseł na Sejm RP II kadencji (II RP)
Przynależność polityczna Związek Ludowo-Narodowy
Okres urzędowania od 1 grudnia 1922
do 1927
Senator II i III kadencji (II RP)
Przynależność polityczna Stronnictwo Narodowe
Okres urzędowania od 1928
do 1935

Stanisław Głąbiński (ur. 25 lutego 1862 w Skolem, zm. 14 sierpnia 1941 w sowieckim więzieniu w Charkowie) – polski prawnik, polityk i publicysta, profesor ekonomii politycznej na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

Urodził się w rodzinie ziemiańskiej.

Kariera naukowa[edytuj | edytuj kod]

  • Nauka w gimnazjum w Samborze
  • od 1880 studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego
  • 1887 – obrona doktoratu
  • 1888 – wykłady z zakresu ekonomii społecznej na Uniwersytecie Lwowskim
  • 1888 – obrona rozprawy habilitacyjnej. Prace z ekonomii: Pojęcie nauki skarbowej (1889) oraz Reformę waluty w Austrii (1890)
  • 1892 – mianowany profesorem nadzwyczajnym, a w 1895 zwyczajnym Uniwersytetu Lwowskiego
  • 1889–1890 – dziekan Wydziału Prawa
  • 1908–1909 – rektor Uniwersytetu Lwowskiego[1]

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

  • od 1890 – czołowy działacz Narodowej Demokracji. Objął stanowisko redaktora naczelnego Gazety Narodowej. Brał udział w zakładaniu wielu instytucji wyższej użyteczności publicznej w Galicji
  • 1902–1918 – poseł do Reichsratu Przedlitawii
  • od 1904 – poseł na Sejm Krajowy Galicji
  • od 1907 – prezes Koła Polskiego
  • 22 września 1909 otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Nowego Targu[2].
  • od 1910 – prezydent połączonych izb poselskich – austriackiej i węgierskiej. Nawiązał bliską współpracę z politykami reprezentującymi Ligę Narodową, przede wszystkim Janem Gwalbertem Pawlikowskim oraz Stanisławem Grabskim
  • W styczniu 1911 objął stanowisko ministra kolei w gabinecie premiera Reinharda Bienertha. Pełniąc obowiązki szefa tego resortu, przyczynił się w dużym stopniu do spolonizowania administracji kolejowej na terenie Galicji. W tym samym roku odbył podróż do Pragi, gdzie był orędownikiem sprawy czeskiej, pragnął doprowadzić do tego aby Czesi mogli wejść do większości w parlamencie wiedeńskim
  • 15-19 września 1912 roku wraz z przywódcami frakcji polskich w parlamentach państw zaborczych Władysławem Seydą i Romanem Dmowskim wziął udział w tajnym zjeździe w majątku Pieniaki pod Lwowem, gdzie uchwalono, że w nadchodzącej wojnie Polacy ze wszystkich trzech zaborów poprą stronę przeciwną Niemcom[3].
  • w 1914 roku jako przedstawiciel narodowych demokratów był członkiem sekcji wschodniej Naczelnego Komitetu Narodowego[4].
  • od 1916 roku był członkiem Ligi Narodowej[5].
  • Podczas I wojny światowej w lutym 1918 został jednym ze stu członków Tymczasowej Rady Miejskiej we Lwowie[6].
  • W październiku 1918 udał się do Warszawy, przyjmując propozycję objęcia teki ministra spraw zagranicznych w rządzie Józefa Świeżyńskiego. Opracował wówczas zasady ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej, do którego wybory wyznaczono na 26 stycznia 1919
  • Został członkiem powołanego 23 listopada 1918 Tymczasowego Komitetu Rządzącego we Lwowie[7].
  • 1919 – poseł do Sejmu Ustawodawczego z listy Związku Ludowo-Narodowego (partii reprezentującej Narodową Demokrację)
  • Niebawem został prezesem Rady Naczelnej ZL-N oraz przewodniczącym klubu poselskiego tego ugrupowania. Funkcję tę piastował także w Sejmie pierwszej kadencji po wyborach, które odbyły się w listopadzie 1922
  • W maju 1923 podpisał w imieniu Związku Ludowo-Narodowego porozumienie z Polskim Stronnictwem Ludowym „Piast” (tzw. pakt lanckoroński), w wyniku którego doszło do powstania centroprawicowego rządu Wincentego Witosa. Głąbiński został w nim wicepremierem oraz ministrem wyznań i oświecenia publicznego
  • W 1926 odegrał znaczącą rolę przy tworzeniu drugiego gabinetu Wincentego Witosa z udziałem narodowej i chrześcijańskiej demokracji, Narodowej Partii Robotniczej oraz „Piasta”
  • 1928–1935 – senator RP, przewodniczący klubu Stronnictwa Narodowego

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Na początku września 1939 ewakuował się ze Lwowa wraz z przedstawicielami rządu do Rumunii, skąd po kilku dniach powrócił do Lwowa, gdzie pozostał jego 14-letni syn (również Stanisław, późniejszy długoletni korespondent zagraniczny PAP). Po nieudanej przeprawie przez rzekę Prut do Rumunii oraz po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 i nastaniu okupacji sowieckiej został aresztowany 18 listopada 1939 w Śniatyniu nad granicą polsko-rumuńską przez NKWD. Przewieziono go do Lwowa, gdzie po przesłuchaniu został osadzony w więzieniu „Brygidki”. Był także przetrzymywany i przesłuchiwany w więzieniu na Zamarstynowie. Na początku 1940 przewieziono go na moskiewską Łubiankę. Od maja 1941 z powodu choroby przebywał w szpitalu więzienia Butyrki. 14 czerwca 1941 został skazany na karę 8 lat pozbawienia wolności za próbę przekroczenia granicy. Zmarł w więzieniu tymczasowym w Charkowie między 12 lipca a 14 sierpnia 1941, w trakcie przewożenia do miejsca odbywania orzeczonej kary. Oficjalną przyczyną zgonu była „niemoc starcza”.

Przypisy

  1. "Korporacje odgrywały w życiu akademickim i społecznym Lwowa znaczną rolę. Członkami korporacji byli rektorzy i profesorowie Uniwersytetu Jana Kazimierza, wśród nich m.in.: prof. skarbowości Stanisław Głąbiński (rektor 1908-1909, Znicz i Avanguardia, Grunwaldja z Warszawy)" Archiwum Korporacyjne
  2. Honorowi Obywatele Miasta Nowego Targu. nowytarg.pl. [dostęp 8 marca 2015].
  3. Jędrzej Giertych, O Piłsudskim, Londyn 1987, s. 23-24.
  4. Konstanty Srokowski, N.K.N. Zarys historii Naczelnego Komitetu Narodowego, Kraków 1923, s. 146.
  5. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 574.
  6. Tymczasowa Rada Miejska we Lwowie. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 31 z 7 lutego 1918. 
  7. Agnieszka Biedrzycka: Kalendarium Lwowa 1918–1939. Kraków: 2012, s. 1-2. ISBN 97883-242-1542-3.

Bibliografia, linki[edytuj | edytuj kod]